Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης βλάπτουν σοβαρά τη δημόσια υγεία (ή μήπως όχι;)

Την τελευταία δεκαετία έχει ξεκινήσει μια μεγάλη συζήτηση γύρω από τον ρόλο των μέσων. Η συζήτηση αυτή γίνεται κυρίως με όρους τεχνοφοβίας, και κυρίως με την αγωνία να βρεθεί ένας αποδιοπομπαίος τράγος για την (υποτιθέμενη ή μη) κοινωνική κατάπτωση. Η αλήθεια είναι πως συνήθως κάτι αντίστοιχο γίνεται όταν εμφανίζονται νέες ιδέες, πόσο μάλλον όταν αυτές δημιουργούν μια επαναστατική εξέλιξη, όταν αλλάζουν τον τρόπο ζωής. Και είτε αρέσει είτε όχι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και γενικά το διαδίκτυο, έχουν αλλάξει σε τεράστιο βαθμό τον τρόπο ζωής. 

Κάπως έτσι ξεκινάει και η ταινία the social reckoning, με την αληθινή ιστορία μιας ρομαντικής εσωστρεφούς επιστήμονα δεδομένων που εργάζονταν στο facebook και ένιωθε κομμάτι μιας διαδικασίας που διευκόλυνε ανθρώπους σαν και αυτή να έρθουν σε επαφή μεταξύ τους.  Μέχρι που ανακάλυψε ότι η δουλειά που έκανε στην υπηρεσία προστασίας δεδομένων και ασφάλειας πήγαινε στράφι. Όχι, όπως θα καταλάβει στη συνέχεια, από αδιαφορία, αλλά γιατί η επιχείρηση και ο ιδιοκτήτης της έκαναν συνειδητή επιλογή να θυσιάσουν την αξιοπιστία και την ποιότητα της υπηρεσίας στο βωμό του ανταγωνισμού και του κέρδους.

Με τη βοήθεια ενός δημοσιογράφου καταφέρνουν να φέρουν στην επιφάνεια ότι το Facebook και το Instagram συνειδητά καλλιεργούν hate και rage baits για να αυξήσουν την εμπλοκή των χρηστών. Αποτέλεσμα αυτών, από τη μια η ενδυνάμωση ακροδεξιών συντηρητικών ομάδων και από την άλλη η αναπαραγωγή επιβλαβών στερεοτύπων (το 33% των χρηστών του instagram απέκτησε διαταραχή σώματος). Η άρνηση ελέγχου και διασταύρωσης της πληροφορίας μετέτρεψε την πλατφόρμα εκτός από πεδίο κερδοφορίας και σε tabloid ψευδών ειδήσεων: αντιεμβολιαστικό κίνημα, «εναλλακτικές» θεραπείες, διατροφικός παροξυσμός, τσιπάκια, επίπεδη γη και άλλες ιστορίες συνωμοσίας που στρέφουν αγανακτισμένο κόσμο προς alt right σωτήρες με πρώτο και καλύτερο  τον Donald Trump. 

Εδώ έρχεται η ταινία Digger να συνεχίσει με την ιστορία ενός κόσμου που έχει καταρρεύσει και βλέπει σε επανάληψη πώς ένας μεγιστάνας πετρελαίου οδήγησε στην κατάρρευση των πάγων για να βγάλει περισσότερο και πιο ανταγωνιστικό πετρέλαιο. Είναι το ίδιο μοτίβο της alt right αντίληψης η οποία θεωρεί απειλητικά για την υγεία τα εμβόλια, αλλά όχι το πετρέλαιο, όχι την ισοπέδωση του πλανήτη, όχι την αστικοποίηση, όχι την κλιματική αλλαγή. Και πάνω σε μοιρασμένα ψίχουλα από τα υπερκέρδη πείθει μια μερίδα κόσμου ότι αυτό είναι η σωτηρία και η ελπίδα για το μέλλον. 

Ένα μέλλον, που αν συνεχίσει η κοινωνία με αυτό το σύστημα δεν θα έχει μέλλον να ζήσει. Και δε θα φταίει το facebook, το instagram και το tik tok. Τα οποία για να είμαστε ειλικρινείς πατούν σε μια υπαρκτή ανάγκη επικοινωνίας στο χάος των αστικών κέντρων και μια πηγή πληροφόρησης απέναντι στα ελεγχόμενα συστημικά μέσα. Μια ανάγκη που σε μια άλλη κοινωνία θα μπορούσε να διαμόρφωνε διαφορετικούς διαύλους επικοινωνίας και πληροφόρησης. Ή και ακόμα σε αυτή την κοινωνία αν υπήρχαν περισσότεροι δημοσιογράφοι και επιστήμονες όπως αυτοί του social reckoning. Ή σκηνοθέτες όπως αυτός του digger. Στην Αμερική σιγά σιγά φαίνεται να αυξάνονται, στην Ελλάδα πάλι όχι. 

Ούτε εδώ είναι θέμα που προκύπτει από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ίσως όμως προκύπτει από την απεύθυνση που έχει το κίνημα. Ένα κίνημα το οποίο έχει μια τυπολατρική ορισμένες φορές εμμονή  με το political correct, την τάξη, την ηρεμία. Ένα τέτοιο κίνημα μπορεί να απευθυνθεί μόνο σε άτομα που δε θέλουν να ταράξουν τα νερά, που είναι εν ολίγοις βολεμένα. Και όπως είναι λογικό αυτά τα άτομα δεν εμφανίζονται και συχνά. Και γιατί να το κάνουν άλλωστε; Τα άτομα που ασφυκτιούν από την άλλη από την αδικία και την κοινωνική πίεση δε φαίνεται να χωρούν στην τάξη και την αλφαδιά του κινήματος. 

Και σε αυτό το επίπεδο ίσως ξανάρθε ο καιρός όχι μόνο να καταναλώνουμε εικόνες που βλέπουμε στη Γαλλία ή τις ΗΠΑ, αλλά να δημιουργούμε και τις δικές μας.

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης