«Θάλασσα από Γυαλί / Sea of Glass» του Αλέξη Αλεξίου (2026)
Μια θάλασσα από γυαλί, που πίσω από τη φαινομενική της ηρεμία καθρεφτίζει όλα όσα προσπαθούμε να απωθήσουμε. Κι όταν το είδωλο γίνεται πια αβάσταχτο, δεν απομένει παρά να σπάσεις τον καθρέφτη, με όποιο τίμημα. Η «Θάλασσα από Γυαλί» του Αλέξη Αλεξίου, μια ταινία για την ενδοοικογενειακή βία και την οδυνηρή αναζήτηση της λύτρωσης, είναι η πρώτη που κυκλοφορεί παγκοσμίως στις κινηματογραφικές αίθουσες με την πιστοποίηση Human Made Mark….
Μια θάλασσα από γυαλί, που πίσω από τη φαινομενική της ηρεμία καθρεφτίζει όλα όσα προσπαθούμε να απωθήσουμε. Κι όταν το είδωλο γίνεται πια αβάσταχτο, δεν απομένει παρά να σπάσεις τον καθρέφτη, με όποιο τίμημα. Η «Θάλασσα από Γυαλί» του Αλέξη Αλεξίου, μια ταινία για την ενδοοικογενειακή βία και την οδυνηρή αναζήτηση της λύτρωσης, είναι η πρώτη που κυκλοφορεί παγκοσμίως στις κινηματογραφικές αίθουσες με την πιστοποίηση Human Made Mark, η οποία αναγνωρίζει την ανθρώπινη καλλιτεχνική δημιουργία σε όλα τα στάδια της κινηματογραφικής παραγωγής, χωρίς να υποκαθίστανται οι δημιουργοί από την τεχνητή νοημοσύνη.
Όταν ο φόβος συνηθίζεται, σιγά σιγά αρχίζει να μετατρέπεται σε μια καθημερινή ρουτίνα, που κάθε μέρα όλο και περισσότερο σε ακινητοποιεί, όλο και περισσότερο σε βαλτώνει. Έτσι, όταν ο δυνάστης φεύγει από τη ζωή σου, να μην ξέρεις πια πώς να αποτινάξεις τα δεσμά που σε κρατούσαν καθηλωμένη, αλλά να καταλαβαίνεις ωστόσο, πως με κάποιον τρόπο πρέπει να απαλλαγείς από αυτά.
Κάπως έτσι και η 65χρονη Βαγγελιώ όταν ο άντρας της, ο δυνάστης και κακοποιητής της, φεύγει από τη ζωή, επιχειρεί και εκείνη να φύγει από τον βάλτο της καθημερινότητάς της, αναζητώντας έναν χώρο και τον χρόνο για τον απολογισμό μιας ζωής στην οποία δεν υπήρχε χώρος ούτε για σκέψεις ούτε για συναισθήματα. Γιατί τα «πεσίματα από τις σκάλες» ήταν πολλά και γιατί τα παιδιά έπρεπε να «προστατευτούν» από τη βία του πατέρα τους, έτσι που η ίδια κατέληξε να λειτουργεί σαν σάκος του μποξ, αφήνοντας να εκτονώνεται πάνω της όλη η βία, η οργή και η αγριότητά του. Μια βία όμως, που άπλωνε τα πλοκάμια της και στα μέλη της οικογένειας που η ίδια προσπαθούσε να προστατέψει. Ίσως όχι με τον ίδιο τρόπο. Ίσως όχι με «πεσίματα από τις σκάλες». Αλλά με έναν τρόπο πιο βαθύ, πιο ύπουλο, εκείνον που θολώνει το τοπίο. Που όταν είσαι παιδί, δεν μπορείς να ξεδιαλύνεις τα όρια. Που η αγάπη προς εκείνον που θεωρείς δεδομένο στη ζωή σου μετατρέπεται σε φόβο και ο φόβος σε μίσος, αλλά δεν θέλεις να αποδεχτείς αυτό το συναίσθημα. Το απωθείς, γιατί δεν μπορείς να πιστέψεις πως ο άνθρωπος που θεωρείς προστάτη σου μπορεί να είναι κι εκείνος που σε βλάπτει. Που μπερδεύεις το τι είναι καλό για σένα και τι κακό. Που μπορεί να βλέπεις τη μάνα σου με τα σημάδια της κακοποίησης πάνω της και να στενοχωριέσαι, αλλά γρήγορα να διώχνεις κι αυτό το συναίσθημα, γιατί δεν αντέχεις να παραδεχτείς πως ο άνθρωπος που αγαπάς είναι ο ίδιος άνθρωπος που της προκαλεί τόσο πόνο. Και έτσι μαθαίνεις κι εσύ, από παιδί ακόμα, να καταπιέζεις όσα αισθάνεσαι, να σωπαίνεις μπροστά σε όσα σε πληγώνουν, να συνηθίζεις τη βία χωρίς να μπορείς πάντα να την αναγνωρίσεις. Γιατί η βία δεν αφήνει σημάδια μόνο πάνω στα σώματα εκείνων που τη δέχονται, αλλά και στις ψυχές εκείνων που μεγαλώνουν μέσα της.
