Κυπριακά Γράμματα | Ανέμη: Επιθεώρηση Κυπριακής Παιδικής Λογοτεχνίας (Αρ. τεύχους 33)

Πριν να παρουσιάσω το τελευταίο τεύχος της Επιθεώρησης Κυπριακής Παιδικής Λογοτεχνίας, «Ανέμη», θέλω να δώσω μερικές πληροφορίες, χρήσιμες στους ελλαδίτες αναγνώστες.

 Η IBBY (International Board on Books for Young People – Διεθνής Οργάνωση Βιβλίων για τη Νεότητα) είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που ιδρύθηκε το 1953, με σκοπό να φέρει τα παιδιά κοντά στα βιβλία. Λειτουργεί ως παγκόσμιο δίκτυο εθελοντών και επαγγελματιών που προωθούν την ποιότητα στην παιδική λογοτεχνία και την πρόσβαση σε αυτήν.

Μέλος της IBBY είναι ο Κυπριακός Σύνδεσμος Παιδικού Νεανικού Βιβλίου (Κ.Σ.Π.Ν.Β.), ο οποίος ιδρύθηκε το 1974, όπως άλλωστε είναι και ο Κύκλος του Ελληνικού Παιδικού Βιβλίου (Κ.Ε.Π.Β.), για την Ελλάδα.

Η «Ανέμη» εκδίδεται, σχεδόν σε ετήσια βάση, από το 1989, με πλούσια και ενδιαφέρουσα ύλη, που αφορά κάθε φιλαναγνώστη, αλλά κυρίως τις νηπιαγωγούς, τις δασκάλες και τους δασκάλους, τις καθηγήτριες και τους καθηγητές, τους γονείς, τις φοιτήτριες και τους φοιτητές των Παιδαγωγικών Τμημάτων Προσχολικής και Δημοτικής Εκπαίδευσης, αλλά και της Φιλοσοφικής Σχολής. 

Το παρόν τεύχος 33/2025 περιέχει το «Αφιέρωμα: Το φετινό Βραβείο Συνολικής Προσφοράς “Μιχαλάκης Μαραθεύτης” στον Δρα Κώστα Κατσώνη» (σελ. 17-52).  Πολύ διαφωτιστικό το πλούσιο αφιέρωμα στον Κώστα Κατσώνη, ένα σημαντικό πνευματικό άνθρωπο της Κύπρου και γενικότερα των ελληνικών και κυπριακών γραμμάτων, έναν πολυγραφότατο συγγραφέα (ποιητή, πεζογράφο, μελετητή, ανθολόγο κ.λπ.), πρώην Πρόεδρο του Κ.Σ.Π.Ν.Β. (2007-2020), υπεύθυνο του περιοδικού «Ανέμη» και για τα 33 πολυσέλιδα τεύχη που εκδόθηκαν μέχρι σήμερα, Δρ. Παιδικής Λογοτεχνίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας κ.λπ. Ο Κώστας Κατσώνης διαθέτει ένα πλούσιο εργο-βιογραφικό σημείωμα (Βιογραφικά στοιχεία, Διακρίσεις, Τιμητικές εκδηλώσεις για το έργο και την προσφορά του και Αναλυτική Εργογραφία: Ποίηση, Πεζογραφία, Μελετήματα-Δοκίμια, Ανθολογίες, Ιστορία, Γενικά έργα: Επιμέλεια: έρευνα-συγκέντρωση υλικού, ταξινόμηση, φιλολογική και εκδοτική επιμέλεια, Λαογραφικά-Εθνογραφικά, Σχολικά εγχειρίδια-Εκδόσεις Υπουργείου Παιδείας Κύπρου), το οποίο είναι δημοσιευμένο σε αυτό το αφιέρωμα, μαζί με κείμενα αξιολόγησης του έργου και της προσφοράς του Κώστα Κατσώνη των: Έλενας Περικλέους, Προέδρου του Κ.Σ.Π.Ν.Β., Ανδρέα Βύρα, Δημάρχου Λάρνακας, Αγγέλας Καϊμακλιώτη, Προέδρου Πολιτιστικής Κίνησης Λάρνακας «Φίλοι της Λογοτεχνίας και του Πολιτισμού (ΦΙ.ΛΟ.ΠΟΛ.)» και κείμενο αντιφώνησης του ίδιου του τιμώμενου.

Αναφέρω τα Περιεχόμενα του τεύχους:

Αντί για χαιρετισμό: «Η κλέφτρα βιβλίων» της Έλενας Περικλέους, Προέδρου Κ.Σ.Π.Ν.Β. (σ. 5-8)

Λογοτεχνική ανακοίνωση Κ.Σ.Π.Ν.Β. για τη Γάζα (σ. 9-11)

Ο  εικονογράφος του τεύχους Γιώργος Θεοδωρίδης: Συνέντευξη με την Έλενα Περικλέους (σ. 13-16)

«Βραβείο «ΜΙΧΑΛΑΚΗΣ ΜΑΡΑΘΕΥΤΗΣ» 2025 στον Δρ. Κώστα Κατσώνη

Κώστας Κατσώνης, ο πιστός εραστής της γλώσσας, της Έλενας Περικλέους

Άνθρωποι σαν κι εσένα δεν γράφουν απλώς βιβλία. Γράφουν Ιστορία!, του Ανδρέα Βύρα, Δημάρχου Λάρνακας

Σκεπτικό βράβευσης

Ομιλία για τον τιμώμενο, της Αγγέλας Καϊμακλιώτη, Προέδρου ΦΙ.ΛΟ.ΠΟΛ.

Αντιφώνηση Κώστα Κατσώνη

Εργογραφικά Κώστα Κατσώνη

Κατάλογος εκδόσεων Κώστα Κατσώνη για παιδική λογοτεχνία, για λογοτεχνία, για λαογραφία, για ιστορία κ.λπ.» (σ. 17-52)

Η Διεθνής δράση του Κ.Σ.Π.Ν.Β. της Δρ. Χριστίνας Χριστοδούλου (σ. 53-54)

[Διάφορα πληροφοριακά κείμενα για την I.B.B.Y., ήτοι Συνέδρια, Διαγωνισμοί κ.ο.κ.] (σ. 55-75)

Το φετινό μήνυμα της I,B,B,Y, για την Παγκόσμια Μέρα Παιδικού Βιβλίου 2025 (2 Απριλίου) από την Rian Visser (σ. 76-78)

Δρ. Χριστίνα Χριστοδούλου, «21η Διεθνής Έκθεση Βιβλίου Θεσσαλονίκης 2025» (σ. 79-80)

Νέα IBBY international και άλλα, Χαράλαμπου Δημητρίου, «Από εντός, εκτός και επί της ουσίας…» (σ. 81-86), του ίδιου, «Τα βιβλία κάνουν τη διαφορά: Το δικαίωμα των παιδιών να διαβάζουν σε δύσκολους καιρούς» (σ. 87-90)

Άλλες δράσεις, Δέσποινα Ηρακλέους, «Ημερίδα για τη συμπλήρωση 50 χρόνων δράσης και προσφοράς του Κ.Σ.Π.Ν.Β.» (σ. 93-100), Έλενα Περικλέους, «Ο Δήμος Λακατάμειας τιμά τη Δρα Μαρία Μιχαηλίδου» (σ. 102-103), Furry Reading Club. Workshops of Empowerment with a Book Creator, and a dog (σ. 105-108).

Μελετήματα (Μελέτες και Βιβλιοαναφορές) (Έλενα Διομήδη Παρπούνα – Νάσια Χαραλάμπους, «Ένα Πανεπιστήμιο υπάρχει, το Βιβλίο!» (σ. 109-114), Ρόζη-Τριανταφυλλιά Αγγελάκη, «Διασταυρώσεις μνήμης και ψυχανάλυσης στη λογοτεχνία της διασποράς, με αφορμή το βιβλίο: Δεν ξεχνώ την Κύπρο… Πεζά και ποιήματα για παιδιά και εφήβους (Επιμέλεια: Κώστας Κατσώνης – Τασούλα Τσιλιμένη)») (σ. 115-125).

Κριτικές αναφορές για το βιβλίο Δεν ξεχνώ την Κύπρο… Πεζά και ποιήματα για παιδιά και εφήβους (Επιμέλεια: Κώστας Κατσώνης – Τασούλα Τσιλιμένη)»: Β.Δ. Αναγνωστόπουλος (σ. 126-128), Κώστας Στοφόρος (σ. 129-130), Γιάννης Παπαδάτος (σ. 131-132), Λευτέρης Πλουτάρχου (σ. 133-134)

