Το κτίριο των μηχανικών θα μείνει στους μηχανικούς

Ανακοίνωση της επιτροπής αγώνα των μελών της ΕΣΤΑΜΕΔΕ & της ΠΕΤΟΜ – ΤΕΕ

Πραγματοποιήθηκε με επιτυχία, την Πέμπτη 12 Νοέμβρη στις 6.00 το απόγευμα, η εκδήλωσή μας στο πεζοδρόμιο της Κολοκοτρώνη 4, μπροστά από την ηλεκτροκολλημένη πόρτα του κτιρίου των Μηχανικών, με το διπλό, αλληλένδετο περιεχόμενο:

α) Το πολιτιστικό και κοινωνικό σκάνδαλο ξεπουλήματος του κτιρίου μας δεν θα περάσει.

β) Πολιτιστική βραδιά αφιερωμένη στη Σωτηρία Μπέλλου

Ο Γιάννης Μιχαηλίδης, πρόεδρος της Πολιτιστικής Επιτροπής, παρουσίασε τη μεγάλη μας ερμηνεύτρια σ΄ όλη τη διάρκεια του βίου της, τα δύσκολα νεανικά της χρόνια και τη μετέπειτα παλικαρίσια πορεία της, που σμιλεύτηκε με τη συμμετοχή της στο ΕΑΜ. Ανάδειξε την προσωπικότητά της, που χαρακτηριζόταν από τα πάθη ενός ανθρώπου του λαού σε δύσκολες εποχές, από τη γυναικεία ανθρώπινη περηφάνια κι ακεραιότητα, από την ασυμβίβαστη στάση ζωής και τη μοναδική καλλιτεχνική προσφορά δίπλα στους μεγάλους στιχουργούς και συνθέτες, τον Τσιτσάνη, το Βαμβακάρη, τον Παπαϊωάννου, το Γενίτσαρη, το Μούτση, το Σαββόπουλο, τον Ανδριόπουλο και άλλους.

Ο Κώστας Τζατζάνης Πρόεδρος της Επιτροπής Αγώνα, μίλησε για τις μάχες που συνεχίζουν να δίνονται για τη σωτηρία του κτιρίου μας, για τις τεράστιες ευθύνες της Υπουργού Πολιτισμού, που προσπάθησε να ανατρέψει τη θεσμοθετημένη προστασία του κτιρίου, για τις ευθύνες των υπουργών Εσωτερικών και Περιβάλλοντος που αδρανούν στην εκπλήρωση υποσχέσεών τους, κάνοντας έτσι πλάτη στον επιχειρηματία να προχωρήσει στην παράνομη μετατροπή του κτιρίου μας σε ξενοδοχείο. Και βέβαια για την ευθύνη της Υπουργού Εργασίας που προχώρησε στην εκποίηση του κτιρίου σε ιδιώτη, ενώ είχε την ακόμα και οικονομικά καλύτερη προσφορά του ΤΕΕ, παρά τη θεσμική υποχρέωση της να παραχωρήσει το κτίριο δωρεάν για κοινωνικούς σκοπούς. Στο τέλος αναφέρθηκε και στα προβλήματα των Μηχανικών και τον τρόπο που παλεύουμε για την επίλυσή τους.

Στην εκδήλωση παρευρέθηκαν και απεύθυναν χαιρετισμό ο Πρόεδρος της Π.Ο. ΕΜΔΥΔΑΣ Δημήτρης Πετρόπουλος, ο Πρόεδρος του ΣΑΔΑΣ Τμήματος Αττικής Κώστας Βουρεκάς και το μέλος της Δ.Ε. του ΤΕΕ Δημήτρης Κουτζής που μετέφερε και το χαιρετισμό του προέδρου του ΤΕΕ Γιώργου Στασινού. Και οι τρεις εξήραν τη σημασία αυτών των εκδηλώσεων στο πεζοδρόμιο του κτιρίου μας της Κολοκοτρώνη, που κρατούν ζωντανή τη διεκδίκησή του.

Χαιρετισμό απηύθυνε και ο Παναγιώτης Κουμουνδούρος, ενισχύοντας το πνεύμα της εκδήλωσης που στο τέλος συνοδεύτηκε από τσιμπούσι και χορό με τα τραγούδια της αξέχαστης Σωτηρίας μας. 

-.-

Ομιλία του Προέδρου του διεκδικητικού αγωνιστικού Κινήματος των Συνταξιούχων Μηχανικών Κώστα Τζατζάνη στην εκδήλωση της 12 11 2026 μπροστά από το κτίριο της Κολοκοτρώνη 4

Συναγωνίστριες και συναγωνιστές, φίλες και φίλοι

Η απόφαση του Διοικητικού Συμβουλίου μας για τη σημερινή εκδήλωση περιέχει δυο συνδυασμένα σκέλη. Μετά αυτό, του αφιερώματος στη μεγάλη μας Σωτηρία Μπέλλου, θα αναφερθώ στο άλλο:

Το πολιτιστικό και κοινωνικό σκάνδαλο ξεπουλήματος του κτιρίου μας δεν θα περάσει.

Συνεχίζουμε, Συνταξιούχοι και Ενεργοί Μηχανικοί, με τους κυριότερους φορείς τους, τον αγώνα για τη σωτηρία του ιστορικού και διατηρητέου κτιρίου των Μηχανικών, που το έφτιαξαν με τις αιματηρές εισφορές τους και ζούσαν και ζουν εδώ 8,5 δεκαετίες. Διατρανώνουμε τη θέληση όλων των Μηχανικών να κρατήσουμε το ιστορικό μας κτίριο, σύμφωνα με την εκφρασμένη πρόθεση του ΤΕΕ να το αναλάβει για την εξυπηρέτηση των κοινωνικών, διοικητικών, πολιτιστικών, συλλογικών κ.ά. αναγκών τους, με το αζημίωτο για τον ΕΦΚΑ, παρ΄ όλο που ο νόμος υποχρεώνει τον ΕΦΚΑ να το παραχωρήσει χωρίς αντάλλαγμα. 

Όπως ξέρουμε όλοι και… «νοιώσαμε στο πετσί μας», από τον Ιούλη του 2025, ο Διοικητής του ΕΦΚΑ  ηλεκτροκόλλησε πειρατικά την κύρια είσοδο του κτιρίου για να μην έχουν οι Συνταξιούχοι πρόσβαση στα γραφεία τους, μετά από μια διαδικασία συνειδητής καταστροφής του μηχανολογικού εξοπλισμού για να τους αναγκάσει να φύγουν. Από τότε η παρουσία μας είναι συνεχής με εφημερίες 3 φορές τη βδομάδα, με τη διενέργεια των διευρυμένων Διοικητικών Συμβουλίων στην τέντα μας, μπροστά στην ηλεκτροκολλημένη πόρτα και με εκδηλώσεις σχεδόν κάθε μήνα. Δυο φορές κάναμε αγωνιστική διεκδικητική είσοδο στα γραφεία τους και υποχρεώσαμε τον ΕΦΚΑ και την Αστυνομία να παραδεχτούν έμπραχτα ότι αυτό ήταν δικαίωμά μας. 

Οι εκδηλώσεις μας, που συνέχισαν να γίνονται τους 15 μήνες που μας πέρασαν, και μέσα στο χειμώνα, και μέσα στο κατακαλόκαιρο, στο πεζοδρόμιο, αναδεικνύουν την ακλόνητη αγωνιστική εγρήγορση των Συνταξιούχων Μηχανικών απέναντι στην επιμονή της Διοίκησης του ΕΦΚΑ να «ξεπουλήσει» στον ιδιώτη επιχειρηματία ξενοδοχείων αυτό το ιστορικό εμβληματικό κτίριο του κέντρου της Αθήνας, στη διαδικασία απογύμνωσης του από κοινωνικές λειτουργίες και μετατροπής του σ΄ ένα τεράστιο ξενοδοχείο. 

Από τον Μάρτη 2026, με κατάλληλη ενεργοποίηση των πολεοδομικών διαδικασιών, από το Κίνημα των Συνταξιούχων Μηχανικών και από μέλη της Διοικούσας Επιτροπής του ΤΕΕ, σταματήσαμε προσπάθεια του επιχειρηματία ξενοδόχου να προχωρήσει στην καταστροφή του εσωτερικού του κτιρίου με παράνομη άδεια, μια άδεια μικρής κλίμακας, ενώ ο νόμος επιβάλλει γι΄ αυτή την περίπτωση του διατηρητέου κτιρίου μας, να γνωματεύσουν τρεις επιστημονικές επιτροπές, στην παρακάτω ουσία της προστασίας του με το ΦΕΚ ανάδειξης του κτιρίου σαν διατηρητέου το 1994. Εάν δηλαδή συνάδει η θεσμοθετημένη απαγόρευση της «αφαίρεσης, αλλοίωσης ή καταστροφής των επί μέρους αρχιτεκτονικών στοιχείων του κτιρίου», με το σχεδόν πλήρες γκρέμισμα των τοίχων και άλλων δομικών στοιχείων λειτουργίας του ΤΣΜΕΔΕ, για να μετατραπεί το εσωτερικό σε δωμάτια και άλλες λειτουργίες ενός ξενοδοχείου. Όπως και αν αυτό το γκρέμισμα «αλλοιώνει τον γενικό αρχιτεκτονικό χαρακτήρα του κτιρίου και τις βασικές αρχές της σύνθεσής του».

Με την παράνομη άδεια που προφανώς με άνωθεν εντολές για την έκδοσή της ξεχάσανε αυτοί που την έβγαλαν το ΦΕΚ προστασίας του 1994, πρόλαβε ο ξενοδοχοεπιχειρηματίας να κάνει σημαντικές καταστροφές στο εσωτερικό, που σύμφωνα με το νόμο επιβάλλουν καταγραφή, τη μόνη αποτελεσματική ενάντια στις νέες απόπειρες τέτοιων καταστροφών και αντίστοιχες κυρώσεις. Οι αρμόδιες υπηρεσίες με προφανή εντολή των αρμόδιων υπουργών δεν κάνουν τίποτα εδώ και 7 μήνες. Το αντίθετο, αναρμόδια υπηρεσία της Υπουργού Πολιτισμού προσπάθησε πριν τρεις μήνες να παραχωρήσει στον επιχειρηματία νέο κίβδηλο έγγραφο να συνεχίσει τις καταστροφές και μετά από καταγγελία μας, προς το παρόν, αδρανοποιήθηκε, με νέο ασαφές διορθωτικό έγγραφο. Το έγγραφο αυτό στηριζόταν σε προ μηνών υπηρεσιακή απόφαση του υπουργείου αυτού, που προσπαθούσε παράνομα να ανατρέψει την πολιτιστική προστασία του 1994 σαν διατηρητέου. 

Ο Υπουργός Περιβάλλοντος (ΥΠΕΝ) έχει και αυτός τεράστιες ευθύνες, αφού, με τις παραλείψεις του δίνει ως τώρα τη δυνατότητα στον επιχειρηματία να αποφεύγει τις συνέπειες του νόμου και να καταστρέφει το κτίριο, για να δημιουργήσει τετελεσμένα, ενώ δεν προωθεί την κατοχύρωση της χρήσης και της ονομασίας του κτιρίου για τους Μηχανικούς, σύμφωνα με το νόμο, που του το έχει ζητήσει και ο Σύλλογος Αρχιτεκτόνων, παρά τη γραπτή υπόσχεσή του στους βουλευτές που έκαναν σχετική ερώτηση στις αρχές Αυγούστου.

Η Υπουργός Εργασίας (ΥΠΕΚΑ), σαν ουσιαστική προϊσταμένη του ΕΦΚΑ, οφείλει να σταματήσει την άκυρη διαδικασία του διαγωνισμού και να καταγγείλει τη σύμβαση, τώρα που έχει στοιχεία πως ο επιχειρηματίας περιφρονεί τη νομοθεσία προστασίας ενός ιστορικού διατηρητέου κτιρίου και έχει προβεί σε παράνομες καταστροφές στο εσωτερικό του. Παράλληλα της μένει ακέραια η ευθύνη για το ουσιαστικό σκάνδαλο: Να ξεκινήσει και να προχωρά τη διαδικασία παραχώρησης του ιστορικού κτιρίου των Μηχανικών σε ιδιώτη, όταν είχε την προσφορά του ΤΕΕ να το αναλάβει με τεράστιο τίμημα, παρά την ουσιαστική υποχρέωσή της από το νόμο να το παραχωρήσει δωρεάν. 

Παραμένει η ανάγκη διαρκούς εγρήγορσης και πίεσης, κυρίως προς τους πολιτικούς προϊσταμένους των αρμόδιων υπηρεσιών, για την προστασία του διατηρητέου ιστορικού κτιρίου, έτσι που  να μην αποτολμηθεί  καμιά επί πλέον παραβίαση της θεσμοθετημένης προστασίας του και να παραδοθεί το κτίριο στο ΤΕΕ.

Σημειώνουμε τέλος πως ενώ οι υπουργοί Εσωτερικών και Περιβάλλοντος υποσχέθηκαν στους βουλευτές που έκαναν σχετική ερώτηση στις αρχές του περασμένου Αυγούστου, ότι θα καταγραφούν οι αυθαίρετες καταστροφές στο εσωτερικό του κτιρίου και ότι θα προχωρήσει η διαδικασία χαρακτηρισμού της ονομασίας και χρήσης του κτιρίου σύμφωνα με το νόμο, οι υφιστάμενές τους πολεοδομικές υπηρεσίες και το Κεντρικό Συμβούλιο Αρχιτεκτονικής δεν έκαναν τίποτα ακόμα. Μάλλον περιμένουν να περασει στη ζούλα η επιδίωξη του ξενοδοχοεπιχειρηματία να γκρεμίσει. με «νόμιμη» τώρα άδεια, έχοντας στριμώξει επιστήμονες στην Αρχιτεκτονική Επιτροπή να πούνε πως μπορεί να παραβιασθεί η θεσμοθετημένη προστασία του κτιρίου.

Στην παρούσα φάση δεν θα μπορούσαμε να περιμένουμε τίποτα από το Υπουργείο Πολιτισμού, που έβγαλε την κατάπτυστη κατάργηση της διακοπής εργασιών, στηριγμένο στην προστασία του «μνημείου» που έκανε τον καιρό που ξεσπούσαν σχετικά σκάνδαλα και παραιτήθηκε ο Γ. Γραμματέας. Οι δυο επιτροπές αυτού του Υπουργείου που γνωματεύουν για την έκδοση άδειας γκρεμίσματος κλπ, θα υποχρεωθούν από την πολιτική ηγεσία του Υπουργείου αυτού να ακολουθήσουν τη γραμμή του, που δίνει τη δυνατότητα στον ξενοδοχοεπιχειρηματία να γκρεμίσει δυο ορόφους και να ξεκουφίσει το κτίριο, φτιάχνοντας ένα πολυόροφο τέρας που το ισόγειο κι οι τρεις πρώτοι όροφοι θα ΄χουν την παλιά φάτσα! Δυστυχώς στην ερώτηση των βουλευτών του Αυγούστου η κ. Μενδώνη, σε πλήρη επίγνωση όλων αυτών που αναφέρουμε εδώ, επέμεινε σε αυτή τη γραμμή, της απαράδεκτης, αντιεπιστημονικής καταστροφικής προσπάθειας, να φιλοδοξεί την παράνομη κατάργηση της υπάρχουσας προστασίας του κτιρίου και να δώσει το πράσινο φως στον ξενοδοχοεπιχειρηματία για την καταστροφή του κτιρίου, μέσω της ανάδειξης σαν μνημείου του… «κελύφους των 4 πρώτων ορόφων»!

