Ο λάκκος της πραγματικότητας (Η ουτοπία τού να είσαι υγιής)

Οι ιατρικές σειρές, οι σειρές δηλαδή οι οποίες εξελίσσονται με επίκεντρο κάποια δομή υγείας με τους αντίστοιχους επαγγελματίες, έκαναν θραύση τη δεκαετία του ενενήντα. Η αρχή έγινε με την Εντατική και συνεχίστηκε με σειρές όπως το nip/tuck, το grey’s anatomy και το scrubs τη δεκαετία του 2000. Με τις όποιες διαφορές τους, οι σειρές αυτές είναι η Τόλμη και Γοητεία (ή το Ατίθασα Νιάτα) με γιατρούς. 

Παρουσιάζουν κυρίως τον χώρο του νοσοκομείου ως μια καλή ευκαιρία για φλερτ και δημιουργούν μια ψευδαίσθηση ενός ονειρικού χώρου, όπου ακόμα και οι κρίσιμες αποφάσεις και τα προβλήματα απλά αποτελούν άλλη μια ευκαιρία για αυτοεπιβεβαίωση και για ενίσχυση της ερωτικής διάθεσης. Το ίδιο ακριβώς, χωρίς το ερωτικό κομμάτι, έφερε και η σειρά House MD, η οποία πιο πολύ πλησίαζε την επιστημονική φαντασία παρά την ιατρική.

Τι λείπει από όλα αυτά; Η πραγματικότητα. Όπως και σε ένα πρόσφατο αφιέρωμα για την υγεία του περιοδικού “Κ” της καθημερινής της Κυριακής, όπου οι επιστήμονες που μιλούν είναι σαν να απευθύνονται μόνο σε κατοίκους πλούσιων προαστίων. 

Η μεγάλη τομή έρχεται με τη σειρά The pit, η οποία παρουσιάζει τα πράγματα όπως ακριβώς είναι: σκοτεινά, αγχωτικά, μαύρα. Η σειρά δεν επιλέγει να δείξει την εικονική πραγματικότητα ενός πολυτελούς νοσοκομείου για εξεζητημένα νοσήματα και πελατεία, ούτε μια λουξ κλινική για πλαστικές επεμβάσεις. Δείχνει τα επείγοντα ενός νοσοκομείου, ενός δημόσιου νοσοκομείου (ναι υπάρχουν και τέτοια στην Αμερική), το χάος, τα εξαντλητικά ωράρια, την ανασφάλεια, το άγχος των νέων γιατρών μπροστά στα πρώτα τους περιστατικά, και τελικά το αδιέξοδο στο οποίο πολλές φορές φτάνουν οι πρωταγωνιστές λόγω ενός διαλυμένου συστήματος υγείας, μιας σειρά πολιτικών από την υποβάθμιση και την εμπορευματοποίηση των δομών υγείας, έως την εμφάνιση του ICE να συλλαμβάνει επαγγελματίες υγείας εν ώρα καθήκοντος. 

Κάθε επεισόδιο της σειράς είναι μια ώρα λειτουργίας των επειγόντων. Η σειρά εξελίσσεται σε πραγματικό χρόνο, από ένα απλό περιστατικό έως καταστάσεις διαχείρισης κρίσεων (εδώ φαίνεται και η διαφορά του να έχεις εκπαιδευτεί για να ακολουθείς προσαρμοσμένα πρωτόκολλα, από το απλά να δίνεις συνεντεύξεις τύπου και να στέλνεις μηνύματα από το 112). Οι γιατροί και οι νοσηλευτές δεν είναι υπεράνθρωποι, έχουν φόβους, τραύματα, άγχος, προβλήματα στην προσωπική τους ζωή. Λυγίζουν, χάνουν τον ύπνο τους, παραμιλούν, καταρρέουν.

Και εδώ παρατηρείται μια αντίφαση σε σχέση με τις προαναφερθείσες συμβουλές στην Καθημερινή. Να κοιμάστε ποιοτικά και αρκετά. Πώς άραγε; Πατάς ένα κουμπί και εξαφανίζεται το κάθε πρόβλημα ή η κάθε ανησυχία; Υπάρχει χρόνος ανάμεσα στα μεγάλα ωράρια και τον ελάχιστο χρόνο ψυχαγωγίας; Να κάνετε συχνή άσκηση. Πόσο εύκολο είναι μέσα στις σύγχρονες αστικές θάλασσες από τσιμέντο; Πόσος χρόνος μένει;

Και έτσι χρειάζεται μια στροφή στην αντιμετώπιση της δημόσιας υγείας με όρους πραγματικότητας, και όχι με όρους μιας φαντασιακής ξέγνοιαστης κοινωνίας. Υπάρχουν πολλά προβλήματα, ανάμεσα σε αυτά όμως δεν είναι η αδυναμία των ανθρώπων να τα αντιμετωπίσουν, να καταφέρουν να μη λυγίζουν. Είναι όμως η αδυναμία τους να διεκδικήσουν κάτι καλύτερο για το εαυτό τους. 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης