Η 4η Αυγούστου και το κάψιμο των βιβλίων (5)
«Καλούνται άπαντες οι εθνικόφρονες γονείς της Πόλεως Πειραιώς όπως προσέλθουν κομίζοντες μεθ’ εαυτών άπαντα ΤΑ ΚΟΜΜΟΥΝΙΣΤΙΚΑ ΔΙΔΑΚΤΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ ΤΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ, ίνα καλώσι ομού μετά σειράς ολοκλήρου κομμουνιστικών εντύπων τη ενεργεία της Εθνικής Φοιτητικής Νεολαίας Πειραιώς. Επιτροπή Εθνικοφρόνων Γονέων Πειραιώς».
Η 4η ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΩΝ ΒΙΒΛΙΩΝΣτις φλόγες ο «Επιτάφιος» του Γιάννη Ρίτσου, που κυκλοφορεί από τον «Ριζοσπάστη», μαζί με μια πλειάδα προοδευτικών βιβλίων
Στις 8 και 16 Αυγούστου 1936 μέσα από εθνικιστικούς φοιτητικούς συλλόγους οργανώνεται το ολοκαύτωμα
ΜΕΡΟΣ ΠΕΜΠΤΟ
Τα πρόσωπα των ξαφνιασμένων περαστικών φωτίζονται από αυτό το καταραμένο καπνίζον μισοσκόταδο και μέχρι να συνειδητοποιήσουν τι ακριβώς έχει συμβεί, τραμπούκοι με ματσούκια στα χέρια τους απομακρύνουν βίαια.
Ολη αυτή η φριχτή «θεατρική» παράσταση, μιμητική του αντίστοιχου ολοκαυτώματος από το ναζιστικό καθεστώς, λειτουργεί ως ενορχηστρωμένο θέαμα τρομοκρατίας. Η γενική δοκιμή αυτού του μακάβριου θεάματος γίνεται μόλις δύο μέρες μετά την εγκαθίδρυση της στυγερής δικτατορίας.
Μόλις ο αθηναϊκός λαός είδε να εξανεμίζονται σε στάχτες τα προοδευτικά βιβλία μπροστά στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου, επί της ομώνυμης λεωφόρου, αυτό του θύμισε τις φωτογραφίες που είχε δει στις εφημερίδες της 10ης Μάη 1933 στην πλατεία Οπερνπλατς του Βερολίνου.
Τι είχε συμβεί; Ο εθνικιστικός φοιτητικός σύλλογος «Παμφοιτητικός Σύλλογος» με τους εκατόγχειρές του είχε εισβάλει στο «Λαϊκό Βιβλιοπωλείο» του ΚΚΕ και στον πρωτοπόρο εκδοτικό οίκο του «Γκοβόστη», που προωθούσε τα βιβλία του μέσα από το δικό του βιβλιοπωλείο.
Από Μαρξ, Ενγκελς, Λένιν μέχρι Παπαδιαμάντη
Μπουκάρω σημαίνει ζημιές, σπασίματα, άσκηση βίας σε εργαζόμενους, μωλωπισμένα και ματωμένα μούτρα. Μέσα σε τσουβάλια άτακτα έριχναν βιβλία του Μαρξ, του Ενγκελς, του Λένιν, του Πλεχάνοφ και άλλων κλασικών της μαρξιστικής και της λενινιστικής σκέψης. Στο στόχαστρο αυτοί οι παρακρατικοί λογοκριτές του καθεστώτος είχαν βάλει τον Χάινε, τον Σο, τον Φρόιντ, τον Φρανς, τον Γκόρκι, τον Ντοστογιέφσκι, τον Τολστόι, τον Γκέτε, τον Φίχτε, τον Δαρβίνο, τον Παπαδιαμάντη, τον Καρκαβίτσα.
Την ταραγμένη ατμόσφαιρα εκείνων των ημερών μεταφέρει ο Σπύρος Λιναρδάτος στη «4η Αυγούστου»:
«Μέλη των φασιστικών οργανώσεων και διάφοροι τραμπούκοι ή πληρωμένοι αλήτες, με άγριους αλαλαγμούς χαράς, άναψαν σε δημόσιους χώρους μεγάλες φωτιές και έκαψαν εκατοντάδες τόμους βιβλίων Ελλήνων και ξένων συγγραφέων».
Ωστόσο, όπως τον οδηγεί η έρευνά του, εντοπίζει εστίες αντίστασης, μέσω του έντυπου λόγου, με κρυμμένες εστίες κριτικής, όταν αποκρυπτογραφούσες τα υπονοούμενα μέσα στα γραπτά:
Αστυνομικοί πωλούσαν κατασχεμένα βιβλία
«Παρά τα μέτρα της δικτατορίας, πολλά προοδευτικά βιβλία κυκλοφορούσαν παράνομα ή μισονόμιμα. Πολλές φορές αστυνομικοί πωλούσαν σε μικροβιβλιοπώλες τα βιβλία που κατάσχονταν. Εξάλλου, προοδευτικοί δημοσιογράφοι και συγγραφείς έβρισκαν τρόπους να περνούν τις ιδέες τους και τις επιστημονικές τους απόψεις καμουφλαρισμένες, μα καθαρές για όσους γνώριζαν τα πράγματα, από εφημερίδες και βιβλία».
Ενώ στα Προπύλαια του Πανεπιστημίου και των Στύλων του Ολυμπίου Διός δεν είχαν καθαρίσει τα σημεία όπου στήθηκαν οι «εκατόμβες» των απαγορευμένων βιβλίων, ο Πειραιάς ετοίμαζε τη δική του φασιστική «φωτοχυσία», με πρώτη ύλη τα «απαγορευμένα» βιβλία.
Διαβάζουμε στις εφημερίδες της 16ης Αυγούστου 1936, ημερομηνίας του δεύτερου ολοκαυτώματος:
«Η εθνική Φοιτητική Νεολαία Πειραιώς, προβαίνουσα εις την εξαφάνισιν διά της πυράς ολοκλήρου σειράς κομμουνιστικών εντύπων την προσεχή Κυριακήν και ώραν 8 μ.μ. και εν τη πλατεία Πασαλιμανίου Πειραιώς προσκαλεί άπαντας τους εθνικόφρονας νέους, όπως προσέλθουν εν τη Πλατεία Τερψιθέας 7 μ.μ. ίνα εν σώματι μεταβούν και συμμετάσχουν εις την τελετήν».
Την ίδια μέρα, με το ίδιο αντικομμουνιστικό σκεπτικό, η ανακοίνωση στον Τύπο:
«Μεθ’ εαυτών τα κομμουνιστικά διδακτικά βιβλία»
«1) Απαγορεύεται απολύτως η εμφάνισις λευκού εις τας στήλας των εφημερίδων. Αι εφημερίδες υποχρεούνται να συμπληρώνουν τα δημιουργήματα εκ των διαγραφών εις τας οποίας προβαίνει η υπηρεσία εποπτείας Τύπου. Απαγορεύεται η συμπλήρωσις των κενών εις την πρώτην και τελευταίαν σελίδα με διαφημίσεις. Απαγορεύεται απολύτως η αναγραφή πληροφορίας η οποία να αποκαλύπτη την άσκησιν προληπτικής λογοκρισίας.
2) Απαγορεύεται οιαδήποτε κρίσις περί του έργου της κυβερνήσεως, εκτός κι αν είναι ευμενής.
3) Απαγορεύεται η αναγραφή οιασδήποτε πληροφορίας αφορώσης πολιτικά κόμματα και πολιτευομένους εν γένει ως και η αναγραφή των ονομάτων αυτών.
4) Απαγορεύεται η αναγραφή ειδήσεων περί μεταβολών των υπουργών και εν γένει συνθέσεως της κυβερνήσεως.
5) Περί ταξιδίων της Α. Μ. του Βασιλέως θα δημοσιεύωνται μόνον όσα ανακοινούνται επισήμως.
6) Απαγορεύεται η δημοσίευσις κρίσεων ή πληροφοριών περί συναλλάγματος, δραχμής, δημοσίου χρέους, πίστεως της χώρας, εντόκων γραμματίων, μεταφοράς χρυσού και εν γένει περί της οικονομικής καταστάσεως της χώρας. Η δημοσίευσις τούτων επιτρέπεται μόνον όταν δίδωνται εγγράφως υπό του υπουργού των Οικονομικών σχετικαί ανακοινώσεις.
7) Απαγορεύεται η αναγραφή πάσης πληροφορίας, σχέσιν εχούσης με εργατικάς και επαγγελματικάς οργανώσεις και οιεσδήποτε εκδηλώσεις αυτών, εκτός αν πρόκειται περί κινήσεων και εκδηλώσεων αι οποίαι είναι ενισχυτικαί του έργου της κυβερνήσεως, έχουν δε εγκριθή προηγουμένως υπό του υφυπουργού της Εργασίας διά τας Αθήνας ή την αρμοδίαν υπηρεσίαν διά τας επαρχίας.
8) Απαγορεύεται η αρθρογραφία ή ειδησεογραφία περί ακριβείας του βίου, υπερτιμήσεως των ειδών, αισχοκερδείας και τιμαρίθμου, εκτός αν πρόκειται περί υπουργικών ανακοινώσεων.
9) Εν γένει αι εφημερίδες δέον όπως εκθύμως και ενθουσιωδώς δι’ άρθρων, σχολίων και πάσης φύσεως δημοσιευμάτων συμβάλλωσι εις το αναμορφωτικόν και δημιουργικόν έργον της κυβερνήσεως.
10) Απαγορεύεται η αναγραφή των ειδήσεων εξ ων να εμφαίνηται η ύπαρξις καπνεμπορικού τραστ.
Προ της κυκλοφορίας εκάστη εφημερίς ή περιοδικόν, δέον να αποστέλλη εις την αρμοδίαν υπηρεσίαν εποπτείας Τύπου εν πρώτον φύλλον διά να παραβάλλεται με τα λογοκριθέντα δοκίμια και αφού ληφθή η άδεια αυτής διά σφραγίσεως του φύλλου, τότε μόνον επιτρέπεται η κυκλοφορία».
- Το ερχόμενο Σαββατοκύριακο θα αναφερθούμε εκτενώς στο ολοκαύτωμα της Θεσσαλονίκης.
Αναδημοσιεύεται από τη στήλη “Δαχτυλικά Αποτυπώματα” του Ριζοσπάστη Σάββατο 26 Σεπτέμβρη 2026 – Κυριακή 27 Σεπτέμβρη 2026. Τη στήλη επιμελείται ο Βασίλης Καλαμαράς, δημοσιογράφος, συγγραφέας, κριτικός βιβλίου. Το πρωτότυπο δημοσίευμα του Ριζοσπάστη συνοδεύεται από πλούσια εικονογράφηση.
