90 χρόνια από το Ελληνικό Ολοκαύτωμα Βιβλίων – Η δικτατορία της 4ης Αυγούστου ρίχνει στην πυρά και απαγορεύει 445 τίτλους βιβλίων (1)
Ο Αύγουστος του 1936 δεν είναι ο οποιοσδήποτε Αύγουστος, είναι ο μήνας – νεκροταφείο των εργατικών διεκδικήσεων και των υπερασπιστών της, των προοδευτικών συγγραφέων και διανοούμενων Ελλήνων και ξένων.
ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ – ΤΟ ΠΡΟΑΝΑΚΡΟΥΣΜΑ
Διαβάζουμε την εκ των έσω ανάγνωση των γεγονότων, μέσα από την έκδοση «Ο απολογισμός μιας διετίας. 4η Αυγούστου 1936-1938» («Υφυπουργείον Τύπου και Τουρισμού», Εκδόσεις 4ης Αυγούστου, αρ. 21, Εν Αθήναις, τύποις «Πυρσού» ΑΕ, 1938).
Ο κίνδυνος ανατροπής των εργασιακών δεδομένων, έτσι όπως τα ορέγεται για βόλεμά του ο αστικός κόσμος, οδηγεί το σύστημα στη χρήση της ωμής καταστολής. Ιδού πώς τα αφηγείται από την πλευρά της η προπαγάνδα του αιμοσταγούς κατασταλτικού μηχανισμού:
«Ψάλλοντες τον ύμνον της Γ’ Διεθνούς»
«Την 29ην Ιουλίου 1936, εις το θέατρον “Κεντρικόν” έγινεν η μεγάλη κοινή συγκέντρωσις των δύο Εργατικών Κέντρων Αθηνών, κατά την οποίαν οι συνελθόντες, με προτεταμένας και υψωμένας τας χείρας εις γρόνθον και ψάλλοντες τον ύμνον της Γ’ Διεθνούς, απεδέχθησαν ψήφισμα εις το οποίον, μεταξύ άλλων θρασυτάτων αιτημάτων, εζητείτο η μη εφαρμογή του νόμου περί Υποχρεωτικής Διαιτησίας και μη ψήφισις του Νόμου περί Ασφαλιστικών Ταμείων. Και τους δύο τούτους νόμους είχεν αποφασίσει η Κυβέρνησις να εφαρμόση, ακριβώς προς προστασίαν των εργατών, τους οποίους ούτοι, εν τούτοις, παραδόξως απέκρουον.
«Ηξίωσον εις ύφος έντονον και απειλητικόν»
Ολίγας ημέρας προ της ανωτέρω ημερομηνίας, αντιπρόσωποι των εργατών είχον παρουσιασθή ενώπιον του κ. Υφυπουργού του Πολιτικού Γραφείου και διά την Κυβέρνησιν, όπως μη εφαρμοσθούν οι εν λόγω δύο νόμοι. Αλλως θα εκηρύσσετο πανεργατική πανελλαδική απεργία.
Πράγματι, την 3η Αυγούστου, ημέραν Δευτέραν, συνήλθον εις το Εργατικόν Κέντρον, όλα τα διοικητικά συμβούλια των Εργατοϋπαλληλικών Οργανώσεων και απεφάσισαν την κήρυξιν 24ώρου πανεργατικής απεργίας, αρχομένης από του μεσονυκτίου της 4ης προς την 5η Αυγούστου, ημέρας Τρίτης προς την Τετάρτην» («Παραμοναί της 4ης Αυγούστου 1936»).
Αμέσως μετά, στην ενότητα «Η νύκτα της 4-5 Αυγούστου», χωρίς κατά συνθήκη προσχήματα και υπεκφυγές ρητορικές, ο συντάκτης του κειμένου αποδίδει την επιβολή της καλοσχεδιασμένης δικτατορίας ως «θεραπεία» αυτής της μεγάλης πανεργατικής απεργίας, με την οποία θα έτριζαν τα θεμέλια του συστήματος:
«Με σκοπόν την ανατροπή του κοινωνικού καθεστώτος»
«Κατά την διάρκειαν του Υπουργικού Συμβουλίου διεβιβάσθησαν προς τον κ. Πρωθυπουργόν εμπιστευτικαί πληροφορίαι εκ μέρους των Αστυνομικών και Στρατιωτικών Αρχών, καθ’ ας η απεργία θα εξελίσσετο, από σκοπού, εις οχλοκρατικήν στασιαστικήν εκδήλωσιν, με αντικειμενικόν σκοπόν την ανατροπή του κοινωνικού καθεστώτος. Αι αρχαί επέβαλον και εκθέσεις επί των λεπτομερειών της κομμουνιστικής απεργίας».
Συλλαμβάνονται ο Γ. Σιάντος και ο Γ. Ιωαννίδης
Ο «Ριζοσπάστης», ο οποίος ακόμη κυκλοφορεί, πριν την απαγόρευσή του από την επερχόμενη δικτατορία, προειδοποιεί στο φύλλο της Παρασκευής 5ης Ιούνη του 1936, για την άμεση κατάλυση του αστικού κοινοβουλίου. Πρωτοσέλιδα, δημοσιεύει – όπως το χαρακτηρίζει – «Μανιφέστο της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του Παλλαϊκού Μετώπου», καθώς έχει προηγηθεί η αυθαίρετη σύλληψη του Γιώργη Σιάντου (εξορία στην Ανάφη) και του Γιάννη Ιωαννίδη (φυλάκιση στην Ακροναυπλία).
Οι συλληφθέντες αγωνιστές, διότι κατηγορήθηκαν ως αυτουργοί των αιματηρών γεγονότων, κατά την πανεργατική απεργία του Βόλου, θα περνούσαν από ανάκριση, κατόπιν παραπομπής τους στον εισαγγελέα Λάρισας. Παρών ο απεσταλμένος του «Ριζοσπάστη» Λάμπης Σουργιαδάκης, ο οποίος πρόλαβε να πάρει δήλωση των δυο βουλευτών, προτού απελαθεί από την Ασφάλεια Βόλου:
Η επικράτηση της φασιστικής βίας και αυθαιρεσίας
«Διαμαρτυρόμεθα πάση δυνάμει διά την πρωτάκουστον αυθαιρεσίαν των αστυνομικών οργάνων. Μεταβάντες σήμερον την πρωΐαν εις την Διοίκησιν της Χωροφυλακής ίνα διαμαρτυρηθώμεν δια τας συλλήψεις και ζητήσωμεν την επίλυσιν των εργατικών ζητημάτων, εκρατήθημεν και μένομεν φυλακισμένοι. Η θρασυτάτη αυτή παραβίασις της βουλευτικής ασυλίας σημαίνει τη πλήρη επικράτησιν της φασιστικής βίας και αυθαιρεσίας. Ζητούμεν να διαταχθή η άμεσος απελευθέρωσίς μας, να τιμωρηθούν παραδειγματικώς οι υπεύθυνοι και να σταματήση η τρομοκρατία κατά του εργαζόμενου λαού Βόλου».
Ας διατρέξουμε το προφητικό «Μανιφέστο», αναδημοσιεύοντας χαρακτηριστικά αποσπάσματά του:
«Τα πολιτικά μας πράγματα φθάσανε σε κρισιμώτατο σημείο. Ο κίνδυνος να εγκαθιδρυθεί απροκάλυπτη φασιστική διχτατορία, για τον οποίο δεν έπαυσε να προειδοποιεί από καιρό τον Ελληνικό Λαό η Κοινοβουλευτική Ομάδα του Παλλαϊκού Μετώπου, είναι άμεσος.
Οι συλλήψεις αυτές που έγιναν με την εντολή της κυβέρνησης, είνε η ΑΠΑΡΧΗ ΓΙΑ ΤΟΝ ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΒΟΥΛΕΥΤΩΝ ΤΟΥ ΠΑΛΛΑΪΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΖΩΗ ΤΗΣ ΧΩΡΑΣ.
«Πολέμιοι της δικτατορίας και της πλουτοκρατικής ολιγαρχίας»
Η Κοινοβουλευτική Ομάδα του Παλλαϊκού Μετώπου συγκεντρώνει το μίσος και τα πυρά της κυβέρνησης και όλων των εχθρών του Λαού, γιατί οι βουλευτές του Παλλαϊκού Μετώπου στέκονται οι πιο αποφασιστικοί πολέμιοι της δικτατορίας και της πλουτοκρατικής ολιγαρχίας, γιατί τέθηκαν ολοκληρωτικά στη διάθεση του Λαού και δεν απέβλεψαν σε τίποτα άλλο παρά στην εξυπηρέτηση των συμφερόντων του και στην υπεράσπιση των καταπατουμένων δικαιωμάτων του.
Και το κείμενο τελειώνει με τις ακόλουθες προτάσεις:
«ΝΑ ΠΕΣΗ ΑΜΕΣΑ, ΧΩΡΙΣ ΚΑΜΜΙΑ ΚΑΘΥΣΤΕΡΗΣΗ Η ΜΙΣΗΤΗ ΚΑΙ ΜΑΤΟΒΑΜΕΝΗ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΜΕΤΑΞΑ.
ΝΑ ΣΧΗΜΑΤΙΣΤΕΙ ΑΜΕΣΩΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗ ΤΗΣ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗΣ ΠΛΕΙΟΨΗΦΙΑΣ ΚΑΙ ΝΑ ΔΙΑΛΥΘΕΙ ΑΜΕΣΩΣ Η ΒΟΥΛΗ.
Να βαδίσουμε για την εκλογή μιας Συντακτικής Συνέλευσης και για τη δημοκρατική εκκαθάριση των τεραστίων προβλημάτων που έχουν συσσωρευθεί!
Η πείρα των τελευταίων μηνών και της κυβερνητικής δράσης έδειξαν στον Ελληνικό Λαό πως αυτού και όχι στη διχτατορία, όχι στην κατάπνιξη των λαϊκών δικαιωμάτων και ελευθεριών, βρίσκεται η λύση των ζητημάτων τούτων.
Με μοναδικό γνώμονα το συμφέρον του Λαού, καλούμε όλα τα πραγματικά δημοκρατικά κόμματα ν’ αφήσουν κάθε δισταγμό και από κοινού να βαδίσουμε προς τη λύση αυτή και ν’ ανοίξουμε μαζί τη λεωφόρο της αληθινής αναδημιουργίας της Ελλάδας σε δημοκρατική λαοκρατική βάση».
Αναδημοσιεύεται από τη στήλη “Δαχτυλικά Αποτυπώματα” του Ριζοσπάστη Σάββατο 22 Αυγούστου 2026 – Κυριακή 23 Αυγούστου 2026. Τη στήλη επιμελείται ο Βασίλης Καλαμαράς, Δημοσιογράφος, συγγραφέας, κριτικός βιβλίου. Το πρωτότυπο δημοσίευμα του Ριζοσπάστη συνοδεύεται από πλούσια εικονογράφηση.