Ας γνωρίζει λοιπόν και η ίδια και όλοι οι αρμόδιοι, που αναφέραμε εδώ, πως:

Το κτίριο των Μηχανικών θα μείνει στους Μηχανικούς

 Και τέλος, συναγωνίστριες και συναγωνιστές, φίλες και φίλοι

Οι μάχες που δίνουμε για τη σωτηρία του κτιρίου μας δεν μας αποσπούν από τη γενικότερη αγωνιστική μεθόδευσή μας για την επίλυση των τεράστιων προβλημάτων των Συνταξιούχων Μηχανικών, σαν μέρος των συνταξιούχων όλης της Χώρας, και του σκληρά δοκιμαζόμενου Ελληνικού Λαού με την καλπάζουσα ακρίβεια και τους κινδύνους της όλο και μεγαλύτερης εμπλοκής της χώρας μας στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς και πολέμους. 

Συνεχίζουμε τη δυναμική συμμετοχή μας σε όλες τις αγωνιστικές μαζικές εκδηλώσεις των Συνεργαζόμενων Συνταξιουχικών Οργανώσεων, αλλά και τις δικές μας ιδιαίτερες πιέσεις στα κέντρα που διαχειρίζονται και προωθούν τα…πάθη μας. Πρόσφατα στείλαμε στα Υπουργεία Εργασίας και Υγείας υπόμνημα με τα αιτήματά μας και να είμαστε όλοι σε εγρήγορση για δυναμική παράσταση σε αυτά τα υπουργεία. Και συνεχίζουμε να παλεύουμε με μέθοδο ακόμα και για τα άλλα προβλήματά μας, όπως για το γηροκομείο στον Αξελό, μέχρι και την απαίτηση να μας δοθούν τα στοιχεία επικοινωνίας με τους συναδέλφους που αντιπροσωπεύουμε.

-.-

Ομιλία Γιάννη Μιχαηλίδη για τη Σωτηρία Μπέλλου

Η Σωτηρία Μπέλλου γεννήθηκε στις 29 Αυγούστου 1921, στη Δροσιά, που τότε  ονομαζόταν Χάλια, κοντά στη Χαλκίδα.

Ήταν εγγονή παπά και ως πρώτο εγγόνι του παπα-Σωτήρη πήρε το όνομά του.  Οι γονείς της Κυριάκος και Ελένη εγκαταστάθηκαν το 1927 στο συνοικισμό της Νεαπόλεως, που δημιούργησαν στην Χαλκίδα πρόσφυγες από την Σμύρνη το 1922 και άνοιξαν παντοπωλείο. Σε όλο το προηγούμενο διάστημα, που πάλευαν να στεριώσουν κάπου επαγγελματικά την μικρή Σωτηρία κρατούσαν ο παππούς και η γιαγιά  της.  Ο παππούς της την έπαιρνε μαζί του στην εκκλησία. Οι ψαλμωδίες την μάγευαν και σκεφτόταν πως όταν μεγάλωνε θα μπορούσε και αυτή να ψέλνει. Ιδιαίτερη επίδραση είχαν πάνω της τα ακούσματα από τον ιερέα παππού της, αλλά και η γνωριμία της με το τραγούδι μέσα από το θέατρο και τον κινηματογράφο. Μόλις η οικογένεια της εγκαταστάθηκε οριστικά στην Χαλκίδα, η Σωτηρία πήγε κοντά τους.

Η μικρή Σωτηρία ήταν ένα κορίτσι, που δεν ήθελε απλώς να ακολουθήσει τον δρόμο που της είχαν χαράξει οι άλλοι. Ονειρευόταν να τραγουδά. Σε μια εποχή που η κοινωνία απαιτούσε από τις γυναίκες υπακοή, σιωπή και περιορισμένη ελευθερία, εκείνη ήθελε να

αποφασίζει για τη ζωή της. Ήταν ανυπότακτος χαρακτήρας με το δικό της “δρόμο” και “νόμο” και δύσκολα μπορούσε κάποιος να την “κάνει καλά”. Ο πατέρας της δεν μπορούσε να της επιβληθεί. Η Σωτηρία παρά τους καυγάδες και το ξύλο το είχε βάλει πείσμα να γίνει τραγουδίστρια. Στις παρέες της προστέθηκαν και οι κομμουνιστές. Αρχικά ενστικτώδικα, κατόπιν πιο συνειδητά. Από τότε, ως το τέλος της ζωής της, ήταν οι “δικοί της”. 

Το 1938 σε νεαρή ηλικία γνωρίζεται με έναν ελεγκτή των ΚΤΕΛ και παντρεύονται, όμως ο γάμος της υπήρξε δυστυχισμένος και σημαδεύτηκε από κακοποίηση. Η ρήξη με τον σύζυγό της και οι συνέπειές της αποτέλεσαν ένα από τα δύσκολα κεφάλαια της ζωής της.

Το τέλος του 1939 την βρήκε στις φυλακές Χαλκίδας και τρείς μήνες μετά μεταφέρθηκε στις φυλακές Αβέρωφ, όπου έμεινε άλλους τρείς μήνες. Μετά την αποφυλάκισή της επέστρεψε στην Χαλκίδα, όμως στο μυαλό της είχε καρφωθεί η φυγή.

Δεν θα ήταν σωστό να εξιδανικεύσουμε τον πόνο της. Μπορούμε, όμως, να αναγνωρίσουμε πόσο δύσκολο ήταν για μια γυναίκα εκείνης της εποχής να διεκδικήσει την ελευθερία της. Η Μπέλλου δεν ήταν μια γυναίκα που προσαρμοζόταν εύκολα στις κοινωνικές συμβάσεις.

Η ανάγκη της να ζήσει με τους δικούς της όρους θα τη συνόδευε σε όλη της τη διαδρομή. Σημαντικά ντοκουμέντα για τη ζωή, το ήθος και την προσφορά της , καταγράφονται στο βιβλίο – βιογραφία της δημοσιογράφου του «Ριζοσπάστη» Σοφίας Αδαμίδου, με τίτλο

«Σωτηρία Μπέλλου: ” Πότε ντόρτια, πότε εξάρες”

Σε συνέντευξή της στον «Ριζοσπάστη» (6 Δεκεμβρίου 1987), η Σωτηρία Μπέλλου είχε περιγράψει τη φιλοσοφία της για τη μουσική και τη σοβαρότητα με την οποία αντιμετώπιζε την ερμηνεία: «Ό,τι έχω πει είναι βγαλμένο απ’ τη ζωή. Κράτησα μια ποιότητα, γιατί για να πω ένα 

τραγούδι κάθομαι και το μελετώ. Το διαβάζω, το ξαναδιαβάζω, να δω την έννοιά του, πού καταλήγει… Γιατί πώς αλλιώς θα επιλέξω…»

Το 1940, σε ηλικία περίπου δεκαεννέα ετών, η Σωτηρία Μπέλλου βρέθηκε στην Αθήνα. Η Ελλάδα είχε μόλις μπει σε μια από τις πιο σκοτεινές περιόδους της ιστορίας της. Ακολούθησαν ο πόλεμος, η γερμανική Κατοχή, η πείνα, οι διώξεις και η Αντίσταση. Για τους ανθρώπους που έζησαν εκείνα τα χρόνια, η επιβίωση δεν ήταν καθόλου αυτονόητη. Η Μπέλλου εργάστηκε σε διάφορες δουλειές για να ζήσει και συνδέθηκε με την αντιστασιακή δράση.

Μέσα στην Κατοχή, στις  27 Σεπτεμβρίου του 1941 ιδρύεται το ΕΑΜ. Η Σωτηρία εντάχθηκε σ’ αυτό , συμμετέχοντας ενεργά στην Αντίσταση, 

Οι δυνάμεις κατοχής μαζί με τους  ταγματασφαλίτες  την συνέλαβαν την φυλάκισαν και την βασάνισαν . Την οδήγησαν στην οδό « Μέρλιν » και  σακάτεψαν στο ξύλο όταν , όταν την έπιασαν να κλέβει μία κουραμάνα για να φάει . 

 Αρχίζει να ξαναπουλάει παστέλια και πασατέμπο για να ζήσει. Με ό,τι κατάφερε να μαζέψει αγόρασε μια παλιά κιθάρα. Υπήρχαν κάποιες ταβέρνες που ήταν ακόμα ανοιχτές. Εκεί καμιά φορά έπαιζε για ένα πιάτο φαΐ. Έπαιζε ευρωπαϊκά, κάποια κομμάτια της Βέμπο και ένα λαϊκό που ήξερε, το “Αντιλαλούν οι φυλακές” του Μάρκου Βαμβακάρη.

Τον Δεκέμβρη του ’44 και η Σωτηρία Μπέλλου παίρνει μέρος στις μάχες της Αθήνας, ως νοσοκόμα και μαχήτρια του ΕΑΜ. Δεν προλαβαίνει να ακολουθήσει τον ΕΛΑΣ έξω από την Αθήνα και συλλαμβάνεται.

Μεταφέρεται στις φυλακές Χατζηκώστα στην οδό Πειραιώς, όπου την κρατούν  μερικές μέρες . Αρχίζει πάλι να τραγουδάει σε ταβέρνες με την κιθάρα της για ένα πιάτο φαγητό και κοιμάται στον υπόγειο της Ομόνοιας. Μέσα στη σύγχυση των ημερών και καθώς οι

συναγωνιστές της είχαν χάσει τα ίχνη της θεωρήθηκε νεκρή. Μια μέρα εμφανίζεται ξαφνικά στην Χαλκίδα με τα φυσεκλίκια σταυρωτά στο στήθος.

Αξίζει να σταθούμε σε αυτό: δεν χρειάζεται να συμφωνεί κανείς με όλες τις πολιτικές επιλογές ενός ανθρώπου για να αναγνωρίσει το θάρρος του να εκφράζεται και να υπερασπίζεται όσα πιστεύει. Η εμπειρία του πολέμου και του Εμφυλίου αποτελεί σημαντικό μέρος της βιογραφίας της. Δεν μπορούμε, ωστόσο, να αποδώσουμε κάθε τραγούδι της αποκλειστικά σε αυτές τις εμπειρίες. Μπορούμε να πούμε ότι η ζωή της διασταυρώθηκε με τις μεγάλες κοινωνικές και πολιτικές περιπέτειες της χώρας και ότι η φωνή της έγινε αργότερα ένας τρόπος να εκφράζονται ο πόνος, η μοναξιά και η αξιοπρέπεια πολλών ανθρώπων.

Η Σωτηρία τραγουδούσε έτσι γιατί τραγουδούσε γι’ αυτούς τους σεμνούς ανθρώπους, που στάθηκαν παγωμένοι με βρεγμένα παπούτσια περιμένοντας το λεωφορείο, για τις λαϊκές γειτονιές, γι’ αυτούς που στα εργατικά προάστια πάλευαν και παλεύουν ήλιο με ήλιο. Δηλαδή, με το τραγούδι της, την στάση ζωής της, την παρουσία της συνολικά, τραγουδούσε τον καημό του κόσμου και την επιδίωξή του για μια καλύτερη ζωή.

Με αυτό το δεδομένο, η ουσία βρίσκεται στα λόγια του Βαγγέλη Παπάζογλου: “Όποιος τραγουδάει τον καημό του κόσμου, αυτός είναι ρεμπέτης, όποιος λέει μόνο το δικό του το ντέρτι δεν μπορεί να θεωρείται ρεμπέτης, είναι απλά … λαϊκός!”.

Η συνάντησή της με τον Βασίλη Τσιτσάνη υπήρξε καθοριστική. Ο μεγάλος συνθέτης αναγνώρισε τη δύναμη και την ιδιαιτερότητα της ερμηνείας της και της έδωσε την ευκαιρία να ηχογραφήσει τραγούδια του. Μετά το τέλος του πολέμου, ο Τσιτσάνης με τη γυναίκα του και την κόρη τους,  μετακομίζουν  στην Αθήνα , είναι πλέον αναγνωρισμένος. Η  Ελλάδα μπαίνει στον Εμφύλιο. Ηχογραφεί το «Μην απελπίζεσαι» («Κάνε λιγάκι υπομονή»), στις 11 Νοεμβρίου του 1948, με τη Σωτηρία Μπέλλου, το οποίο αφενός γίνεται τραγούδι-σύμβολο της Ελλάδας του Εμφυλίου, αφετέρου περιλαμβάνεται στον κατάλογο των

«απαγορευμένων ασμάτων» της Αστυνομικής Διεύθυνσης Αθηνών, προκειμένου να προστατευτούν «η θρησκεία, η πατρίδα, η ηθική και τα ελληνικά ήθη και έθιμα».

Η φωνή της της Μπέλλου ήταν διαφορετική από εκείνη πολλών άλλων τραγουδιστριών. Δεν στηριζόταν στην επιτήδευση ή στη γλυκύτητα. Ήταν βαθιά, τραχιά, καθαρή και άμεση. Έμοιαζε να μην αφηγείται απλώς μια ιστορία, αλλά να την έχει ζήσει. Στις ΄λοιπόν αρχές του 1948 βρίσκεται δίπλα στον Βασίλη Τσιτσάνη στου “Τζίμη του Χοντρού”

στην Αχαρνών. Ένα βράδυ στο μαγαζί, οι φασίστες – τραμπούκοι Κατελάνοι ζήτησαν από την Μπέλλου το τραγούδι «Του Αϊτού ο γιός», τραγούδι για τον βασιλιά. Η απάντηση ήταν κοφτή: “Δεν το λέω”. Έγινε μεγάλη φασαρία με μαχαίρια και πιστόλια, αλλά το χατίρι δεν τους έγινε.

Την ξυλοκόπησαν άγρια αποκαλώντας την «Βουλγάρα» (βρισιά της εποχής για τους κομμουνιστές). Πάντος η  ίδια δεν παρέλειπε πάντα να δηλώνει με παρρησία: «Ήμουν, είμαι και θα είμαι αριστερή. Το λέω και το φωνάζω… Πέρασα πολλά.»

Ανάμεσά στα τραγούδια, ξεχωρίζει το «Όταν πίνεις στην ταβέρνα», που συνδέθηκε με τις πρώτες μεγάλες επιτυχίες της. Ακολούθησαν τα «Τα Καβουράκια» και «Κάνε λιγάκι υπομονή», τραγούδια που έδειξαν την ικανότητά της να μεταφέρει με φυσικότητα τόσο τη λαϊκή διασκέδαση όσο και την πίκρα της καθημερινότητας. Και φυσικά, υπάρχει η «Συννεφιασμένη Κυριακή» του Βασίλη Τσιτσάνη, ένα από τα πιο

εμβληματικά τραγούδια του ελληνικού ρεπερτορίου .Την ίδια χρονιά (1948) ηχογραφεί σε πρώτη εκτέλεση με τον Πρόδρομο Τσαουσάκη την

“Συννεφιασμένη Κυριακή”, και το “Σαν απόκληρος γυρίζω” τραγούδι που της θύμιζε την μητέρα της.. Η «Συννεφιασμένη Κυριακή» είναι ένα ρεμπέτικο τραγούδι, σε μουσική του Βασίλη Τσιτσάνη (γράφτηκε το 1942) μέσα στην Κατοχή, την πείνα, τη δυστυχία, το φόβο, την καταπίεση, τις συλλήψεις, τις εκτελέσεις.. Αφορά μια εποχή και μιλά για τη θλίψη, τη χαμένη χαρά και την αίσθηση ότι ο κόσμος σκοτεινιάζει. Δεν είναι παράξενο που αγαπήθηκε τόσο πολύ. Ο καθένας μπορεί να

αναγνωρίσει μέσα της μια δύσκολη Κυριακή της δικής του ζωής.

Ακούγοντας αυτή τη φωνή, δεν ακούμε μόνο μια σπουδαία ερμηνεία αλλά έναν τρόπο ζωής και μια λαϊκή ευαισθησία που δύσκολα μπορεί να αναπαραχθεί με τον ίδιο τρόπο σήμερα.

Στη δεκαετία του 1950, η Σωτηρία Μπέλλου συνεργάστηκε με σημαντικούς δημιουργούς του λαϊκού τραγουδιού και του ρεμπέτικου.

Συνεργάστηκε με τον Γιάννη Παπαϊωάννου, τον Γιώργο Μητσάκη, τον Απόστολο Καλδάρα και άλλους συνθέτες που διαμόρφωσαν το μουσικό τοπίο της μεταπολεμικής Ελλάδας. Η Μπέλλου μπορούσε να τραγουδήσει τον έρωτα χωρίς γλυκερότητα, τον χωρισμό χωρίς

υπερβολές και τη μοναξιά χωρίς να ζητά τη συμπόνια μας. Στη φωνή της υπήρχε μια παράξενη ισορροπία: από τη μία η σκληρότητα της ζωής και από την άλλη η ευαισθησία του ανθρώπου που εξακολουθεί να αισθάνεται.

Το ρεμπέτικο δεν είναι απλώς ένα είδος μουσικής. Γεννήθηκε και αναπτύχθηκε μέσα σε κοινωνικές συνθήκες, σε λαϊκές γειτονιές, σε χώρους διασκέδασης, σε περιβάλλοντα όπου οι άνθρωποι έβρισκαν έναν τρόπο να εκφράσουν όσα δεν μπορούσαν εύκολα να πουν αλλιώς.

Η Μπέλλου τραγούδησε ρεμπέτικο αλλά και σύγχρονους συνθέτες, τους επονομαζόμενους “έντεχνους”, με μία φωνή που απέδιδε και λυρικά το τραγούδι όταν χρειαζόταν. Έδωσε σε αυτή τη μουσική μια ξεχωριστή γυναικεία παρουσία. Δεν ερμήνευε σαν να προσπαθούσε να μιμηθεί κάποιον άλλον. Τραγουδούσε με τη δική της φωνή και τη δική της προσωπικότητα. Η Μπέλλου τραγουδούσε με δωρικό τρόπο γιατί η ζωή του κόσμου στον οποίο απευθυνόταν, η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα, όπως και η δική της ζωή δεν είχε ανάγκη από “φτιασιδώματα” και μουσικά “καλολογικά” στοιχεία.

Μερικά από τα τραγούδια της, μάς θυμίζουν ότι το λαϊκό τραγούδι είχε και χαρά, χιούμορ, παρέα και καθημερινή ζωή. Δεν ήταν μόνο πόνος και παράπονο. Ήταν ολόκληρος ο κόσμος των απλών ανθρώπων.

Η προσωπική ζωή της Σωτηρίας Μπέλλου δεν ήταν εύκολη. Αντιμετώπισε δυσκολίες στις σχέσεις της, οικονομικά προβλήματα και περιόδους κατά τις οποίες η επαγγελματική της πορεία δεν είχε την αναγνώριση που της άξιζε. Η ανεξάρτητη συμπεριφορά της, η ειλικρίνειά της και η άρνησή της να προσαρμοστεί σε κοινωνικές προσδοκίες συχνά τη δυσκόλευαν. Παράλληλα, ο τζόγος και το αλκοόλ αποτέλεσαν προβλήματα στη ζωή της. Δεν θα ήταν δίκαιο να την παρουσιάσουμε σαν

έναν άψογο, αλάνθαστο άνθρωπο. Ήταν μια γυναίκα με αρετές, αδυναμίες, πληγές και αντιφάσεις. Ακριβώς γι’ αυτό η ιστορία της είναι ανθρώπινη και όχι ένας απλός μύθος.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1960 η καριέρα της πέρασε μια περίοδο κάμψης. Όμως η δεκαετία του 1960 και κυρίως η ανανέωση που άρχισε από τα μέσα της δεκαετίας έφεραν νέες ευκαιρίες.

Η παλαιότερη γενιά που την είχε γνωρίσει από το ρεμπέτικο συναντήθηκε με μια νεότερη γενιά ακροατών, η οποία αναζητούσε αυθεντικές φωνές και τραγούδια με ουσιαστικό περιεχόμενο.

Η Σωτηρία Μπέλλου έδινε συχνά το «παρών» στις εκδηλώσεις του ΚΚΕ και στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ. Το 1975, σε δήλωσή της για το 1ο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή είχε πει: «Τι πιστεύω εγώ για το Φεστιβάλ; Δεν ξέρεις τι χαρά νιώθω που βλέπω αυτή τη νεολαία να αγωνίζεται για τον πολιτισμό και το λαό…»

Όταν η Σωτηρία Μπέλλου «έφυγε» από τη ζωή στις 27 Αυγούστου 1997 ο «Ριζοσπάστης» την αποχαιρέτησε με το πρωτοσέλιδο/κείμενο «Ανταμώνει βράδυ με τους Έλληνες στον… Άδη», εξαίροντας τη δωρική φωνή της και την αυθεντικότητά της. Στα ρεπορτάζ της εφημερίδας τονιζόταν ότι η φωνή της εξέφραζε τον καημό, τη φτώχεια,την προσφυγιά και τους αγώνες του ελληνικού λαού, ενώ συνεργάστηκε με τους μεγαλύτερους συνθέτες: Βασίλη Τσιτσάνη, Γιάννη Παπαϊωάννου, Απόστολο Καλδάρα, Μίκη Θεοδωράκη, Δήμο Μούτση, Σταύρου Ξαρχάκου, Δημήτρη Λάγιου, Στέλιου Βαμβακάρη,Διονύση Σαββόπουλο, Ηλία Ανδριόπουλο κ.ά. Με τον Δήμο Μούτση συμμετείχε στο «Το φράγμα», ενώ με τον Διονύση Σαββόπουλο συνδέθηκε με το «Το βαρύ ζεϊμπέκικο». Συνεργάστηκε επίσης με τον Λίνο Κόκοτο και άλλους συνθέτες που ανανέωναν τη μουσική έκφραση. Οι συνεργασίες αυτές έδειξαν ότι η φωνή της μπορούσε να ξεπεράσει τα όρια ενός

