Το αίμα του Νοέμβρη (Η υγεία σε περιόδους έκτακτης συνθήκης)
Οι μεγαλύτερες και πιο λαμπρές στιγμές της ιατρικής επιστήμης δεν έχουν γραφτεί σε αστραφτερές αίθουσες και πολυτελή ιδρύματα, αλλά σε πεδία μαχών, σε οδοφράγματα, σε καταυλισμούς, εκεί όπου η επιστήμη συναντά την κοινωνία σε στιγμές απόλυτης ανάγκης.
Πολλές φορές δυστυχώς, ως συνέπεια της ακραίας εμπορευματοποίησης της Υγείας, όταν ακούει κάποιος τη λέξη γιατρός μπορεί να σκέφτεται φακελάκια, μπότοξ, μεγάλη ζωή και ιδιωτικά νοσοκομεία. Ευτυχώς βέβαια αυτό δεν είναι ούτε η μισή αλήθεια. Μάλιστα οι μεγαλύτερες και πιο λαμπρές στιγμές της ιατρικής επιστήμης δεν έχουν γραφτεί σε αστραφτερές αίθουσες και πολυτελή ιδρύματα, αλλά σε πεδία μαχών, σε οδοφράγματα, σε καταυλισμούς, εκεί όπου η επιστήμη συναντά την κοινωνία σε στιγμές απόλυτης ανάγκης.
Από αυτό δε θα μπορούσε να λείψει και η ιστορική κατάληψη και εξέγερση του Πολυτεχνείου τον Νοέμβρη του 73. Από την αρχή της κατάληψης στήθηκε ιατρείο (Πρώτο Γενικό Λαϊκό Ιατρείο) το οποίο μάλιστα διέθετε κανονική δομή με αίθουσα για ελαφριά περιστατικά, χειρουργείο, φαρμακείο. Το νοσοκομείο αυτό στήθηκε με φοιτητές ιατρικής που συμμετείχαν στην κατάληψη και με γιατρούς που συνέβαλλαν, καθώς και με την ενίσχυση σε φάρμακα και υλικά από αλληλέγγυους πολίτες. Η ύπαρξη του ιατρείου πρόσφερε σημαντική βοήθεια στους τραυματισμούς που ακολούθησαν, ενώ αποτελεί και ένα αδιάψευστο μάρτυρα στο τι ακριβώς έγινε εκείνο το βράδυ (αναλυτικά όλα αυτά έχουν γραφτεί από τον υπεύθυνο του ιατρείου Γιώργο Παυλάκη).
Αντίστοιχες πρωτοβουλίες έχουν εμφανιστεί σε πορείες και συγκεντρώσεις ανά τα χρόνια, με την εμφάνιση ιατρικής περιφρούρησης και την λειτουργία σημείων πρώτων βοηθειών. Και πιο πριν βέβαια είναι αξιοσημείωτη η δημιουργία ιατρικών δομών και νοσοκομείων στην περίοδο της Κατοχής και του Δημοκρατικού Στρατού στη συνέχεια (αναλυτική αναφορά στο σχετικό βιβλίο το υγειονομικό του ΔΣΕ από τη σύγχρονη εποχή).
Με ακριβώς αυτό τον τρόπο έχει δομηθεί το υγειονομικό σύστημα της Παλαιστίνης, όλα αυτά τα χρόνια της κατοχής από το κράτος τρομοκράτη. Και με αντίστοιχο τρόπο δομήθηκαν και δομούνται τα ιατρεία σε ανθρωπιστικές αποστολές, όχι μόνο πλέον σε χώρες της Αφρικής και της Ασίας, αλλά και σε αποστολές εσωτερικού όπως στην Ελλάδα της προσφυγικής και οικονομικής κρίσης (αναλυτικές αναφορές υπάρχουν στις ετήσιες ενημερωτικές εκθέσεις των Γιατρών του Κόσμου).
