Νέα χαρτογραφική αποτύπωση της υδρογείου με τις ευλογίες του ΟΗΕ

Το 1569, ο λόγιος Γεράρδος Μερκάτορ ανέπτυξε μια προβολή η οποία φέρει πλέον το όνομά του και απεικονίζει με ακρίβεια τις γωνίες πάνω σε μια σφαίρα. Με αυτήν την προσέγγιση, όλες οι ήπειροι και οι χώρες διατηρούν το σχήμα τους, γεγονός ιδιαίτερα επωφελές για τους ναυτικούς. Χρησιμοποιώντας την προβολή Μερκάτορ, μια πορεία πυξίδας αντιστοιχεί σε ευθεία γραμμή πάνω στον χάρτη. Για αιώνες αυτός ο παγκόσμιος χάρτης αποτελούσε το πρότυπο.

Για να δημιουργηθεί η προβολή Μερκάτορ, ένας κυλινδρικός χάρτης τοποθετείται γύρω από την υδρόγειο σφαίρα, έτσι ώστε να εφάπτεται πάνω της κατά μήκος του ισημερινού. Στη συνέχεια κάθε σημείο της Γης προβάλλεται πάνω στον κύλινδρο, με αφετηρία το κέντρο της Γης. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι χώρες κοντά στους πόλους μεγεθύνονται, με τέτοιον τρόπο ώστε η Γροιλανδία (2.166.085 τετραγωνικά χιλιόμετρα) και η Αφρική (30.302.860 τετραγωνικά χιλιόμετρα) να εμφανίζονται περίπου στο ίδιο μέγεθος σε αυτόν τον χάρτη, παρόλο που η Αφρική είναι 14 φορές μεγαλύτερη.

Τον 20ό αιώνα, ο Γερμανός ιστορικός Αρνο Πέτερς άσκησε κριτική στην ευρωκεντρική κοσμοθεωρία και στον τρόπο με τον οποίο ο συγκεκριμένος χάρτης συνέβαλε σε αυτήν. Αναζήτησε μια νέα αναπαράσταση, και το 1973 σχεδίασε μια προβολή ίσης επιφάνειας. Ο χαρτογράφος Τζέιμς Γκολ είχε αναπτύξει έναν παρόμοιο παγκόσμιο χάρτη έναν αιώνα νωρίτερα, αλλά εκείνη την εποχή δεν έτυχε ιδιαίτερης προσοχής.

Για τη δημιουργία της προβολής Γκολ – Πέτερς χρησιμοποιείται ένας κυλινδρικός χάρτης, παρόμοιος με αυτόν της προβολής Μερκάτορ. Ομως τα σημεία της υδρογείου δεν προβάλλονται στον χάρτη από το κέντρο της Γης, αλλά κατά μήκος οριζόντιων γραμμών. Το αποτέλεσμα είναι μια απεικόνιση ίσης επιφάνειας: Τα μεγέθη των χωρών στην υδρόγειο αντιστοιχούν σε εκείνα στον χάρτη. Επικρίσεις υπήρξαν και γι’ αυτόν τον χάρτη, καθώς παρουσιάζει σημαντικές παραμορφώσεις στα σχήματα των χωρών και των ηπείρων. Οι χώρες που βρίσκονται σε χαμηλά γεωγραφικά πλάτη εμφανίζονται ιδιαίτερα παραμορφωμένες σε αυτήν την απεικόνιση.

Νέες αναζητήσεις

Τον Μάρτη του 2017 το δημόσιο σχολικό σύστημα της Βοστόνης ανακοίνωσε την πρόθεσή του να αντικαταστήσει τους χάρτες του, που βασίζονταν στην προβολή Μερκάτορ, με την προβολή Γκολ – Πέτερς. Ως απάντηση, χαρτογράφοι και προγραμματιστές λογισμικού ξεκίνησαν την αναζήτηση για καταλληλότερες προβολές ίσης επιφάνειας. Καθώς δεν μπόρεσαν να βρουν κάποια επιλογή που να ικανοποιεί όλα τα αισθητικά τους κριτήρια, αποφάσισαν να δημιουργήσουν κάτι νέο, το οποίο ονόμασαν «Ιση Γη».

Οι ερευνητές βάσισαν το έργο τους στην προβολή Ρόμπινσον, η οποία αναπτύχθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Πρόκειται για μια παραλλαγή χάρτη του κόσμου, που δεν διατηρεί ούτε τις επιφάνειες, ούτε τις γωνίες. Σε αντίθεση με τους προηγούμενους χάρτες, δεν αντιστοιχεί σε μια μαθηματική προβολή, δηλαδή δεν βασίζεται σε μαθηματικούς τύπους για την παραγωγή της. Αντιθέτως, κατασκευάζεται με τη χρήση ενός πίνακα σημείων αναφοράς, που έχουν καθοριστεί εμπειρικά. Τα ενδιάμεσα σημεία προσδιορίζονται μέσω παρεμβολής (interpolation). Αν και αυτό μπορεί να φαντάζει μη επιστημονικό, το αποτέλεσμα είναι φυσικό στην όψη: Ο χάρτης Ρόμπινσον παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις ως προς τις γωνίες και τις επιφάνειες μόνο στις πολικές περιοχές. Η προβολή Ρόμπινσον φαίνεται να αποδίδει με ακρίβεια το σχήμα και το μέγεθος των χωρών και των ηπείρων.

Οι νέοι επίδοξοι δημιουργοί ενός γενικά αποδεκτού χάρτη προσπάθησαν να δημιουργήσουν ένα εξίσου φυσικό αποτέλεσμα, διασφαλίζοντας παράλληλα τη διατήρηση σωστής αναλογίας του εμβαδού των διαφόρων χερσαίων μαζών. Το 2018 δημοσίευσαν τον χάρτη «Equal Earth» στο επιστημονικό περιοδικό «International Journal of Geographical Information Science». Πρόκειται για μια ψευδοκυλινδρική προβολή: Οι γραμμές γεωγραφικού πλάτους απεικονίζονται ως ευθείες γραμμές, όπως συμβαίνει στις συνήθεις κυλινδρικές προβολές, ενώ οι γραμμές γεωγραφικού μήκους είναι καμπύλες (με εξαίρεση τον πρώτο μεσημβρινό).

«Τέλειος» χάρτης

Καθόρισαν τις λεπτομέρειες του νέου παγκόσμιου χάρτη σε δύο στάδια: Αρχικά, οι ερευνητές συνδύασαν δύο υπάρχουσες προβολές χρησιμοποιώντας ειδικά διαμορφωμένο λογισμικό γραφικών. Αυτή η οπτική προσέγγιση τους επέτρεψε να διαμορφώσουν μια αισθητικά ελκυστική εμφάνιση για το πλέγμα των συντεταγμένων και τις ηπειρωτικές χερσαίες μάζες. Το δεύτερο στάδιο αφορούσε τον υπολογισμό των αντίστοιχων μαθηματικών εξισώσεων της προβολής.

«Δεν υπάρχουν πραγματικά “τέλειοι” χάρτες», δήλωσε στον ελβετικό ραδιοτηλεοπτικό φορέα SRF ο χαρτογράφος Λ. Χέρνι από το Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Ζυρίχης. «Αυτός ο χάρτης επιδιώκει έναν συμβιβασμό, ώστε να ελαχιστοποιηθεί η παραμόρφωση των σχημάτων των χωρών και των ηπείρων». Γι’ αυτόν τον λόγο πολλές χώρες, μεταξύ τους κράτη – μέλη της Αφρικανικής Ενωσης, τον θεωρούν την καλύτερη δυνατή απεικόνιση ενός παγκόσμιου χάρτη. Ως εκ τούτου, το κράτος του Τόγκο κατέθεσε στα Ηνωμένα Εθνη ένα νέο ψήφισμα με τίτλο «Διορθώστε τον Χάρτη» («Correct the Map»), με στόχο να καθιερωθεί ο χάρτης «Equal Earth» ως το πρότυπο.

Αν και η σημαία του ΟΗΕ χρησιμοποιεί μια εντελώς διαφορετική απεικόνιση του κόσμου (μια ισαπέχουσα αζιμουθιακή προβολή, η οποία έχει υποστεί καλλιτεχνική διόρθωση κατά μήκος των παραλλήλων), πολλοί ελπίζουν ότι το ψήφισμα του ΟΗΕ θα εφαρμοστεί σταδιακά σε όλο τον κόσμο, εκσυγχρονίζοντας τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τον πλανήτη μας. Δυστυχώς γι’ αυτούς, η ισότητα – ή μάλλον η ανισότητα – των χωρών στη διεθνή σκηνή δεν καθορίζεται από την εμφάνισή τους στους χάρτες, αλλά από τη θέση τους στην ιμπεριαλιστική πυραμίδα. Μόνο όταν αυτή η πυραμίδα καταπέσει θα «εκσυγχρονιστεί» πραγματικά ο τρόπος που όλοι οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τον πλανήτη μας.

Αναδημοσιεύεται από τον Ριζοσπάστη, Σάββατο 31 Οχτώβρη 2026 – Κυριακή 1 Νοέμβρη 2026