Σαμποτάζ (εκ των έσω;)

Σαμποτάζ, δούρειος ίππος, κερκόπορτα, και πόσες άλλες ονομασίες έχουν αποδοθεί για να περιγράψουν την υπονόμευση μιας διαδικασίας ή ενός συστήματος από τα μέσα, εκ των έσω. Είναι τελικά δυνατόν; Ιστορικά η απάντηση είναι μάλλον ναι, η ερώτηση είναι λάθος, σε αυτό όμως θα επανέλθουμε αργότερα. 

Φυσικά δεν είναι και όλες οι περιπτώσεις ίδιες, εξαρτάται δηλαδή βασικά τι θέλει κάποιος να υπονομεύσει. Συνήθως η αναφορά έχει να κάνει με πολιτικά συστήματα ή κοινωνικές ομάδες. Πρώτη φορά είδα αυτό να εξελίσσεται πρόσφατα σε μια παράσταση. Στην Ιφιγένεια εν Αυλίδι από την «Ομάδα Σημείο Μηδέν» οι ηθοποιοί και ο σκηνοθέτης παρουσιάζουν μια ιστορία σε μεγάλο βαθμό εθνικιστική και σεξιστική, απογυμνώνοντάς την (όπως ενδεχομένως και ο Ευριπίδης) από κάθε στοιχείο σοβαρότητας. Οι ρόλοι είναι σε πολλές περιπτώσεις γραφικοί, όταν σοβαρεύουν ακολουθούν αστείες κραυγές των ηθοποιών, παρουσιάζεται μια  συνολική παραφωνία. 

Με τον τρόπο αυτό η ομάδα θέλει να δείξει το πόσο αστεία είναι αυτή  η ομάδα ηρώων, αυτή η κατάσταση. Τα καταφέρνει όμως; Όχι τόσο εύκολα. Όταν ακολουθείς ένα μονοπάτι είναι εύκολο να χαθείς σε αυτό. Όταν άκουσα τις φράσεις της Ιφιγένειας τι πιο ηρωικό από το να θυσιαστείς για την πατρίδα, είμαι παιδί όλων των Ελλήνων, η ζωή ενός άντρα αξίζει όσο χίλιων γυναικών απορούσα αν όντως οι συντελεστές και ο μεταφραστής Παντελής Μπουκάλας ήθελαν αν αποδώσουν αυτό που άκουγα ή κάτι άλλο. Αυτό που με βοήθησε είναι ότι ήξερα ήδη την οπτική τους και η φράση αν είναι ο λόγος αλήθεια και όχι παραμύθια κάποιων ποιητών που εμφανιζόταν συχνά στην παράσταση. Και σιγουρεύτηκα διαβάζοντας το πρόγραμμα.

Τι κατάλαβαν οι υπόλοιποι θεατές δεν ξέρω, όμως δε νομίζω το μήνυμα που ήθελαν να περάσουν να έφτασε τόσο εύκολα στο σύνολο των θεατών. Και εδώ επιστρέφουμε στο αρχικό ερώτημα. Εκ των έσω υπονόμευση μπορεί να γίνει, ναι, το θέμα όμως είναι τι θα προκύψει τελικά. Αυτό σκεφτόμουν όταν άκουγα τις εξαγγελίες του Αλέξη Τσίπρα στη Θεσσαλονίκη. Θα τα κάνει άραγε όλα αυτά; Μπορεί ναι, μπορεί και όχι καθώς δεν εξαρτάται από αυτόν, δεν είναι αδιαπραγμάτευτα (και εδώ βρίσκεται σε λεκτικό επίπεδο και η μεγαλύτερη διαφορά από το 2015. Ο ίδιος ο Αλέξης Τσίπρας στο βιβλίο του Ιθάκη υπερασπίζεται την υπαναχώρηση από το κυβερνητικό του πρόγραμμα όταν το ζήτησαν οι θεσμοί, για να σώσει την κοινωνική συνοχή (το σύστημα δηλαδή και το status quo). 

Τι μας λέει ότι δε θα γίνει το ίδιο πάλι; Εδώ έρχονται και τα όρια και στην πολιτική του σαμποτάζ εκ των έσω. Η κατάληψη της εξουσίας μπορεί να γίνει, το πρόβλημα είναι αν θα αναδειχθεί μια διαφορετική μορφή εξουσίας μετά και πόσο εύκολα μπορεί αυτό να γίνει όταν δεν έχει προετοιμαστεί κανένας για αυτό. Μήπως τελικά και στην τέχνη και στην πολιτική μερικά πράγματα είναι καλύτερα να τα παρουσιάζεις όπως πιστεύεις ότι είναι και όπως θες να γίνουν, όπως τα εννοείς πραγματικά, παρά να τα πηγαίνεις γύρω γύρω και να διαμορφώνεις συναίνεση μόνο για να ανοίξεις την πόρτα αλλά όχι για να αλλάξεις και το σπίτι που θα βρεις; 

Μάλλον και εδώ η ιστορία απαντάει και πάλι καταφατικά.  

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης