Μιχάλης Ι. Αργυρίδης: “Ζωρζ Σαρή. Η μαστόρισσα της βιωματικής τέχνης του λόγου για παιδιά και εφήβους”

Ο Μιχάλης Ι. Αργυρίδης δεν χρειάζεται πολλές συστάσεις. Διαθέτει ένα πλούσιο βιογραφικό, στο οποίο ενυπάρχουν αναλυτικά όλες οι δραστηριότητές του στην έρευνα και μελέτης της Λογοτεχνίας για παιδιά και εφήβους στην Ελλάδα και την Κύπρο. Έχουν εκδοθεί και κυκλοφορήσει 18 πονήματά του από το 1983 μέχρι σήμερα. Εργάζεται με υπευθυνότητα περισσότερες από 4 δεκαετίες, στον χώρο της Λογοτεχνίας για παιδιά και εφήβους και έχει βραβευτεί αρκετές φορές για την ποιότητα της δουλειάς του. Σημειωτέον ότι ήταν Δάσκαλος και πραγματοποίησε με τους μαθητές του δεκάδες αξιόλογες πολιτιστικές εκδηλώσεις με θέμα τα βιβλία που απευθύνονται στο ανήλικο αναγνωστικό κοινό. Δεν θ’ αναφερθώ σε ολόκληρο το βιογραφικό του. Ο αναγνώστης του παρόντος βιβλίου θα έχει τη δυνατότητα να το διαβάσει στις τελευταίες σελίδες του.

Επιθυμώ, όμως, να αναφέρω τους τίτλους ορισμένων βιβλίων του:

Το παιδικό λογοτεχνικό βιβλίο ως βοηθητικό μέσο διδασκαλίας (σε δύο βιβλία του), Μέρος Α΄ + Μέρος Β΄, Εκδ. ΣΚΑΛΑ, Λάρισα 1995,1996.

Ολική προσέγγιση της γλώσσας μέσω του παιδικού λογοτεχνικού βιβλίου, Εκδ. ΠΑΙΔΕΙΑ, Λάρισα 1997.

Τα κοινωνικά προβλήματα του καιρού μας στην παιδική λογοτεχνία, Εκδ. ΠΑΙΔΕΙΑ, Λάρισα 1999.

ΔΕΝ ΞΕΧΝΩ εκείνο το σημαδιακό καλοκαίρι – Η κυπριακή τραγωδία του 1974 στην παιδική λογοτεχνία, Εκδ. ΠΑΙΔΕΙΑ, Λάρισα 2002.

Άλκη Ζέη: Η τέχνη τού να μιλάς στα παιδιά με «έντιμο» τρόπο, Εκδ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, Αθήνα 2012.

Το παιδί στο έργο της Άλκης Ζέη, Εκδ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, Αθήνα 2017.

Όψεις της σοβιετικής παιδικής λογοτεχνίας 1917-1999, Εκδ. ΑΝΕΜΗ, Λευκωσία 2019.

Η Παγκόσμια Άλκη Ζέη, Εκδ. CONTACT, Λάρισα 2022.

ΑΛΚΗ ΖΕΗ «Το καπλάνι της βιτρίνας» – Ένα αριστούργημα της παγκόσμιας λογοτεχνίας για παιδιά, Εκδ. CONTACT, Λάρισα 2026 κ.ά.

Μιχάλης Ι. Αργυρίδης

ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ. Η μαστόρισσα της βιωματικής τέχνης του λόγου για παιδιά και εφήβους

Ιδιωτική έκδοση. Λευκωσία 2026, σχήμα: 21 Χ 14 εκατ., σελ. 75

Στο παρόν βιβλίο του ο Μιχάλης Ι. Αργυρίδης ξεδιπλώνει το παιδαγωγικό ταλέντο του, επικεντρώνοντας στη μαστοριά της βιωματικής τέχνης του λόγου της πολύ σημαντικής λογοτέχνιδας για παιδιά και εφήβους, Ζωρζ Σαρή, με εύστοχες κριτικές παρατηρήσεις του και με αποσπάσματα από μυθιστορήματά της.

Στο αρχικό κείμενό του, «Αντί Προλόγου» ο συγγραφέας παραθέτει αποσπάσματα ενός υπέροχου κειμένου του εμβριθούς μελετητή της Λογοτεχνίας για παιδιά στη χώρα μας, Δρ. Γιάννη Δ. Μπάρτζη και στη συνέχεια μας θυμίζει ότι ο ίδιος ο συγγραφέας τίμησε με ειδικές πολιτιστικές εκδηλώσεις αρκετούς αξιόλογους λογοτέχνες και λογοτέχνιδες, στη Λάρισα, όπου υπηρετούσε ως εκπαιδευτικός, όπως: Κατερίνα Αναγνώστου, Αντώνη Δελώνη, Άλκη Ζέη, Γιώργη Κρόκο, Μάρω Λοΐζου, Αντώνη Π. Μπενέκο, Αυγή Παπάκου-Λάγου, Σοφία Φίλντιση, Ντίνα Χατζηνικολάου.

Στην «Εισαγωγή» παραθέτει αρκετά ενημερωτικά στοιχεία για τη ζωή και το έργο, γενικά, της Ζώρζ Σαρή, προσδιορίζοντας και το σαφές ιδεολογικό περιεχόμενο των αξιόλογων λογοτεχνικών πεζογραφημάτων της. Το ίδιο επιχειρεί στα επόμενα κεφάλαια του βιβλίου, αφού τα μυθιστορήματα της Ζωρζ Σαρή, όπως άλλωστε και τα μυθιστορήματα άλλων λογοτεχνών (Άλκης Ζέη, Ευγενίας Φακίνου, Βούλας Μάστορη, Χάρη Σακελλαρίου, Αυγής Παπάκου-Λάγου, Γιώργου Σαριμανώλη, Λίτσας Ψαραύτη, Μάνου Κοντολέων, Διδώς Σωτηρίου, Κίρας Σίνου, Ευγένιου Τριβιζά, Ελένης Χωρεάνθη, Μαρίας Πυλιώτου κ.ά. όπως: Αλεξάνδρας Μητσιάλη, Γιώργου Χατζόπουλου, Μαρίζας Ντεκάστρο, Φωτεινής Στεφανίδου) κυρίως των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα και των αρχών του 21ου (κάτι που δεν συνέβαινε στη Λογοτεχνία για παιδιά κατά τις προηγούμενες δεκαετίες), έχουν έντονα κοινωνικο-πολιτικό περιεχόμενο, διανθισμένο με πληροφορίες, έντονη δράση αντιστασιακών αριστερών/κομμουνιστών, καθώς είναι κυρίαρχος, εμφανής και σαφής ο ιδεολογικός προσανατολισμός για  «απαγορευμένες» ιστορικές περιόδους, όπως είναι η Δικτατορία του Μεταξά, η Κατοχή, ο Εμφύλιος, η Δικτατορία των συνταγματαρχών κ.ο.κ. Βέβαια, η Ζωρζ Σαρή συγκαταλέγεται μεταξύ των πρωτοπόρων συγγραφέων, που υπηρετεί με συνέπεια το πολιτικό μυθιστόρημα για παιδιά και εφήβους.

Ο Μιχάλης Ι Αργυρίδης, αφού μελέτησε επισταμένα, τα μυθιστορήματα της Ζωρζ Σαρή (Όταν ο ήλιος…, 1971, Κόκκινη κλωστή δεμένη, 1974, Τα γενέθλια, 1977, Τα στενά παπούτσια, 1979, Οι νικητές, 1983, Τα χέγια, 1987, Το παραράδιασμα, 1989, Κρίμα κι άδικο, 1990, Ε.Π., 1995, Ο κύριός μου, 2002, Ο πόλεμος, η Μαρία και το αδέσποτο, 2003) μας δίνει, μέσα από κείμενά του (με σχόλια, επισημάνσεις, παρατηρήσεις και έξοχο δοκιμιακό ύφος), στοιχεία για την «παιδική οπτική των πραγμάτων στα έργα της Ζωρζ Σαρή», για τη «γλώσσα των λογοτεχνικών ηρώων-παιδιών», για τα «χαρακτηριστικά γνωρίσματα των παιδιών-ηρώων», για «το χιούμορ στα έργα της Ζωρζ Σαρή», για τον «διαπαιδαγωγητικό χαρακτήρα των έργων της», για τη «βίωση της πραγματικότητας από τα παιδιά και εφήβους-ήρωές της», για τη σχέση της Ζωρζ Σαρή με την Κύπρο και πώς οι Κύπριοι αγκάλιασαν και πρόβαλαν το έργο της συγγραφέα και πώς και γιατί η συγγραφέας έγινε «η ένοικος της καρδιάς των παιδιών και των εφήβων» στην Ελλάδα και στην Κύπρο, αφού πουλήθηκαν συνολικά περισσότερα από 892.000 αντίτυπα των βιβλίων, και συνεχίζονται μέχρι σήμερα, 14 χρόνια μετά από τον θάνατό της να διαβάζονται.    

Ο Μιχάλης Ι. Αργυρίδης είναι ένας αξιόλογος μελετητής, με ιστορική κατάρτιση, με πολιτική σκέψη, με ταξική συνείδηση. Το παρόν βιβλίο πρέπει να μελετηθεί από όλους τους πραγματικούς, αυθεντικούς και πρωτοπόρους παιδαγωγούς/εκπαιδευτικούς Π/θμιας και Δ/βάθμιας Εκπαίδευσης, αλλά και από τους φιλομαθείς και βιβλιόφιλους γονείς, οι οποίοι έχουν συνειδητοποιήσει τον προσήκοντα και επιβεβλημένο παιδαγωγικό και κοινωνικό «ρόλο» που πρέπει να «παίξουν» απέναντι στα παιδιά τους.

Αξίζουν συγχαρητήρια στον συγγραφέα και του εύχομαι ολόψυχα να συνεχίσει να μας προσφέρει αξιόλογα βιβλία και για άλλους συγγραφείς, που υπηρέτησαν ή υπηρετούν την ιστορική/κοινωνική/πολιτική πεζογραφία για παιδιά και εφήβους.