Η δομή και η λειτουργία των δομών αυτών δεν ακολουθεί το πρότυπο και τις οδηγίες που αναφέρονται στα κλασσικά βιβλία ιατρικής, καθώς σε τέτοιες περιπτώσεις χρειάζεται ν’ αυτοσχεδιάσεις, να ασκήσεις ιατρική με ό,τι έχεις και να δεις πώς όλο αυτό μπορείς να το διευρύνεις και να το συντονίσεις. Χαρακτηριστικά θυμάμαι σε παρουσίαση που είχε γίνει από τους γιατρούς του κόσμου στην ιατρική να ρωτάμε τους φοιτητές τι πιστεύουν ότι υπάρχει σε τέτοιες δομές (από κινητές μονάδες έως μονάδες έκτακτης ανάγκης) και οι απαντήσεις ήταν όλες περιορισμένες στο πλαίσιο της τριτοβάθμιας θεραπευτικής ιατρικής, η οποία μονοπωλεί το εκπαιδευτικό και όχι μόνο έργο.
Για ακριβώς αυτό το λόγο σε αρκετές χώρες έχει θεσμοθετηθεί ο κλάδος της ιατρικής ανθρωπιστικών αποστολών (humanitarian medicine), το οποίο διευρύνει το χάσμα μεταξύ θεωρίας και πράξης και αποτυπώνει και μια άλλη οπτική της επιστήμης σε ακραίες συνθήκες και ανάγκες.
Όχι όμως στην Ελλάδα, τουλάχιστον όχι μαζικά (υπάρχει σχετικό μεταπτυχιακό πρόγραμμα στην Ιατρική Αθηνών). Εδώ βλέπουμε τον υπουργό υγείας να αμφισβητεί το κατά πόσο υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο. Πολλές φορές λοιπόν όταν ξημερώνει 17 Νοέμβρη αναρωτιέμαι τι νόημα έχει πλέον. Και ευτυχώς πάντα βρίσκεται κάποιος ακροδεξιός να μου το θυμίζει. Στο OffTheRecord της ΕΡΤ ο βουλευτής της ΝΔ Ανδρέας Νικολακόπουλος (γνωστός και από πρόεδρος σε επιτροπές) δηλώνει πως δεν έχει η Αριστερά το αλάθητο και την ιστορική αυθεντία για να δικαιολογήσει τον Άδωνι Γεωργιάδη. Μάλιστα έφτασε σε σημείο να πει πως η εξέγερση του Πολυτεχνείου έγινε για να υπάρχει η ελευθερία να λέει ο καθένας ό,τι θέλει. Και έτσι όμορφα ο πονηρός πολιτευτής της ΝΔ πήγε να καλύψει έναν φασίστα υμνητή της χούντας μέσα από το νόημα του Πολυτεχνείου.
Και μετά θα πουν ταυτόχρονα ότι μα και εμάς γιατί μας βάζουν απέναντι από το Πολυτεχνείο; Γιατί άραγε όμως από την άλλη όσοι πιστεύουν ότι δεν υπήρχαν νεκροί στο Πολυτεχνείο είναι σε αυτό το κόμμα; Γιατί όσοι δε θέλουν να γίνονται πορείες είναι σε αυτό το κόμμα; Γιατί όσοι υπερασπίζονται την καταστολή σε κάθε περίοδο είναι σε αυτό το κόμμα; Και κάπου εκεί μάλλον βρίσκεται το νόημα του να συνεχίζεται να δίνεται σημασία σε εκείνη τη 17 Νοέμβρη. Γιατί για να τη φοβούνται ακόμα και μετά από πενήντα χρόνια, μάλλον κάτι είναι, όσο κλισέ και αν ακούγεται ακόμα, επίκαιρο. Μάλλον γιατί όλα τα αιτήματα δε δικαιώθηκαν αυτά τα πενήντα χρόνια. Και οι ίδιοι ξέρουν ότι αυτό που υπηρετούν δεν είναι να δικαιωθούν αυτά τα αιτήματα, αλλά αντίθετα να θαφτούν. Και γι’ αυτό χάνουν τον ύπνο τους οπότε ακούν κάτι που να τους θυμίζει ότι ναι κάποιοι μάχονται για κάτι άλλο.
Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης
