Περί της Πολιτικής Οικονομίας του Αθλητισμού – Ένα ζωντανό τοπικό παράδειγμα που δείχνει πώς άλλαξε ριζικά ο χάρτης των δύο δημοφιλέστερων αθλημάτων στην Ελλάδα

Το μόνο κοινό που έχουν ο Απόλλωνας και ο Προμηθέας ως πολιτισμικά σημαίνοντα και σημαινόμενα είναι ότι έλκουν το όνομα τους από την Ελληνική μυθολογία.

Η αυθεντική λαϊκή παρέα της Τριών Ναυάρχων του Απόλλωνα, έχει εντελώς διαφορετικά κοινωνικά και ποιοτικά χαρακτηριστικά από το επενδυτικό πρότζεκτ του Προμηθέα.

Εκφράζουν δύο διαφορετικές εποχές, δύο διαφορετικά εξελικτικά στάδια  του Ευρωπαϊκού και του Ελληνικού αθλητισμού, ανάμεσα στα οποία μεσολάβησε μία πτώση του Πατραϊκού μπάσκετ από το ανώτερο εθνικό επίπεδο.

Το θυμικό δεν είναι το κατάλληλο εργαλείο για τη βαθύτερη επεξεργασία των δεδομένων  και δεν βοηθάει να αντιληφθεί κανείς  ότι ο Προμηθέας βρίσκεται σε πλήρη αντιστοιχία με την εποχή του. Παρ’ όλα αυτά ο Απόλλωνας παραμένει κυρίαρχος της συλλογικής μνήμης.

Το φετινό μότο «This season we do it ourway” που συνοδεύτηκε από την προώθηση νεαρών ταλαντούχων γηγενών αθλητών και αποτυπώνει μία νέα στρατηγική του Προμηθέα, ποσοτικής και ποιοτικής ισχυροποίησης των δεσμών του με την τοπική κοινωνία. 

Όσοι δεν μπορούν να κατανοήσουν και να αποδεχτούν ψυχολογικά την αλλαγή σκυτάλης θα πρέπει να αναλογιστούν ότι ο Απόλλωνας δεν ήταν πάντα ο κυρίαρχος, αλλά κατάφερε χάρη στον μεγάλο Κώστα Πετρόπουλο και μία πλειάδα αξιόλογων Πατρινών παικτών που τον πλαισίωσαν να γίνει και να παραμένει ο σημαντικότερος μνημονικός τόπος του Πατραϊκού Μπάσκετ, με την καθοδήγηση μίας ικανής διοίκησης που είχε όραμα.

Την περίοδο του Μεσοπολέμου  την πρωτοκαθεδρία  είχαν η ΕΑΠ (όπου και πρωτοπαίχτηκε μπάσκετ στην Πάτρα τo 1927 από το Γάλλο Μοναχό χοροδιδάσκαλο Luis Fair) με το  Σκαγιοπούλειο. Μεταπολεμικά μέχρι και τα πρώτα χρόνια της δικτατορίας των συνταγματαρχών  περισσότερο η ΕΑΠ και λιγότερο η Ολυμπιάδα με μία βραχεία παρεμβολή του Απόλλωνα (1958-60 με Μαρκολέφα, Λαμπίρη κ.ο.κ.).

Ο Απόλλωνας άρχισε να παίρνει σταθερά κεφάλι τοπικά το 1968 για να εκτοξευτεί στο ανώτερο εθνικό επίπεδο το 1971, όταν στον μπασκετικό ουρανό έλαμψε το μεγάλο αστέρι του Κώστα Πετρόπουλου  

Είναι αλήθεια όμως ότι ο Απόλλωνας για τέσσερις  λόγους είναι ο σύλλογος με τη μεγαλύτερη δυνατότητα να διεκδικήσει τα σκήπτρα από τον Προμηθέα ακόμη και στη διάρκεια του τέταρτου ιστορικού κύκλου του Πατραϊκού μπάσκετ που διανύουμε ή να ηγηθεί στον επόμενο κύκλο μετά από δεκαπέντε – είκοσι χρόνια.

Ο πρώτος λόγος είναι η ιστορικότητα  και η κοινωνική δυναμική του, ο δεύτερος  είναι ότι έχει έναν υποδειγματικό λαϊκό αθλητικό ήρωα τον Κώστα Πετρόπουλο, ο οποίος έγινε αστικός μύθος συνδυάζοντας τα αθλητικά του κατορθώματα με ένα στέρεο ηθικό λαϊκό υπόβαθρο που τον κρατάει μέσα στην κοινωνία, ο τρίτος είναι οι ιδιόκτητες αθλητικές του εγκαταστάσεις και ο τέταρτος η μεγάλη του παράδοση κι εμπειρία στις υποδομές.

Ο Απόλλωνας και ο Προμηθέας είναι αντικειμενικά δύο εντελώς διαφορετικά αθλητικά projects γιατί αναπτύχθηκαν σε διαφορετικές φάσεις της διαρκώς εξελισσόμενης οικονομίας του αθλητισμού. Ο Απόλλωνας αναπτύχθηκε στη φάση των αθλητικών χορηγιών του εμπορικού και βιομηχανικού κεφαλαίου (Lemmi, Dur, Lux, Μπακαλάρος  κ.ο.κ.) και ο Προμηθέας σε αυτή των επενδύσεων κεφαλαίων στον αθλητισμό και μάλιστα νέων μορφών  κεφαλαίων από διαφορετικές πλέον οικονομικές πηγές  πέραν του παραδοσιακού εμποροβιομηχανικού κι εφοπλιστικού κεφαλαίου.

Το τραπεζικό και το χρηματιστηριακό κεφάλαιο, οι νέες τεχνολογίες, οι τηλεπικοινωνίες, η συνδρομητική τηλεόραση, το διαδίκτυο, οι αθλητικοί εξοπλισμοί και οι αθλητικές κατασκευές είναι μερικές από τις νέες μορφές κεφαλαίων που εισρέουν ανταποδοτικά στον αθλητισμό ανακτώντας τον έλεγχο του. 

Η Ολυμπιάδα της πρώτης δεκαετίας της νέας χιλιετίας ήταν μια τέτοια απόπειρα επένδυσης κεφαλαίων των νέων τεχνολογιών που για διάφορους λόγους δεν ευδοκίμησε. 

Ο αθλητισμός όπως και οι τέχνες σαν οι πλέον δημοφιλείς μιμητικές δραστηριότητες του ανθρώπου όσο εύκολα παράγουν παράπλευρα οφέλη στους επενδυτές, τόσο δύσκολα  παράγουν ικανοποιητική πρόσοδο (οικονομικό κέρδος). 

Για την παραγωγή διευρυμένης  προσόδου  απαιτείται μεγάλο και διαρκές επενδυτικό πρόγραμμα. Για το λόγο αυτό την περίοδο των επενδύσεων κεφαλαίων ακόμη και από τις νέες ισχυρές πηγές, που τη διανύουμε τώρα η χορηγία αν και με υποβαθμισμένο ρόλο ενυπάρχει σαν ένας αναγκαίος υποστηρικτικός θύλακας μέσα στην επένδυση. 

Όσο μικρότερη είναι η επενδυτική δυνατότητα τόσο μεγαλύτερη ανάγκη έχει ο επενδυτής τη χορηγία. Προσθέτως ο επενδυτής διασφαλίζει την οικονομική σταθερότητα.

Στα μέσα της δεκαετίας του 90 στο πλαίσιο του καπιταλιστικού εκσυγχρονισμού της χώρας, για την ένταξη στην ΟΝΕ και την ολοκλήρωση της ένταξης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η ανάγκη επίσπευσης της  δημοσιονομικής  προσαρμογής στις Ευρωπαϊκές επιταγές, προκάλεσε οριζόντια στην Ελληνική οικονομία καπιταλιστικές αναδιαρθρώσεις, που αντανακλάστηκαν στο κοινωνικό εποικοδόμημα με ριζικές μεταρρυθμίσεις. 

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές που παρουσιάστηκαν  ως πρόοδος, ανάπτυξη κ.ο.κ. στην πραγματικότητα γύριζαν μερικές στροφές ακόμη το αδράχτι του τρόκολου, μέσα στο οποίο ήταν και είναι ο Ελληνικός λαός. Η διαδικασία αυτή διευκολύνθηκε και από την προσωρινή ήττα του νεαρού υπαρκτού σοσιαλισμού από τον καπιταλισμό.

Ο αθλητισμός ως κυρίαρχος και δημοφιλέστερος τομέας της κοινωνικής ζωής, στο βαθμό μάλιστα που με την εγγενή ιδεολογία του επηρεάζει  σταδιακά τη συνείδηση όλων των κοινωνικών τάξεων και στρωμάτων του παγκόσμιου πληθυσμού, με άμεσα πολιτικά αποτελέσματα, δεν θα μπορούσε να αποτελέσει ούτε στη χώρα μας μια προφυλαγμένη νησίδα, που θα έμενε ανεπηρέαστη και αναλλοίωτη μέσα σε έναν κόσμο που άλλαζε. 

Υποχρεώθηκε πλέον  να πορευτεί κι αυτός μέσα σε ένα νέο οικονομικό περιβάλλον, που επέβαλλε δραστικές αλλαγές στη δομή την οργάνωση και τη λειτουργία του σε όλα τα αθλήματα και κυρίως στα πιο εμπορικά το ποδόσφαιρο και το μπάσκετ.

Το βασικό δομικό κύτταρο του ελληνικού αθλητισμού, το αθλητικό σωματείο έπρεπε να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες γιατί απειλείτο με αφανισμό. 

Επιβλήθηκε βίαια και απότομα ο ανταποδοτικός χαρακτήρας της λειτουργίας του, που ευνοούσε τους μεγαλύτερους συλλόγους στην κατεύθυνση  της συγκεντρωποίησης. 

Θεσμοθετήθηκαν, συστηματοποιήθηκαν και ολοκληρώθηκαν η εμπορευματοποίηση  (ακόμη και της αθλητικής εκπαίδευσης – ψυχαγωγίας  των παιδιών) και η επαγγελματικοποίηση, που άλλαξαν ριζικά τα χρηματοοικονομικά δεδομένα του αθλητισμού και προμήνυαν αλλαγές στον αθλητικό χάρτη της χώρας.

Ο Απόλλωνας για τους λόγους που αναφέρονται πιο πάνω είχε μακράν τις καλύτερες  προϋποθέσεις προσαρμογής στις νέες συνθήκες σε επίπεδο περιφέρειας και από τις καλύτερες σε εθνικό επίπεδο με κυριότερη την πελατεία για να πουλήσει το προϊόν του, όπως απαιτεί η σύγχρονη εμπορευματική οικονομία του αθλητισμού.

Την περίοδο της μετάβασης από την εποχή των  χορηγιών στην εποχή των επενδύσεων ήταν ο μοναδικός παίκτης στη Δυτική Ελλάδα και την Πελοπόννησο, με έδρα το μητροπολιτικό τους κέντρο, που έπαιξε μπάλα  μόνος του χωρίς αντίπαλο κι έχασε.

 Είναι εκπληκτικό το γεγονός  ότι ενώ σαν μοναδικός παίκτης της ευρύτερης περιοχής ήταν από τους πρώτους Ελληνικούς συλλόγους που προσέλκυσαν αξιόπιστο στρατηγικό επενδυτή και συγκεκριμένα την επίσης ιστορική Achaia Clauss με τη στήριξη του τραπεζικού κεφαλαίου, δεν κατάφερε να προσαρμοστεί και να ανταποκριθεί στις νέες συνθήκες.

Η βασική αιτία της αδυναμίας προσαρμογής του Απόλλωνα στην καπιταλιστική αναδιάρθρωση της οικονομίας του αθλητισμού στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 90, δηλαδή στο πέρασμα από την εποχή των χορηγιών στην εποχή των επενδύσεων φαίνεται να είναι διοικητική. 

Αυτό φαντάζει εκ πρώτης όψεως σαν  παραδοξολογία,  γιατί είναι αδιαμφισβήτητο ότι υπήρχε στο σύλλογο  συσσωρευμένη τεράστια διοικητική πείρα, παραδοσιακή διοικητική ικανότητα και μια διοικητική σταθερά υπό τη μορφή δια βίου σεβαστής συμπαγούς συγκεντρωτικής διοικητικής κάστας, που λειτουργούσε ως ανώτατο ιερατείο.  

Επί πλέον ήταν φημισμένη η ισχυρότατη πρόσβαση του συλλόγου στα αθλητικά και πολιτικά κέντρα αποφάσεων ανεξαρτήτου πολιτικής κατάστασης.

Στα τέλη της δεκαετίας του 90 όμως το ανώτατο ιερατείο του συλλόγου δεν διέθετε την ίδια ρώμη, είχε ήδη υποστεί μια μικρής κλίμακας διάσπαση, επιφανή στελέχη δεν ήσαν πια στη ζωή, είχε επέλθει κόπωση κ.ο.κ. 

Τότε ή δεν έγινε αντιληπτό ή δεν έγινε αποδεκτό από τους Απολλωνιστές ότι η νέα οικονομία του αθλητισμού αλλάζει το ρόλο τους σε συμβουλευτικό από αποφασστικό ή και τον καταργεί.

Παρ΄ όλα αυτά μετά την υποχώρηση του στις αρχές τις νέας χιλιετίας (2003) τόσο στο επαγγελματικό επίπεδο του μπάσκετ, όσο και στην υποδομή, παραμένοντας πάντα μοναδικός παίκτης στο γήπεδο επανακάμπτει ολικά στις αρχές της δεκαετίας του 2010.  Δείχνει τότε ικανός να ανταποκριθεί στις νέες προκλήσεις και μάλιστα με πρωτοποριακές   ιδέες.

 Μερικές από αυτές τις ιδέες ήσαν : α. Η «Εταιρεία Λαϊκής Βάσης» β. το Δίκτυο Συνεργαζόμενων Συλλόγων Δυτικής Ελλάδας, γ. Ο Αθλητικός Ξενώνας που  φιλοξενούσε ταλέντα από την ευρύτερη περιοχή δ. Το Patras International  Basketball Camp δ. Το Περιφερειακό Basketball Camp and Tournament και τα «ανοικτά σεμινάρια επιμόρφωσης προπονητών»,  ε. Το Χριστουγεννιάτικο Αναπτυξιακό Τουρνουά που εξασφάλιζε τη επαφή του με το ανώτερο εθνικό επίπεδο.

Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες θα έβρισκε τον επενδυτή στη μεγάλη του «Λαϊκή βάση», θα ύφαινε  τη σχέση του ως leader, με την ευρύτερη περιοχή και το αθλητικό-προπονητικό δυναμικό της και θα βρισκόταν σε άμεση επαφή με το ανώτερο εθνικό αναπτυξιακό επίπεδο,  αξιοποιώντας την εξωστρέφεια ως εργαλείο προόδου, προβάλλοντας ένα εναλλακτικό λαϊκό αντικαπιταλιστικό μοντέλο οικονομίας και λειτουργίας.

Θα ήταν επίσης καθ’ όλα σεβαστή, πολύ ενδιαφέρουσα και δημοφιλής επιλογή να μην αποδεχτεί από ιδεολογική αφετηρία, από θέση αρχών αυτή την εξέλιξη, η διοίκηση του συλλόγου και να διακηρύξει ότι δεν απεμπολεί την αθλητική της ιδεολογία στο βωμό του ριζικά μετασχηματισμένου ανώτερου εθνικού επιπέδου του μπάσκετ.

Δεν επέδειξε την τόλμη να κάνει τίποτα από τα δύο και τώρα παλλινωδεί αναζητώντας το αζιμούθειο που θα τον αποκαταστήσει ιστορικά. 

Τάκης Πετρόπουλος, Αντιδήμαρχος Αθλητισμού, Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Πρασίνου Πάτρας