“Μαγγελάνος / Magellan”, του Λαβ Ντίαζ

Όταν ο Μαγγελάνος επιχειρεί το 1513 την πιο υψηλή και τολμηρή περιπέτεια , το πιο μεγάλο ταξίδι της ιστορίας, τον γύρο του κόσμου , έχει ήδη μάθει όλα τα κόλπα των επιχειρήσεων του πολέμου , του εμπορίου και κατέχει πολλούς ρόλους . Είναι ταυτόχρονα στρατιώτης, έμπορος , ναυτικός. Και γνωρίζει πολύ καλά ότι μετά τα εξερευνητικά ταξίδια, ακολουθεί το δήθεν ειρηνικό εμπόριο με τις χώρες που έχουν ανακαλυφθεί και μετά, αφού οι αυτόχθονες αρχηγοί ξεγελιούνται από αυτό το εμπόριο, ακολουθεί η ίδρυση εμπορικών σταθμών μέσω των οποίων οι Ευρωπαίοι απογυμνώνουν με τη βία τους αυτόχθονες λαούς από τη χώρα τους και τα άλλα αγαθά τους. 

Ο Μαγγελάνος τα γνωρίζει όλα αυτά. Μόλις πριν λίγο καιρό έχει επιστρέψει από μάχη στη Μαλαισία που έχει στεφθεί με επιτυχία. Εκεί όπου ο στόλος των Πορτογάλων έχει κατακτήσει το σπουδαιότερο εμπορικό κέντρο, την περιοχή της Μαλάκκα έχοντας εξασφαλίσει στην Πορτογαλία το πέρασμα σε όλα τα νησιά της Ανατολής κόβοντας τη βασική αρτηρία του αραβικού εμπορίου. Το τίμημα της νίκης , είναι πολλοί νεκροί ιθαγενείς, αλλά και άντρες του πορτογαλικού στόλου. Ωστόσο το ακριβό τίμημα δεν φαίνεται να απομακρύνει τον Μαγγελάνο από το όνειρο του δικού του ταξιδιού, του ταξιδιού της περιπέτειας, της γνώσης, της ανακάλυψης, της εμμονής σε μια ιδέα που σφυρηλατήθηκε από τη μεγαλοφυία και από το πάθος του, αναδεικνύοντας πως ο άνθρωπος στη σύντομη διαδρομή της ζωής του είναι ικανός για το μεγαλειώδες αλλά και το καταστροφικό ταυτόχρονα. 

Τρία χρόνια διήρκησε το ταξίδι του Μαγγελάνου και τα είχε όλα. Ενθουσιασμό στο ξεκίνημα, κακουχίες , ανταρσίες, πείνα, ασθένειες απώλειες συντρόφων, αβεβαιότητα για το αν τελικά το σχέδιο θα πραγματοποιούνταν , απογοήτευση , ατελείωτες μέρες και νύχτες στη Γη του Πυρός στα παγωμένα νερά του Ατλαντικού ωκεανού , ανείπωτη χαρά στην ανακάλυψη του πορθμού του περάσματος στον Ειρηνικό ωκεανό που η φαινομενική του ηρεμία έκρυβε μεγάλη αγριότητα. 

Ο Φιλιππινέζος σκηνοθέτης Λαβ Ντίαζ, καταφέρνει να αποτυπώσει κινηματογραφικά μια εικόνα του κόσμου εκείνης της εποχής , αφού η ταινία βασίζεται σε ενδελεχή έρευνα του σκηνοθέτη , σχετικά με το ταξίδι του Μαγγελάνου, αλλά αυτή η εικόνα δεν καταφεύγει στη μυθοπλαστική αναπαράσταση αυτού του ταξιδιού. Δεν αποδίδει στον Μαγγελάνο χαρακτηριστικά ήρωα, ατρόμητου, γενναίου θαλασσοπόρου, αλλά το αντίθετο στέκει σε μια διερευνητική απόσταση από τον ίδιο, πολλές φορές τονίζοντας την παγερή ψυχρότητά του, που πίσω όμως από αυτήν θα μπορούσες να διακρίνεις πολλά αντιφατικά στοιχεία που συνέθεταν την πολύπλοκη προσωπικότητα του. Σπανίως θα δούμε κοντινά του Μαγγελάνου, όπου η σκόπιμη απουσία τους, βάζει τον πρωταγωνιστή στο γενικό κάδρο της αποικιοκρατικής κατάκτησης, καταδεικνύοντας ότι και ο ίδιος είναι κατακτημένος και υποταγμένος. 

Ο Λαβ Ντίαζ αρκείται στη μινιμαλιστική φόρμα όπου κυριαρχούν τα μακρά πλάνα σε ένα τελετουργικό όπου η φύση πρωταγωνιστεί ηχητικά και οπτικά. Άλλοτε αποκαλύπτοντας τις ομορφιές της, δείχνοντας να αδιαφορεί για την ασχήμια γύρω της- μια ασχήμια που πρέρχεται από τα ανθρώπινα έργα- άλλοτε δυστροπώντας στην αποκάλυψη των μυστικών της, σαν να θέλει έτσι να δείξει την αποστροφή της και την καταφρόνια της προς τους αποικιοκράτες κατακτητές. Αυτούς που με τα έργα τους παραβιάζουν τους φυσικούς και ανθρώπινους νόμους , λεηλατώντας τη γη και εξολοθρεύοντας τους ανθρώπους που την αγαπούν τη σέβονται και μεγαλώνουν μαζί της.

Η ταινία του ισορροπεί ανάμεσα στο ντοκιμαντέρ και τη μαγεία των εικόνων και αυτή η ισορροπία την κάνει να μην είναι ούτε ντοκιμαντέρ, αφού δεν αναπαράγει με πιστότητα τα γεγονότα της εποχής. Ακολουθεί μια αφαιρετική αφήγηση που όμως προϋποθέτει τη γνώση των γεγονότων που σημάδευσαν τη διαδρομή του Μαγγελάνου. Επίσης δεν είναι ούτε μαγεία αφού τίποτα το ψεύτικο από ό,τι δείχνει δεν υπάρχει. Ταυτόχρονα όμως, είναι και τα δύο αφού πρόκειται για την απεικόνιση μιας πραγματικότητας που αγγίζει τα όρια του εξωπραγματικού, εξαιτίας της μεγάλης χρονικής απόστασης που χωρίζουν το σημερινό θεατή από την εποχή εκείνη, αλλά και του πραγματικού ταυτόχρονα, μέσα από τη διαύγεια της σκηνοθετικής ματιάς. Μιας ματιάς που μέσα από την ιστορία του Μαγγελάνου μας αποκαλύπτει την ιστορία των ανθρώπων θυμάτων της αποικιοκρατικής πολιτικής των Ευρωπαίων. Μια ιστορία που συμπυκνώνεται στο πρόσωπο του Ενρίκε του δούλου του Μαγγελάνου που τον συνόδευε σε όλα τα ταξίδια του , που ήταν ο διαπολιτισμικός σκλάβος, που πέρασε από Μουσουλμάνο έμπορο, σε Ινδό, σε Κινέζο , σε Άραβα, για να καταλήξει στον Ευρωπαίο Μαγγελάνο. Ένας σκλάβος που συνειδητοποιεί αυτό που και ο Μαγγελάνος συνειδητοποιεί, πως οι αφέντες ,οι βασιλείς και αντιβασιλείς, τους χρειάζονται πολύ περισσότερο από ότι οι ίδιοι αυτούς. Που συνειδητοποιούν την τεράστια δύναμή τους απέναντι στις κυρίαρχες τάξεις της κάθε εποχής. Μόνο που ο Μαγγελάνος επηρμένος από την τρομερή του αυτοπεποίθηση που του προσδίδει η επιτυχία του στόχου του, παρασύρεται στην απληστία, την ασθένεια των αφεντάδων του, από την οποία και τελικά χάνεται. Αυτός που άντεξε σε τόσες και τόσες δοκιμασίες. Ενώ ο Ενρίκε, ο άνθρωπος που γεννήθηκε ελεύθερος, ποτέ του δεν ξέχασε αυτό το αίσθημα της ελευθερίας, πάντοτε το αποζητά και το διεκδικεί. Ίσως αυτό είναι και το ελπιδοφόρο μιας ταινίας που με κάποιο τρόπο θέλει να δικαιώσει ή να δώσει φωνή στους αδικημένους και αδικοχαμένους αυτού του κόσμου. 

Αργά στατικά πλάνα που μέσα τους κρύβουν μια δυνάμει κίνηση που αποκαλύπτεται σε εκείνες τις θάλασσες και ωκεανούς που χωρίζουν τους δύο κόσμους όπου οι μαυροφορεμένες γυναίκες της δύσης καρτερούν μάταια τους ναυτικούς τους, που χάθηκαν στα νερά άγνωστων θαλασσών και οι γυμνές γυναίκες ιθαγενείς στην άλλη άκρη της γης θάβουν τα νεκρά παιδιά τους στον υγρό απέραντο τάφο του ωκεανού που απλώνεται μπροστά τους . Η θάλασσα ενώνει στον θάνατο τους ανθρώπους παρόλο που η ίδια η φύση δεν σταματά να μας υπενθυμίζει ποτέ πως η ειρηνική συνύπαρξη είναι η μόνη και αναγκαία συνθήκη για να συναντώνται οι άνθρωποι, όχι στον θάνατο αλλά στη ζωή. Ο Μαγγελάνος που κατόρθωσε να θριαμβεύσει απέναντι σε όλα τα εμπόδια, αυτή τη συνθήκη την παρέβλεψε, έτσι που τα ίχνη του να χαθούν σε άγνωστους τόπους. Σε εκείνους τους τόπους που δεν αρκέστηκε στην ανακάλυψή τους, αλλά αυτοπαγιδεύτηκε στην έπαρση και την απληστία που συνόδευσαν τα κατορθώματά του. 

Πολύ καλό σινεμά που στηρίζει αυτό που σε συνέντευξή του ανέφερε ο Λαβ Ντίαζ. Που είπε πως θεωρεί τον εαυτό του πολιτιστικό εργάτη της χώρας του. Και πράγματι η ταινία του μάς το επιβεβαιώνει. 

Προβάλλεται στις κινηματογραφικές αίθουσες.