συγκεκριμένου μουσικού είδους. Δεν ανήκε μόνο σε μια εποχή ή σε μια γενιά. Μπορούσε να συναντήσει νέους ήχους και να παραμείνει αναγνωρίσιμη. Η παρουσία της σε αυτά τα τραγούδια μάς αποδεικνύει πως η αυθεντικότητα δεν σημαίνει στασιμότητα. Ένας μεγάλος καλλιτέχνης μπορεί να αλλάζει, να δοκιμάζεται και να συναντά το καινούργιο, χωρίς να χάνει την ταυτότητά του.

Καθώς περνούσαν τα χρόνια, η Σωτηρία Μπέλλου συνέχισε να εμφανίζεται και να τραγουδά. Το κοινό την αγαπούσε όχι μόνο για τις παλιές επιτυχίες της, αλλά και για την προσωπικότητα που είχε αναπτύξει πάνω στη σκηνή. Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 αντιμετώπισε σοβαρά προβλήματα υγείας. Πέθανε στις 27 Αυγούστου 1997, δύο ημέρες πριν από τα εβδομηκοστά έκτα γενέθλιά της. Η απώλειά της συγκίνησε τον κόσμο του ελληνικού τραγουδιού. Όμως η φωνή της δεν

έσβησε. Οι ηχογραφήσεις της συνέχισαν να κυκλοφορούν, τα τραγούδια της συνέχισαν να ακούγονται και νέοι ακροατές ανακάλυπταν το έργο της. Τι είναι, τελικά, εκείνο που κάνει τη Σωτηρία Μπέλλου να παραμένει ζωντανή στη μνήμη μας τόσα χρόνια μετά τον θάνατό της;

Πρώτα απ’ όλα, μας άφησε μια φωνή μοναδική. Μια φωνή που δεν χρειαζόταν στολίδια για να συγκινήσει. Μετέφερε το συναίσθημα με τρόπο άμεσο, βαθύ και αληθινό. Μας άφησε, επίσης, ένα μεγάλο μουσικό έργο. Τα τραγούδια που ερμήνευσε αποτελούν μέρος της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Συνδέουν τις γενιές μεταξύ τους και μας θυμίζουν πώς αγαπούσαν, πώς πονούσαν, πώς διασκέδαζαν και πώς αντιμετώπιζαν τις

δυσκολίες οι άνθρωποι μιας άλλης εποχής. Μας άφησε ακόμη μια ιστορία προσωπικής ανεξαρτησίας. Η ζωή της δεν υπήρξε εύκολη

ούτε ανέφελη. Δεν ήταν μια ιστορία χωρίς λάθη. Ήταν, όμως, η ιστορία μιας γυναίκας που προσπάθησε να ζήσει με τους δικούς της όρους, σε μια εποχή που αυτό δεν ήταν καθόλου αυτονόητο. Τραγούδησε πολύ όμορφα τραγούδια που μιλούν για τη ζωή, τα όνειρα και τους καημούς του λαού, αρκετά με κοινωνικό και σε ένα βαθμό πολιτικό περιεχόμενο». Ταυτόχρονα αμφισβήτησε στερεότυπα και δεδομένα της εποχής για τον ρόλο και τη θέση της γυναίκας, έδειξε πυγμή απέναντι στο σύστημα της εμπορευματοποιημένης και ανδροκρατούμενης, τότε, δισκογραφίας.

Και μας άφησε μια φωνή που συνδέθηκε με την ιστορική μνήμη της χώρας μας. Η Κατοχή, η Αντίσταση, ο Εμφύλιος, η φτώχεια, η κοινωνική ανισότητα και η αναζήτηση μιας καλύτερης ζωής αποτελούν το ιστορικό περιβάλλον μέσα στο οποίο διαμορφώθηκε η δική της διαδρομή.

Ίσως αυτό να είναι και το μεγαλύτερο επίτευγμα ενός καλλιτέχνη: να μπορεί, μέσα από τη δική του ζωή και τέχνη, να εκφράζει κάτι που ξεπερνά τον ίδιο και αγγίζει τους άλλους.

Η Σωτηρία Μπέλλου δεν ήταν μόνο η μεγάλη ρεμπέτισσα. Ήταν μια ξεχωριστή προσωπικότητα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας και του πολιτισμού μας.

Ας την κρατήσουμε στη μνήμη μας όχι ως μια μακρινή μορφή του παρελθόντος, αλλά ως μια φωνή που εξακολουθεί να μας μιλά.

Και ας αφήσουμε τώρα τη μουσική να συνεχίσει όσα εμείς προσπαθήσαμε να πούμε με λόγια.

Σας ευχαριστώ θερμά.