Το τέλος της εποχής του Ιπποκράτη (Ημερολόγιο ενός εγκλήματος)

Η φιλοσοφία του Ιπποκράτη διαμόρφωσε τις βάσεις για την ανθρωπιστική ιατρική, για μια ιατρική με επίκεντρο την πρόληψη και τις συνθήκες διαβίωσης. Βέβαια πολλές φορές η φιλοσοφία αυτή αμφισβητήθηκε, από το μεσαίωνα έως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. Σε θεωρητικό επίπεδο μετά την απελευθέρωση του Βερολίνου από τον κόκκινο στρατό και την αποκάλυψη της πολιτικής υγείας και πειραμάτων των ναζί, η φιλοσοφία του Ιπποκράτη κατοχυρώθηκε από τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας και θεωρείται αναπόσπαστο κομμάτι των ιατρικών σχολών και της ιατρικής εκπαίδευσης.

Αυτά στη θεωρία. Στην πράξη υπήρχαν και υπάρχουν αρκετά μέρη του κόσμου στα οποία δεν έφτασε ποτέ η διακήρυξη της Άλμα Άτα, από το Μεξικό έως την Αφρική όπου είναι πολλά τα σκάνδαλα για πειράματα από φαρμακευτικές και για εμπόριο οργάνων. Οι χώρες αυτές χρησιμοποιήθηκαν σαν πεδίο της παραοικονομίας της δύσης σε πολλά επίπεδα. 

Στα τέλη όμως της δεκαετίας του 90 η πλήρης επικράτηση του νεοφιλελεύθερου μοντέλου άρχισε να αλλάζει και την αντίληψη γύρω από τις υπηρεσίες υγείας, οι οποίες σταδιακά άρχισαν να μετατρέπονται από δικαίωμα και δημόσιο αγαθό σε εμπορεύσιμο προϊόν. Και ό,τι μπαίνει στην εμπορική σφαίρα ακολουθείται από το μάρκετινγκ, την τεχνητή δημιουργία αναγκών και την υπερκοστολόγηση υπηρεσιών. 

Στην Ελλάδα στα μέσα της δεκαετίας του 2000 είχε δημιουργηθεί η ψευδής εντύπωση ότι δεν έχουμε τι να κάνουμε τους γιατρούς, τα νοσοκομεία, τα ιατρεία. Η αντίληψη αυτή βασίστηκε αφενός στη λάθος και χωρίς κεντρικό σχεδιασμό κατανομή των δομών υγείας και την έλλειψη δημόσιας πρωτοβάθμιας πολιτικής και αφετέρου στην παροδική αύξηση του αριθμού των γιατρών λόγω της πολιτικής της ΕΕ ως προς την εκπαίδευση (συνθήκη της Λισαβώνας) και της μετατροπής του ΔΙΚΑΤΣΑ σε ΔΟΑΤΑΠ.

Για μια δεκαετία αυτό οδήγησε σε μεγάλες αναμονές για την πλειοψηφία των ιατρικών ειδικοτήτων. Αλλά όχι μόνο. Δημιούργησε μια κυρίαρχη αντίληψη υποτιθέμενης αυτοδιάθεσης των νέων επιστημόνων, η οποία σε συνδυασμό με την κατεύθυνση των προγραμμάτων σπουδών, δημιούργησε μια νέα γενιά επιστημόνων που στόχο είχαν αποκλειστικά την μεγιστοποίηση του κέρδους τους. Εκείνη την περίοδο όταν σε συνέλευση της σχολής είχαμε προβλέψει ότι σε λίγα χρόνια θα έχουμε εκατοντάδες πλαστικούς χειρουργούς και κανέναν παιδοογκολόγο θεωρούμασταν υπερβολικοί. 

Μια δεκαετία μετά ακριβώς αυτό έγινε. Τα μνημόνια βοήθησαν στην πλήρη αποσάθρωση του δημόσιου τομέα και έδωσαν την ευκαιρία σε πολιτικούς, όπως ο σημερινός υπουργός υγείας, να παραχωρήσουν το σύνολο σχεδόν των υπηρεσιών υγείας στην αγορά. Στον υπόλοιπο κόσμο είναι η ίδια περίοδος που ξεκινάει η μόδα της εξατομικευμένης ιατρικής. Ενδεχομένως να ακούγεται και ωραίο, ενδεχομένως να ήταν χρήσιμο και σε ένα σύστημα το οποίο θα είχε ως βάση λειτουργίας των πολιτικών υγείας την κοινωνική ιατρική και τη δημόσια υγεία, σε ένα σύστημα στο οποίο θα υπήρχε κεντρικός σχεδιασμός με βάση τις ανάγκες του εκάστοτε κοινωνικού συνόλου. 

