«Ο μεγάλος δικτάτωρ» | Όταν ο κινηματογράφος συναντά το θέατρο και όταν ο Τραμπ μιμείται τον Χίτλερ

Ο δραματουργός και σκηνοθέτης, Ανδρέας Ζαφείρης, συνεχίζει συστηματικά τη δουλειά του με επιτυχημένες θεατρικές παραστάσεις και δραματουργικές δημιουργίες. 

Μία από αυτές είναι «Ο μεγάλος δικτάτωρ», εμπνευσμένο από την ομώνυμη πολύκροτη, πολυδάπανη και πολυβραβευμένη διεθνούς φήμης κινηματογραφική ταινία (1940) του αείμνηστου μεγάλου ηθοποιού και σκηνοθέτη Τσάρλι Τσάπλιν (1889-1977). 

Ανδρέας Ζαφείρης

Βέβαια, ο δραματουργός Ανδρέας Ζαφείρης, μελετώντας καλά την υπόθεση και την ιδεολογία της ενλόγω ταινίας, τη μετέφερε και την προσάρμοσε με τη δραματουργική του τέχνη και τη σκηνοθετική του ικανότητα (2026) στα σημερινά πολιτικά δεδομένα. 

Φυσικά, οι αναφορές δεν γίνονται τώρα στον Χίτλερ, αλλά στο Τρα(μ)π (τον αδίστακτο, πολεμοκάπηλο,  δήθεν «φιλειρηνιστή», ερωτύλο) (στο έργο αποκαλείται: «Πρόεδρος των Ηνωμένων Ενοριών της Αμερικής και Αρχιστράτηγος των Ενόπλων Δυνάμεων»), στη Μελάνια (τη γνωστή και μη εξαιρετέα πρώτη κυρία του Λευκού Οίκου, οποία στα πλαίσια της καπιταλιστικής συνεργασίας του ενδίδει στην ερωτική πρόσκληση του μεγιστάνα Πλανητάρχη), στον υποτακτικό και πιστό Αντιπρόεδρο του Λευκού Οίκου, Τζέι Ντι Βανς (το σνιφάρισμά του είναι χαρακτηριστική και κωμική συχνή ενέργεια κατά την παράσταση) και στην Ούρσουλα «Φον ντε κάτι…» (τη γνωστή φυσιογνωμία της Ε.Ε.), και φυσικά διατηρεί τον κουρέα της ταινίας, ο οποίος ερωτεύεται και προστατεύει μια καταζητούμενη από την Αστυνομία, αφρικανή μετανάστρια. Υπάρχουν και άλλες αναφορές: στον Γκας Χολ, στον Βλαδίμηρο, στον Πρόεδρο Ζελέ, στον Πρόεδρο Ναζινιάχου, στον Ο Μπάμα, στην Kimberly, στον Τζέφρι (Επαστάιν), του οποίου ο Τραμ νοσταλγεί τα περιβόητα «πάρτι» τους και στον Τζον Σνόου (διάσημο άγγλο γιατρό).  

Η ταινία προβλήθηκε για πρώτη φορά στις ΗΠΑ, αλλά στην Ελλάδα προβλήθηκε, αργότερα και για πρώτη φορά,  κατά την κινηματογραφική περίοδο 1945-1946. Υπάρχουν κάποιες ανώνυμες δημοσιογραφικές «κριτικές». Η εφ. «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» έγραψε: «Ο Τσάπλιν εγκαταλείπει εν μέρει τον γνώριμον τύπον του Σαρλώ και εισέρχεται εις την περιοχήν της πολιτικής σάτιρας, επιτυγχάνων στιγμάς υψηλής εμπνεύσεως, αν και ουχί άνευ ρητορικών υπερβολών.»

Το «ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ»: «Η τόλμη του καλλιτέχνου να διακωμωδήση τον δικτάτορα εις εποχήν καθ’ ην η Ευρώπη υπέφερε υπό την σκιάν του, προσδίδει εις το έργον χαρακτήρα σχεδόν ηρωικόν.»