Δρ. Μαρία Μιχαηλίδου, «Ο Απελευθερωτικός Αγώνας 1955-1959 στην Πεζογραφία της Παιδικής και Νεανικής Λογοτεχνίας μας» (σ. 135-145), της ίδιας, «Δώδεκα συγγραφείς παιδικών – εφηβικών μυθιστορημάτων ως πρωτογενείς πηγές εξιστόρησης του Πραξικοπήματος, της Εισβολής, Κατοχής και Προσφυγοποίησης του 1974» (σ. 146-153), Δρ. Κώστας Κατσώνης, «Μαρία Μιχαηλίδου: Πήραν τη φωνή μας τα πουλιά» (βιβλιοπαρουσίαση) (σ. 154-161), Ιωάννα Καλιακάτσου, «Η γιαγιά που ξεπέρασε τα κλισέ: Μια κριτική ανάγνωση του βιβλίου της Έλενας Περικλέους “Η γιαγιά μου ερωτεύτηκε!”» (σ. 162-167), Μαρία Ροδοσθένους-Μπαλάφα, «Έλενας Περικλέους: Τα κάταφερα!» (βιβλιοπαρουσίαση) (σ. 168-172), Μιχάλης Ι. Αργυρίδης, «Κίκας Πουλχερίου, Μαριγούλα Μαριγώ». Ο απελευθερωτικός αγώνας  1955-59 της Κύπρου μέσα από τα μάτια των παιδιών (Μια διαφορετική θεώρηση), (βιβλιοπαρουσίαση) (σ. 173-176), Δρ. Σωτηρούλα Βασιλείου, «Γοβάκια και αρβύλες (Διήγημα)» (σ. 177-183).

Διαγωνισμοί Κ.Σ.Π.Ν.Β. (σ. 185-195)

Νέες εκδόσεις (Κατερίνα Καρατάσου, «Πλοήγηση στο αρχιπέλαγος των κυπριακών παιδικών βιβλίων. Κριτική παρουσίαση των εκδόσεων 2024») (σ. 197-208)

149 Κύπριοι Συγγραφείς-Μελετητές-Εικονογράφοι (σ. 209-217)

Τα αφιερώματα του περιοδικού «Ανέμη» (τεύχη 1-33/1989-2025) (σ. 219-220)

Αυτοί που έφυγαν. Συγγραφείς Παιδικής Λογοτεχνίας και μελετητές που δεν είναι πια μαζί μας (σ. 221-222)

Ανέμη

Επιθεώρηση Κυπριακής Παιδικής Λογοτεχνίας

Αρ. τεύχους 33, Λευκωσία Οκτώβρης 2025, σχ. 24Χ17 εκατ., σ.σ.: 222

Πρόκειται για μια θαυμάσια έκδοση, εκδοτικά και αισθητικά, με πλούσια ύλη, η οποία σαφώς ενδιαφέρει κάθε εκπαιδευτικό και στην Ελλάδα, όχι μόνο στην Κύπρο. Ο τομέας της Λογοτεχνίας για νήπια, παιδιά και εφήβους είναι πολύ ευαίσθητος και παιδαγωγικά χρήσιμος. Η εν λόγω «Επιθεώρηση Κυπριακής Παιδικής Λογοτεχνίας» συμβάλλει καθοριστικά στην ενημέρωση των ενδιαφερόμενων αναγνωστών της, στην προώθηση των καλών βιβλίων για τα παιδιά, στην καλλιέργεια και ανάπτυξη της φιλαναγνωσίας, αφού το βιβλίο είναι αναντικατάστατο ακόμη, και πρέπει να ξαναμπεί στα χέρια των περισσότερων παιδιών. 

Η πραγματικότητα είναι ότι τα παιδιά και οι έφηβοι έχουν απομακρυνθεί από τις σχολικές και δημοτικές βιβλιοθήκες, από τις οποίες ο δανεισμός κατά τις προηγούμενες δεκαετίες ήταν θεσμός και παιδαγωγικός σκοπός, με πληθώρα συμμετοχών Λογοτεχνών, Εκπαιδευτικών και Πανεπιστημιακών στα Σχολεία, σε Συνέδρια, Ημερίδες, Σεμινάρια κ.ά., για την καλλιέργεια της φιλαναγνωσίας και της φιλομάθειας. Η  διοργάνωση πραγματοποιούνταν από Συλλόγους Εκπαιδευτικών και Γονιών, αλλά και Πανεπιστημίων. Νομίζω οι περισσότεροι από τους προηγούμενους φορείς έχουν ολιγωρήσει και απελπιστεί, αφού παρατηρούν τους μαθητές και τα παιδιά τους, αντίστοιχα, να περνούν ατέλειωτες ώρες μπροστά στις οθόνες («χρόνος οθόνης» ή «screen time») των κινητών, των υπολογιστών, των τάμπλετ τους και η ενασχόλησή τους να διοχετεύεται επίσης σε βιντεοπαιχνίδια, ηλεκτρονικά παιχνίδια, σε παιχνιδομηχανές/κονσόλες παιχνιδιών (PlayStation, Xbox, Nintendo Switch). Και είναι απαράδεκτο το γεγονός ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη εκπαιδευτική και κοινωνική πολιτική από μέρους της πολιτείας και γι’ αυτό το σημαντικό πρόβλημα.  

Η πραγματικότητα, όμως, μπορεί ν’ αλλάξει αν το επιθυμούν τα Συνδικάτα Εκπαιδευτικών και Γονιών σε σχολικό επίπεδο, αλλά και σε περιφερειακό και εθνικό επίπεδο, οργανωμένα, μαχητικά, διεκδικητικά, με αιτήματα για την προστασία των παιδιών από ακατάλληλα τηλεπαιχνίδια κ.ά. ηλεκτρονικά παιχνίδια και θεάματα, για τη λογική και συνετή χρήση τους, με αυστηρές νομοθετικές ρυθμίσεις και ανάλογη εκπαιδευτική/παιδαγωγική/ψυχολογική καθοδήγηση. 

Συγχρόνως, πρέπει να πλημμυρίσουν οι σχολικές βιβλιοθήκες από σύγχρονα επιλεγμένα, με λογοτεχνικά, επιστημονικά και παιδαγωγικά κριτήρια, βιβλία για νήπια, παιδιά και εφήβους, τα οποία με την αρωγή βιβλιοθηκονόμων και εκπαιδευτικών θα συνδέονται με το σχολικό και εξωσχολικό πρόγραμμα ανάπτυξης της φιλαναγνωσίας. Και γι’ αυτό απαιτείται γενναία δημόσια χρηματοδότηση. Το σύνθημα «Δώστε λεφτά για την Παιδεία και όχι για του ΝΑΤΟ τα σφαγεία», πρέπει να είναι γραμμένο σε κρεμασμένα πανό και στους τοίχους όλων των σχολείων της χώρας μας. 

Όλα είναι εφικτά, όταν οργανώνεται και κινητοποιείται αγωνιστικά η εργατική τάξη και τα άλλα λαϊκά κοινωνικά στρώματα! Το ζήτημα είναι καθαρά πολιτικό. Είναι θέματα επιλογής των εκάστοτε κυβερνήσεων και της Τοπικής Διοίκησης (Περιφερειών και Δήμων), τις οποίες ο κάθε λαός μπορεί με τους αγώνες του, να τις ανατρέψει ή να τις αλλάξει, όχι μόνο με την ψήφο του κάθε τέσσερα χρόνια, αλλά ανά πάσα στιγμή, όταν το θελήσει, γιατί ακριβώς διοχετεύουν τεράστια οικονομικά ποσά για πολεμικές ΝΑΤΟϊκές δαπάνες και τα τρώνε οι επιτήδειοι στο κάθε κυβερνητικό τραπέζι των οικονομικών σκανδάλων και δεν δίνονται ως οικονομικές και κοινωνικές παροχές για την κάλυψη λαϊκών αναγκών, όπως είναι η Εκπαίδευση, οι Σχολικές Βιβλιοθήκες, η πρόσληψη βιβλιοθηκονόμων κ.ο.κ. 

Συγχαίρω τον εκδότη κ. Ηλία Επιφανίου για το υπέροχο εκδοτικό αποτέλεσμα και αυτού του τεύχους, ο οποίος με συνέπεια και αισθητική εκδίδει – εδώ και χρόνια – βιβλία για παιδιά και μελέτες για τη Λογοτεχνία και Παιδική Λογοτεχνία, ιδιαίτερα, και όχι μόνο.

Επίσης, αξίζουν συγχαρητήρια αυτοί που χρηματοδότησαν την έκδοση: Υφυπουργείου Πολιτισμού Κύπρου – Τμήμα Νεότερου και Σύγχρονου Πολιτισμού και ΟΠΑΠ.

Τέλος, αξίζουν πολλά συγχαρητήρια στην Πρόεδρο κ. Έλενα Περικλέους και στα υπόλοιπα μέλη του Δ.Σ. του Κ.Σ.Π.Ν.Β. και στον αείμνηστο Δρ. Κώστα Κατσώνη για τον Συντονισμό – Επιμέλεια Έκδοσης και αυτού του τεύχους, κάτι που έκανε επί σειρά ετών, όπως προανέφερα, με αγάπη, επιστημοσύνη, υπευθυνότητα, πάθος. Θα μείνει στη μνήμη όλων μας που συνεργαστήκαμε μαζί του, που μας χάρισε τη φιλία και την αγάπη του, και είναι γεγονός αναμφισβήτητο ότι με τον θάνατό του δημιουργήθηκε ένα μεγάλο κενό στα Κυπριακά και Ελληνικά Γράμματα. Αιώνια η μνήμη του!