Αντιγράφω ορισμένα αποσπάσματα από τα κείμενα του βιβλίου, δείγματα γραφής, ώστε οι αναγνώστες του παρόντος σημειώματος να γνωρίσουν το ύφος του συγγραφέα και τα μηνύματα που μας στέλνει σχετικά με την παιδαγωγική και κοινωνική χρησιμότητα για τα παιδιά μας των βιβλίων της πρωτοπόρου και αξιόλογης πεζογράφου, της αείμνηστης Ζώρζ Σαρή (1923-2012):

«[…] Η Ζωρζ Σαρή θέτει το υλικό των βιβλίων της στην προετοιμασία των νεαρών αναγνωστών, για να υιοθετήσουν συμπεριφορές και ρόλους που να μην μπορούν να φυλακίσουν τον μελλοντικό πολίτη σε απόψεις και στερεότυπα αντίθετα σε μια προοδευτική και ευέλικτη κοινωνική πορεία. […]»

«[…] Τα βιβλία της Ζωρζ Σαρή είναι γραμμένα σύμφωνα με τις σύγχρονες παιδαγωγικές αντιλήψεις ως προς το ότι η διαμόρφωση σε σημαντικό βαθμό του ανθρώπινου χαρακτήρα γίνεται μέσα από εκείνες τις διατομικές σχέσεις που οικοδομούνται σε ατμόσφαιρα συνεργασίας και σεβασμού της διαφορετικότητας του άλλου. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία σήμερα, στην εποχή μας, που οι ανθρώπινες κοινωνίες είναι πολυπολιτισμικές.[…]»

«[…] Η Ζωρζ Σαρή διαπαιδαγωγεί τα παιδιά και τους εφήβους-αναγνώστες να απορρίψουν τον κατασκευασμένο από την άρχουσα τάξη της χώρας μας – που εξυπηρετεί τα ξένα συμφέροντα και ξεπουλάει τον εθνικό πλούτο, τη δημόσια περιουσία της πατρίδας μας – γνωστό μύθο της “ψωροκώσταινας”, τη φτωχής Ελλάδας.[…]»

Σχολιάζοντας το μυθιστόρημά της Ο πόλεμος, η Μαρία και το αδέσποτο, γράφει: «[…] Επιτέλους, να κι ένα πατριωτικό σάλπισμα αντίστασης στον αμερικάνικο ιμπεριαλισμό! Ένα σάλπισμα από τις επάλξεις της λογοτεχνίας για παιδιά από μια πρωτοπόρα συγγραφέα-μαχήτρια, που έλαβε μέρος στους κοινωνικούς και λαϊκούς αγώνες για λευτεριά, δικαιοσύνη κοινωνική, δημοκρατία, ισότητα, αξιοπρέπεια, εθνική ανεξαρτησία, λαϊκή κυριαρχία. […]»

«[…] Η Ζωρζ Σαρή έδωσε στα παιδιά και στους εφήβους την ευκαιρία να γνωρίσουν την ιστορική και κοινωνική πραγματικότητα της πατρίδας τους από τα χρόνια της δικτατορίας Μεταξά (δικτατορία 4ης  Αυγούστου 1936) έως τις μέρες και τα έργα της ξενοκίνητης (αμερικανο-νατοϊκής έμπνευσης) χούντας των συνταγματαρχών (δικτατορία 21ης Απριλίου 1967)[…]»

 Θα ολοκληρώσω τη σύντομη περιδιάβασή μου σε αυτό το πόνημα του συγγραφέα με το απόσπασμα του Προλόγου στο βιβλίο της Ζωρζ Σαρή, Όταν ο ήλιος… (1971), του διακεκριμένου λογοτέχνη μας Στρατή Τσίρκα, το οποίο παραθέτει ο Μιχάλης Ι. Αργυρίδης στο παρόν βιβλίο του:

«Ακόμη κι αν νομίζαμε σωστό ν’ απομονώσουμε την παιδική ψυχή από τις βαναυσότητες της σύγχρονης ζωής, είναι η σύγχρονη ζωή, με τις ανάγκες της, με τον ωμό ρεαλισμό της καταναλωτικής κοινωνίας που μας εμποδίζει. Νύχτα και μέρα, η παιδική ψυχή βομβαρδίζεται από την τηλεόραση, τον κινηματογράφο, το ραδιόφωνο, τις διαφημίσεις, τους τίτλους των εφημερίδων. Του μιλούν επίμονα, πειστικά για πράγματα και καταστάσεις που δεν μπορούν ν’ αποσιωπηθούν από τα βιβλία. Γιατί τότε το παιδί θ’ αποσύρει την εμπιστοσύνη του από το λογοτεχνικό ανάγνωσμα κι εμείς θα χάσουμε την ευκαιρία να συντελέσουμε στην ψυχική του καλλιέργεια, που στάθηκε ανέκαθεν ο ανώτερος σκοπός της Τέχνης.»