Η «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ»: «Η κωμική φλέβα του Τσάπλιν ουδέποτε εξέλιπεν, αλλ’ ενταύθα υποχωρεί προς χάριν ενός μηνύματος, όπερ εκφέρεται ενίοτε μετά υπερβολικής σοβαρότητος.»

Η υπόθεση του ενλόγω θεατρικού έργου έχει ως κεντρικό άξονα πολιτικά θέματα που αφορούν την κοινωνική και οικονομική ζωή των εργαζομένων, αλλά και την αστυνομοκρατία και τον αυταρχισμό στις Η.Π.Α., στην πρωτεύουσα του καπιταλισμού, τη διεθνή πολεμική κατάσταση, τις σχέσεις ΗΠΑ και Γερμανίας (Ε.Ε.) κ.ά. Είναι λαγαρή η απαξίωση της Ελλάδας, και ιδιαίτερα του πρωθυπουργού μας, από τον Πρόεδρο Τραμπ και από την Ούρσουλα Γκέρτρουντ φον ντερ Λάιεν, Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. 

Η σατιρική διάθεση του συγγραφέα είναι έκδηλη. Οι θεατές «συμμετέχουν» συναισθηματικά, αλλά και νοητικά. Γελάνε με την ψυχή τους, αλλά συγχρόνως προβληματίζονται πολιτικά. Ο δραματουργός μεταφέρει τη σάτιρα για την πολιτική καταδίκη του ναζισμού/φασισμού σήμερα, τις θηριωδίες της νεο-ναζιστικής ηγεσίας των Η.Π.Α., που επιτελούν ανά τον κόσμο, μαζί με το συμμαχικό κράτο/δολοφόνο του νεοναζιστικού καθεστώτος του Ισραήλ. 

Έλπιζα ότι θα δω στο μέλλον και άλλες θεατρικές παραστάσεις, με την μπρεχτική δραματουργική και σκηνοθετική φιλοσοφία. Και να τώρα, διαπίστωσα ότι ο Ανδρέας Ζαφείρης συνεχίζει να εκφράζεται καλλιτεχνικά, τροχιοδρομώντας στις ίδιες ιδεολογικές και αισθητικές «ράγες». Την ελπίδα αυτή την είχα εκφράσει στη θεατρική κριτική μου για την παράσταση «Οι δυο γιοι» του Μπρεχτ, που και πάλι είχε δραματοποιήσει ο Ανδρέας Ζαφείρης, ένα διήγημα του Μπρεχτ και είχε σκηνοθετήσει εκείνη την παράσταση  (Κοίτα ΚΑΤΙΟΥΣΑ, 31.12.2024) με μεγάλη επιτυχία.  

Ο ερωτευμένος κουρέας συνομιλεί στη φυλακή, που βρέθηκε αδίκως ως κρατούμενος για «πολιτικούς  λόγους», μ’ έναν άλλον φυλακισμένο. Ο Κουρέας μιλάει με λυρισμό, ενώ ο κρατούμενος με ρεαλισμό:

  Φυλακισμένος: – Πάρτο επιτέλους απόφαση και ηρέμησε. Τώρα είμαστε εδώ και θα είμαστε από ό,τι φαίνεται για πολύ καιρό ακόμα.

Κουρέας: – Πάνω που απέκτησε νόημα η ζωή μου… που ερωτεύτηκα. Ακούς τα πουλιά;

Φυλακισμένος: – Κάτι F 35 ακούω…

Κουρέας: – Ακούς το ποτάμι που κυλάει τα νερά του πιο πέρα;

Φυλακισμένος: – Είναι οι ερπύστριες από τα καινούρια άρματα.

Κουρέας: – Ακούς τη μουσική της καταιγίδας στον ουρανό; 

Φυλακισμένος: – Είναι οι δοκιμές για τα νέα ντρόουνς.

Κουρέας: – Αχ, όλα είναι εύκολα για σένα…

Φυλακισμένος: – Ε, όχι και εύκολα. Η γυναίκα μου και τα δύο παιδιά μας έχουν συλληφθεί και κρατούνται στο στρατόπεδο απέναντι.