Δε ζούμε όμως σε ένα τέτοιο σύστημα. Αντίθετα κάθε μορφή κοινωνικής επιτήρησης και μελέτης των επιπτώσεων των οικονομικών πολιτικών στο κοινωνικό σύνολο, στην αρχιτεκτονική των μεγαλουπόλεων και συνολικά του τρόπου ζωής, θεωρήθηκε ξεπερασμένη και οι αντίστοιχες ειδικότητες εκτός της σύγχρονης πραγματικότητας, καθώς αδυνατούσαν να παράγουν υπεραξία. Αυτό που τα συνέδρια, τα οποία εντελώς τυχαία χρηματοδοτούνται από φαρμακευτικές και εταιρίες ιατρικού εξοπλισμού, πλάσαραν ως εξατομικευμένη ιατρική είναι ένα εμπορικό κόλπο είτε για να παράγουν πιο σύγχρονα φάρμακα, για όσους μπορούν να τα πληρώσουν, είτε αισθητικές επεμβάσεις και πράξεις ευεξίας. 

Και αυτό όχι μόνο το γνώριζαν όλοι, αλλά οι διοργανωτές των συνεδρίων και οι αντίστοιχοι φορείς, από επιστημονικές ενώσεις έως ιατρικούς συλλόγους και τελικά το ίδιο το υπουργείο υγείας, το προωθούσαν, ενώ από ό,τι φαίνεται ίσως να συμμετείχαν και οι ίδιοι σε αυτή τη νέα αγορά. Και αντί μετά την πανδημία να υπάρχουν σεμινάρια και επιμορφωτικά προγράμματα για την δημόσια υγεία, εμφανίστηκαν σαν μανιτάρια σεμινάρια για Botox, για υπνωτισμό και για βελονισμό, σεμινάρια όχι μόνο από τη Χονολουλού, αλλά ακόμα και από την ιατρική Αθηνών με τη σφραγίδα του υπουργείου. 

Όταν σε μια περίοδο όπου το δημόσιο σύστημα υγείας καταρρέει και σχεδόν το σύνολο των γιατρών έχει αποχωρήσει από αυτό, ο τότε υπουργός υγείας δηλώνει πως πρέπει να αναπτυχθεί ο ιατρικός τουρισμός με μονάδες αιμοκάθαρσης και ευεξίας, αυτό δείχνει μια κατεύθυνση. Όταν στην κοινωνία τα ποσοστά κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής έχουν εκτοξευθεί, όταν οι διαταραχές διατροφής έχουν γίνει καθημερινότητα, όταν υπάρχει τεράστιο δημογραφικό πρόβλημα καθώς οι νέοι άνθρωποι αδυνατούν οικονομικά και ψυχολογικά να κάνουν οικογένεια, η λογική θα έλεγε πως πρώτο μέλημα του κράτους θα ήταν η καταγραφή και μελέτη του φαινομένου στην κοινωνία, ο ακόλουθος σχεδιασμός παρέμβασης με βάση και εξειδικευμένες προσεγγίσεις όπως ο έλεγχος του μικροβιώματος, η αλλαγή των εργασιακών συνθηκών και σχέσεων και η ενδυνάμωση του πληθυσμού, στην οποία θα χωρούσε η παρέμβαση στο ατομικό επεισόδιο, η εξαγωγή συμπερασμάτων και η ανασύσταση των αποτελεσμάτων στο κοινωνικό σύνολο με βάση τη συχνότητα εμφάνισης. 

Όμως, όπως αναφέρθηκε πριν, δεν είναι αυτή η εξατομικευμένη προσέγγιση στην οποία αναφέρονται. Η εξατομικευμένη προσέγγιση είναι μια αρπαχτή, μια απάτη, ένα ακόμα πεδίο διεύρυνσης των κερδών του κεφαλαίου. Με τις ευλογίες του υπουργείου και των φορέων που η μόνη τους ασχολία είναι να το υπηρετούν. Και ακριβώς για αυτό ο θάνατος του Γιώργου Μαζωνάκη δεν είναι ένα ατύχημα, δεν είναι απλή αμέλεια, είναι κρατική δολοφονία. Και αν δεν ήταν τόσο διάσημος και τόσο αγαπητός θα είχε περάσει και αυτό στα ψιλά, όπως τόσες και τόσες κομπίνες και αρπαχτές που γίνονται στον χώρο των υπηρεσιών υγείας. Και θα συνεχίσουν να γίνονται, από ανθρώπους που μπορεί να φορούν κοστούμι, μπορεί να έχουν κύρος, αλλά στην ουσία τους δεν είναι κάτι διαφορετικό από τον Φραπέ και τον Τζιτζή. Ή, μάλλον, είναι ακόμα χειρότεροι γιατί ακριβώς λόγω της ιδιότητάς τους έχουν καταστρέψει ολόκληρο επιστημονικό κλάδο στο βωμό του κέρδους. Χωρίς καμία σχέση με αξιοπρέπεια, σεβασμό και πρόνοια για τη δημόσια και ατομική υγεία. Χωρίς καμία σχέση με τον Ιπποκράτη του οποίου τον όρκο έχουν κρεμασμένο στα μαγαζιά τους. Μαζί με τη συνείδησή τους.