Η Βαγγελιώ αναχωρεί για τα μέρη όπου υπάρχει θάλασσα, αφήνοντας πίσω μια ζωή γεμάτη από ανοιχτές πληγές. Όχι πλέον σωματικές. Εκείνες έχουν κλείσει. Πιο εύκολα από τις άλλες, τις εσωτερικές, που έχουν προκληθεί τόσο στην ίδια όσο και στα παιδιά της. Πληγές πιο βαθιές, πιο βαριές, γιατί δεν είναι μόνο η συνειδητοποίηση όσων έχασε όλα αυτά τα χρόνια που έμενε καθηλωμένη στον βάλτο της κακοποίησης, αλλά και οι ενοχές που δεν κατάφερε τελικά να προστατεύσει τα παιδιά της από τον αδηφάγο κύκλο της βίας. Που δεν κατάφερε να αντιδράσει, να σηκωθεί και να φύγει μαζί με τα παιδιά της, ούτε όταν ο δυνάστης, ο πατέρας-τιμωρός, εγκατέλειψε το μικρό αγόρι στη μέση ενός άγνωστου δρόμου, επειδή απλώς ζητούσε ένα παγωτό.
«Για πέντε λεπτά», λέει η Βαγγελιώ, αναλογιζόμενη το περιστατικό. Πέντε λεπτά που χαράχτηκαν τόσο τραυματικά μέσα στο μικρό παιδί, ώστε να διαρκέσουν μια ολόκληρη ζωή. Ο φόβος της εγκατάλειψης. Η απώλεια της εμπιστοσύνης στα πρόσωπα που ήταν τα πιο σημαντικά για σένα. Που ήταν η θάλασσά σου. Η ήρεμη θάλασσα στην οποία παραδίνεσαι χωρίς φόβο, που σε αγκαλιάζει κι αφήνεσαι στη σαγήνη και την ομορφιά της. Που θέλεις να εξερευνήσεις τα ήσυχα νερά της, που σε έλκει η επιφάνειά της, η γαλήνια, η ακίνητη, η σαν γυαλί.
Μόνο που το γυαλί κόβει. Κι αυτή η θάλασσα που νόμιζες πως θα σε προστάτευε, μπορεί να σε πληγώσει, να σε σφάξει σαν μαχαίρι. Γιατί εκείνο που σε τραυματίζει πιο βαθιά δεν είναι πάντα η βία που βλέπεις να έρχεται, αλλά εκείνη που κρύβεται πίσω από την αγάπη και την εμπιστοσύνη με την οποία παραδίνεσαι στον άλλον.
Και φεύγοντας από τον δικό της βάλτο, η Βαγγελιώ βρίσκεται στον βάλτο της Βίκυς, που κι εκείνη ζει καταπιεσμένη, κάτω από την εξουσία ενός πατέρα-αφέντη, αλκοολικού, που κουβαλά όλα τα στερεότυπα και τις πατριαρχικές αντιλήψεις μιας επαρχιακής κοινωνίας. Και στο πρόσωπο της Βίκυς βλέπει τα δικά της παιδιά, εκείνα που δεν κατάφερε τελικά να προστατεύσει. Έτσι, όλη η ενέργεια που της έχει απομείνει στρέφεται στην προσπάθεια να σώσει την κοπέλα από τα χέρια του αδίστακτου πατέρα της. Σαν να προσπαθεί, σώζοντας τη Βίκυ, να επανορθώσει για όσα δεν μπόρεσε να κάνει για τα δικά της παιδιά. Σαν να αναζητά μέσα από τη σωτηρία ενός άλλου ανθρώπου και τη δική της λύτρωση.
Και ο τόπος όπου συναντιούνται οι δύο γυναίκες δεν είναι τυχαίος. Είναι η Κεντρική Εύβοια, το Λευκαντί, το Μπούρτζι, το Βασιλικό, περιοχές που το 2020 χτυπήθηκαν από καταστροφικές πλημμύρες, αφήνοντας πίσω τους ένα τοπίο πληγωμένο, με το νερό και τη λάσπη να έχουν αλλάξει τη μορφή του. Ένας τόπος που έχει κι αυτός υποστεί τη δική του βία, εκείνη που προέρχεται από την ανεξέλεγκτη ανθρώπινη παρέμβαση και την εκμετάλλευση της φύσης. Ένας τόπος που έχει χάσει κι εκείνος κάτι από την προηγούμενη ζωή του. Ένας τόπος, μια κοινωνία που μοιάζει να έχει βαλτώσει μαζί με τις δύο γυναίκες. Ζωές που συναντιούνται μέσα σε μια τοπιογραφία άρρηκτα δεμένη μαζί τους. Σαν η βία που ασκείται πάνω στη γη και εκείνη που ασκείται πάνω στους ανθρώπους να έχουν την ίδια αφετηρία Την επιβολή του ισχυρού πάνω σε ό,τι θεωρεί αδύναμο και διαθέσιμο για εκμετάλλευση.

Έντονες και βίαιες σκηνές διατρέχουν την ταινία. Δυνατοί θόρυβοι, σαν κρότοι, ακούγονται διαρκώς, ενώ ακόμη και οι πιο μικρές καθημερινές δραστηριότητες φτάνουν στα αυτιά μας ηχηρές, απειλητικές. Κι έτσι ο φόβος δεν βρίσκεται μόνο στις πράξεις των ανθρώπων, αλλά απλώνεται στον χώρο, στους ήχους, στην ίδια την καθημερινότητα, μετατρέποντας ακόμη και το πιο ασήμαντο σε κάτι που σε κάνει διαρκώς να ανησυχείς.

Η ταινία του Αλεξίου καταπιάνεται με ένα θέμα που έχει παιχτεί πολλές φορές στον κινηματογράφο. Ένα θέμα, όμως, που πάντα μας αγγίζει. Είναι οι γυναίκες της διπλανής πόρτας, είμαστε ίσως κι εμείς, που έχουμε ζήσει τη βία μέσα από όσα υπέστη κάποιο μέλος του στενού ή ευρύτερου περιβάλλοντός μας. Είναι μια κοινωνία ολόκληρη που πολλές φορές αποσιωπά, που δεν βλέπει ή δεν θέλει να δει.
Υπάρχουν κινηματογραφικά ψεγάδια στην ταινία. Η προσπάθεια του Αλεξίου να ενσωματώσει σκόπιμα στοιχεία νεο-νουάρ, προκειμένου να δώσει έμφαση στην ανατροπή, στέρησε, κατά τη γνώμη μου, από την ταινία τη δυνατότητα μιας βαθύτερης ανάλυσης των χαρακτήρων, οι οποίοι μοιάζουν να περιορίζονται σε κάπως στερεοτυπικούς ρόλους: της καταπιεσμένης γυναίκας, της καταπιεσμένης κόρης, του βίαιου και αυταρχικού άντρα και του αστυνομικού του χωριού, που γνωρίζει τα πάντα, αλλά επιλέγει να μην κάνει τίποτα, λειτουργώντας ουσιαστικά ως σύμμαχος του δυνάστη.
Ωστόσο, τα ψεγάδια αυτά αντισταθμίζονται από τον τρόπο με τον οποίο ο Αλεξίου μάς βάζει στον κόσμο των γυναικών, με σημαντική τη συμβολή της εξαιρετικής φωτογραφίας του Σαρκετζή και των ερμηνειών των ηθοποιών, κυρίως της Ανδρεαδάκη. Έναν κόσμο που κρύβει πολλές πληγές, πολλά θαμμένα μυστικά, πολλές απωθημένες καταστάσεις που σιγά σιγά έρχονται στην επιφάνεια.

Σαν τη θάλασσα που όταν ηρεμεί, μας καλεί να βυθιστούμε μέσα της, να ανακαλύψουμε τα κρυμμένα μυστικά της, να αφεθούμε στη γαλήνη της. Κι όταν θυμώνει και ανταριάζει, αναδύει από τα βάθη της τους δικούς μας κρυμμένους φόβους, που είτε θα μας πνίξουν είτε θα κατορθώσουμε να παλέψουμε μαζί τους, μέχρι να βρεθούμε στο νησί της λύτρωσής μας.
Η ταινία προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.