Είναι αποκαλυπτικοί και δεόντως πολιτικοί οι διάλογοι μεταξύ του Πελάτη 1 και του Κουρέα, του Τραμ και του Τζέι Ντι Βανς, του Πελάτη 2 και του Κουρέα, του Τραμ και της Ούρσουλα, του Κουρέα και του Iceman, του Τραμ και άλλου Iceman.

Είναι, επίσης, συγκινητική η σκηνή όπου ο Κουρέας σώζει κυριολεκτικά «από τα νύχια» της Αστυνομίας την αφρικανή μετανάστρια, Άννα.

Συγκλονιστικός και βαθιά ανθρώπινος, οικουμενικός και πολιτικός ο λόγος του Τραμ, ο οποίος απευθύνεται προς τους στρατιώτες, ενώ ο ίδιος έχει αλλάξει ιδεολογικά. Ένας λόγος, παρόμοιος με εκείνον της ομότιτλης ταινίας του Τσάρλι Τσάπλιν: ανθρωπιστικός, οραματικός για μια άλλη κοινωνία, φιλειρηνικός.

Πρόκειται για παράσταση που προτείνω να δουν όλοι οι θεατρόφιλοι, όλοι οι σκεπτόμενοι και προβληματισμένοι πολίτες, για την παρούσα κοινωνική, οικονομική, απαράδεκτη κατάσταση που επικρατεί στη χώρα μας και διεθνώς, με τις πολεμικές επιθέσεις των ιμπεριαλιστών όπου Γης, καταργώντας το Διεθνές Δίκαιο και κάθε ίχνος ανθρωπιάς.

Ο Πάνος Γεωργουλής υποκρίνεται θαυμάσια τον Κουρέα, αλλά και τον Τρα(μ)π. Οι δύο κωμικοί ρόλοι  του ερμηνεύονται με μπρίο, χιουμοριστική κινησιολογία, σωστή εκφορά του λόγου και εκφραστικότητα προσώπου, αλλά και με δημιουργική ένταση. Ο Γιάννης Οιχαλιώτης εξαίσιος, απολαυστικός υποδύεται με εκρηκτικό τρόπο, λίαν χιουμοριστικό, τους σατιρικούς ρόλους των: Πελάτη 1, Μελάνια, Πελάτη 2, iceman, Ούρσουλας,  κρατούμενου, αξιωματικού και Αντιπροέδρου των ΗΠΑ. Με υπέροχη φωνή, η Αλεξάνδρα Παπαδοπούλου, προσφέρει ποιότητα στο μιούζικαλ, αλλά διαθέτει και μια θαυμάσια θεατρική παρουσία, όσον αφορά τον ρόλο της Άννας, αγαπημένης του Κουρέα. Αθόρυβος, θεατρικός και χιουμοριστικός στην ερμηνεία του ρόλου iceman (ενός ψυχρού,α δίστακτου αστυνομικού) ο Βαγγέλης Τζούρντος, ο οποίος βέβαια, έχει την ευθύνη του φροντιστή της μετακίνησης αντικειμένων επί σκηνής.  

Μια ομάδα ηθοποιών, που ο «μαέστρος» σκηνοθέτης κατόρθωσε «με την παγκέντα του» να συντονίσει με υπέροχο τρόπο, προσφέροντας στους θεατές ένα πειθαρχημένο και «καλοκουρδισμένο» σύνολο.

Η Σταματίνα Κινατίδη, απ’ ό,τι αποδείχθηκε, έκανε καλή δουλειά, όσον αφορά την ευθύνη που ανέλαβε ως βοηθός σκηνοθέτη.

Την ευθύνη για τα υπέροχα και λειτουργικά σκηνικά και κοστούμια είχαν οι: Κωνσταντίνα Μυλωνάκη, Δήμητρα Λυγούρα, Βασιλική Σταμούλη, Ζωή Νικόλα, Γρηγορία Ζιάκα, Ελένη Δήμου και Ντίνα Μήτρου. Η φαντασία τους συνάμα με την ευρηματικότητά τους λειτούργησε δημιουργικά και αποτελεσματικά, δίνοντας έντονη εικαστική διάσταση στην παράσταση.