Η 4η Αυγούστου και το κάψιμο των βιβλίων (2)
Η χώρα είχε μπει σε μαύρη εποχή μαρτυρίων, ασφυκτικής τυραννίας, άκριτης ρουφιανιάς, μα προπαντός είχε δοθεί το σύνθημα να συνθλιβεί πολιτικά και οικονομικά ο εργατικός λαός, η μόνη φωνή αντίστασης μέσα στον μεσοπόλεμο που κυοφόρησε το δεύτερο ιμπεριαλιστικό σφαγείο.
ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
ΜΕ ΒΡΕΤΑΝΙΚΗ ΒΟΥΛΑ Η ΕΓΚΑΘΙΔΡΥΣΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ
Ομως, ας πάμε λίγο πιο πίσω και να δούμε πως η προειδοποίηση του ΚΚΕ, μέσω του «Ριζοσπάστη», ότι μόνο ένα παλλαϊκό μέτωπο θα μπορούσε να αποτελέσει φραγή και ακύρωση της διαφαινόμενης δικτατορίας του Μεταξά, δεν πραγματοποιήθηκε με την ευθύνη των αστικών κομμάτων.
Μετά τον θάνατο του πρωθυπουργού Κωνσταντίνου Δεμερτζή, στις 13 Απρίλη 1936, ο επίδοξος δικτάτορας ανεβαίνει στον πρωθυπουργικό θώκο, με κοινοβουλευτική υποστήριξη, αφού δεκατέσσερις μέρες μετά, στις 27 του ίδιου μήνα, παίρνει ψήφο εμπιστοσύνης και στις 30 λαμβάνει πεντάμηνη εξουσιοδότηση της Βουλής.
Οι Βρετανοί τα έχουν κάνει πλακάκια με τον βασιλιά
Ετσι, λοιπόν, όπως διαμορφωνόταν το σκηνικό με τα αστικά κόμματα να μην μπορούν να τα βρουν μεταξύ τους, βόλευε τους επικυρίαρχους Αγγλους, οι οποίοι τα είχαν κάνει πλακάκια με τον βασιλιά Γεώργιο, για την έλευση του Μεταξά ως τοποτηρητή των συμφερόντων τους.
Ωστόσο, ο επικεφαλής των Φιλελευθέρων Θεμιστοκλής Σοφούλης, μετά τη φυγή του Σοφοκλή Βενιζέλου, στο Παρίσι, προσπαθεί να κινηθεί για τη συγκρότηση κραταιής αστικής κυβέρνησης, με την υποστήριξη του αντιβενιζελικού Ιωάννη Θεοτόκη, ο οποίος ηγείται της Γενικής Ριζοσπαστικής Λαϊκής Ενωσης.
Μάλιστα στις 20 Ιούλη, σχεδόν δεκαπέντε μέρες πριν την εγκαθίδρυση της 4ης Αυγούστου, τονίζει στις δηλώσεις του ότι είναι «επιτακτική η ανάγκη της αποκαταστάσεως της ομαλής λειτουργίας του κοινοβουλευτικού πολιτεύματος, η οποία δεν δύναται άλλως να συντελεσθή παρά μόνον διά τοιαύτης πολιτικής συνεργασίας». Σε παρόμοιες δηλώσεις προέβησαν και οι Ι. Θεοτόκης, Ι. Ράλλης και Α. Παπαναστασίου.
Τα αστικά κόμματα δώσανε πίστωση χρόνου στον Μεταξά
Βέβαια, ο Σοφούλης δεν είχε επιδείξει αντιπολιτευτική επιθετικότητα προς τον πρωθυπουργό, μετά την επιστολή της 23ης Ιούνη, με την οποία ζητούσε ο Μεταξάς να πραγματοποιήσει τις υποσχέσεις του. Επομένως δικαίως, την επομένη της δημοσίευσής της, ο «Ριζοσπάστης» σχολιάζει, κάτω από τον τίτλο «Καινούργια συνθηκολόγηση του Σοφούλη προς τον Μεταξά»:
Επιστολή γραμμένη μ’ ένα ύφος δουλοπρεπές
«Η επιστολή αυτή που είναι γραμμένη μ’ ένα ύφος δουλοπρεπές, δείχνει την συνθηκολόγησή του με την κυβέρνηση Μεταξά, παρά την αγανάχτηση και την εξέγερση που ξεσηκώθηκε στους κόλπους των Φιλελευθέρων ενάντια στα ανελεύθερα μέτρα της κυβέρνησης εξαιτίας της προετοιμασίας του Μεταξά για την εγκαθίδρυση φασιστικής διχτατορίας.
Ο Σοφούλης στο γράμμα του παρακαλεί τον Μεταξά “να καθοδηγήση τους αρμόδιους υπουργούς ίνα καταθέσουν το συντομότερο όλα τα θεμελιώδικης σημασίας μέτρα για να αρθή του μέσου πάσα ενδεχομένη παρεξήγησις (!) και να διαλυθή και το ελάχιστον νεφίδιον το δυνάμενον να επισκιάση την απαραίτητον αρμονίαν σχέσεων Βουλής και Κυβερνήσεως” (!)».
Τέλος πάντων, ο κυρίαρχος αντιπολιτευτικός πόλος, για να κρατήσει τα προσχήματα του ρόλου του ισορροπιστή, στις 22 Ιούλη ανεβαίνει τα σκαλιά των Ανακτόρων και συναντά τον βασιλιά. Του ανακοινώνει τη συμφωνία των αντιπολιτευόμενων κομμάτων και η αντίδραση του μεγαλόσχημου ακροατή του ήταν να τον κόψει κρύος ιδρώτας, αφού έχει ήδη σχεδιάσει ο πρώτος πολιτειακός ηγέτης την εγκαθίδρυση δικτατορίας, με εργαλείο τον Ιωάννη Μεταξά. Το απόγευμα της ίδιας μέρας, οι δυο επικυρίαρχοι συνωμότες συναντώνται και συμφωνούν ότι πρέπει να επισπευστεί η εκτροπή του πολιτεύματος.
Οι λαϊκές οργανώσεις εναντίον της επερχόμενης δικτατορίας
Ο χρόνος αρχίζει να λειτουργεί αντίστροφα. Στις 22 Ιούλη υπογράφεται συμφωνητικό του ΚΚΕ με το Αγροτικό Κόμμα, με τις υπογραφές των Βασίλη Νεφελούδη και Ιωάννη Σοφιανόπουλου, ενώ σύμπασες οι λαϊκές οργανώσεις αγωνίζονται για την αποτροπή του σκαιού επερχόμενου γεγονότος και κατά των τρομοκρατικών μέτρων, που έχουν ως στόχο κυρίως το ξεπάστρεμα των κομμουνιστών.
Αλλωστε δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι τις τελευταίες μέρες του Ιούλη, σύσσωμος ο κυβερνητικός μηχανισμός προσπαθούσε να δώσει την εντύπωση ότι η χώρα δεν θα αργήσει να γίνει θύμα προμελετημένης εξέγερσης, την οποία προετοιμάζουν «οι κομμουνισταί και οι απότακτοι».
Δύο μέρες μάλιστα πριν την 4η Αυγούστου, όλες οι μηχανές καταστολής είναι πανέτοιμες για να επιβάλουν δικτατορικό καθεστώς, με τις ευλογίες του πρεσβευτή της Βρετανίας Σίντνεϊ Ουατερλόου.
Μόνο ο «Ριζοσπάστης» προειδοποίησε για την εκτροπή
Ετσι, το πρωί της Τρίτης, τέταρτης μέρας του Αυγούστου, ο «Ριζοσπάστης» με πολύστηλους τίτλους προειδοποιεί τα κόμματα και τον λαό ότι μέσα στη μέρα ο Μεταξάς θα ανακηρυχθεί δικτάτορας.
Ο λόγος και πάλι στον Σ. Λιναρδάτο, ο οποίος ζωντανά περιγράφει τις πρώτες ώρες της πολιτειακής στρέβλωσης που είχε ως έναν και μοναδικό αντίπαλο τον λαό:
«(…) Ενώ η δικτατορία επικρατούσε χωρίς καμιά αντίσταση και τα μπουντρούμια των Ασφαλειών γέμιζαν από δημοκρατικούς παράγοντες και απλούς πολίτες, οι περισσότεροι πολιτικοί αρχηγοί κοιμόνταν τον “ύπνον του δικαίου” στα σπίτια τους. Η κήρυξη της δικτατορίας έγινε γνωστή στους δημοσιογραφικούς και πολιτικούς κύκλους, όταν οι αστυφύλακες πήγαν στα γραφεία και τυπογραφεία των εφημερίδων και απαγόρευσαν την εκτύπωση και την κυκλοφορία των πρωινών φύλλων της 5ης Αυγούστου».
Μόνο δύο υπουργοί διαφώνησαν και παραιτήθηκαν
Στις 8 το βράδυ, ο Μεταξάς καλεί τους υπουργούς του σε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο. Μόνο ο υπουργός Εσωτερικών Θεόδωρος Σκυλακάκης και ο υφυπουργός Στρατιωτικών Νικόλαος Παπαδήμας γνωρίζουν τον σκοπό. Οταν ο δικτάτορας έσκασε το πασιφανές μυστικό και ανακοίνωσε ότι θα διαλύσει τη Βουλή, οι μόνοι οι οποίοι εξέφρασαν τις αντιρρήσεις τους και παραιτήθηκαν, ήταν ο υπουργός Κρατικής Υγιεινής και Αντίληψης Δημοσθένης Ελευθεριάδης και ο υφυπουργός Οικονομικών Αριστοτέλης Βαλαωρίτης.
Κραυγές από βασανιστήρια σε σκοτεινά μπουντρούμια
Αναδημοσιεύεται από τη στήλη “Δαχτυλικά Αποτυπώματα” του Ριζοσπάστη Σάββατο 29 Αυγούστου 2026 – Κυριακή 30 Αυγούστου 2026. Τη στήλη επιμελείται ο Βασίλης Καλαμαράς, δημοσιογράφος, συγγραφέας, κριτικός βιβλίου. Το πρωτότυπο δημοσίευμα του Ριζοσπάστη συνοδεύεται από πλούσια εικονογράφηση.
Το πρώτο μέρος εδώ:
