Η Τεχνητή Νοημοσύνη κρίσιμο εργαλείο στον ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό

Πριν λίγες μέρες, ένα από τα μεγαλύτερα αμερικανικά μονοπώλια Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), η «Anthropic», δημιουργός του Claude, έδωσε σε δημόσια χρήση το Mythos, το Μεγάλο Γλωσσικό Μοντέλο (ΜΓΜ) της, που επί μήνες είχε περιορίσει για χρήση μόνο από έναν στενό κύκλο εταιρειών των ΗΠΑ και την αμερικανική κυβέρνηση. Οι περιορισμοί είχαν τεθεί λόγω του μεγάλου κινδύνου που θα σήμαινε η ευρεία χρήση του, επειδή το Mythos μπορεί μέσα σε λίγη ώρα να βρει αδυναμίες σε λογισμικό ανοιχτού κώδικα που κυκλοφορεί εδώ και δεκαετίες, παρέχοντας άμεσα και τον απαραίτητο κώδικα για την εκμετάλλευση αυτών των αδυναμιών, επιτρέποντας την παραβίαση συστημάτων του οικονομικού ή γεωπολιτικού αντιπάλου, με απόσπαση κρίσιμων πληροφοριών και δημιουργία αστάθειας σ’ αυτόν. Ετσι οι αμερικανικοί φορείς είχαν το προβάδισμα να πάρουν τα απαραίτητα μέτρα προστασίας τους από τις αδυναμίες στο λογισμικό δικτύων και συστημάτων.

Παραλλαγές

Για την ακρίβεια αυτό που κυκλοφόρησε η «Anthropic» πριν από λίγες μέρες για δημόσια χρήση ήταν μια παραλλαγή του Mythos, το Fable 5, με φραγμούς που δεν επιτρέπουν τη χρήση του σε επικίνδυνους τομείς (χάκινγκ, βιολογικοί παράγοντες κ.τ.λ.) και μια άλλη εκδοχή, το Mythos 5, χωρίς περιορισμούς, την οποία όμως μπορούν να χρησιμοποιήσουν μόνο εταιρείες και κυβερνήσεις της επιλογής της. Πρόσφατα προστέθηκαν στον κύκλο επιτρεπόμενης χρήσης του Mythos 5 (αν δεν πρόκειται για υποβαθμισμένη παραλλαγή του) και φορείς της ΕΕ. Προφανώς, πέρα από τα αμυντικά μέτρα, οι φορείς και οι κυβερνήσεις που έχουν πρόσβαση στη χωρίς περιορισμούς εκδοχή του Mythos, μπορούν να τη χρησιμοποιήσουν και για επιθετικούς σκοπούς.

Πίσω από το προσωπείο της «κοινωνικής ευθύνης», που υποτίθεται ότι ήταν η αιτία της «προστασίας» του ισχυρού νέου μοντέλου, κρύβονται σκοπιμότητες που στην περίπτωση της ΤΝ έχουν ιδιαίτερα επικίνδυνο χαρακτήρα. Καταρχήν η υποτιθέμενη προσεκτική προσέγγιση της «Anthropic» στην ΤΝ και ο σεβασμός της στα ανθρώπινα δικαιώματα ξεφτίζει τους τελευταίους μήνες με γρήγορο ρυθμό. Παρά την αντιπαράθεσή της με το υπουργείο Πολέμου των ΗΠΑ, τα Claude μοντέλα της χρησιμοποιήθηκαν για την οργάνωση των επιθέσεων ενάντια στο Ιράν, ενώ την ίδια ώρα συνέχισαν να χρησιμοποιούνται από την υπηρεσία πληροφοριών των ΗΠΑ, την NSA, για την πραγματοποίηση κυβερνοεπιθέσεων.

Προσωπεία

Ο ανταγωνισμός των μονοπωλίων ρίχνει τα προσωπεία τους. Η «Anthropic» έχει ήδη κάνει πίσω από τη δέσμευση ότι δεν θα αναπτύξει μοντέλα που δεν μπορεί να εγγυηθεί ότι δεν περιέχουν κινδύνους και ότι δεν θα αναπτύξει μοντέλα πέρα από ένα επίπεδο χωρίς τα απαραίτητα μέτρα ασφάλειας. Τώρα έκανε πίσω και στο ζήτημα των προσωπικών δεδομένων, καθώς ενώ το Mythos έλεγε ότι δεν διατηρούσε δεδομένα των χρηστών (τους διαλόγους τους με την ΤΝ), τώρα ανακοίνωσε ότι για λόγους ασφάλειας θα τα διατηρεί για έναν μήνα. Από τη μεριά της η «OpenAI» πάει να την υπερκεράσει στο ενδιαφέρον για τα πανανθρώπινα συμφέροντα, λέγοντας ότι «η ανθρώπινη ιστορία δείχνει πως η συγκεντρωμένη εξουσία δημιουργεί αστάθεια, ενώ η ευρέως διαδεδομένη εξουσία κάνει τις κοινωνίες πιο ανθεκτικές, προσαρμόσιμες και ελεύθερες». Και η «Anthropic» και η «OpenAI», που έχουν συγκεντρώσει κεφάλαια εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων και ήδη αξιολογούνται η καθεμία στο 1 τρισεκατομμύριο (δηλ. το αθροιστικό ΑΕΠ 168 χωρών του κόσμου) υπέβαλαν πρόταση για να ενταχθούν στο χρηματιστήριο, που βέβαια θα τις κάνει ακόμη πιο πολύ να κυνηγούν την ικανοποίηση των μετόχων τους με οποιοδήποτε τίμημα. Αναμφίβολα θα συνεχίσουν να πλασάρουν την αφήγηση ότι όλα όσα κάνουν τα κάνουν για ένα φωτεινό μέλλον της ανθρωπότητας και ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, αφήνοντας να εννοηθεί ότι η ευμάρεια για όλους της κομμουνιστικής κοινωνίας θα επέλθει από την ανάπτυξη της ΤΝ σε συνδυασμό με τη ρομποτική. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν πρόκειται να συμβεί αν τα μέσα παραγωγής, ανάμεσά σε αυτά η ΤΝ και τα ρομπότ, δεν περάσουν στην κοινωνική ιδιοκτησία. Αλλιώς με την εξάπλωση αυτών των νέων τεχνολογιών, οι πολυδισεκατομμυριούχοι θα γίνουν πολυτρισεκατομμυριούχοι και οι φτωχοί περισσότεροι και ακόμη φτωχότεροι.

Αναδρομική αυτοβελτίωση

Το Mythos, που κατά γενική ομολογία ανεβάζει σε νέο επίπεδο αποτελεσματικότητας την ΤΝ, δόθηκε για χρήση στον κλειστό κύκλο τουλάχιστον πριν από 4 μήνες. Είναι βέβαιο ότι η «Anthropic» εκπαιδεύει εδώ και μήνες ένα ακόμη νεότερο, πιο ισχυρό και κατά τη δική της παραδοχή πιο επικίνδυνο μοντέλο χρησιμοποιώντας το Mythos για εκπαιδευτή (μέθοδος αναδρομικής αυτοβελτίωσης ή RSI). Το ίδιο κάνει και κάθε άλλο μονοπώλιο του τομέα. Τα δεδομένα εκπαίδευσης και τους περιορισμούς τα καθορίζουν οι εταιρείες, χωρίς να ρωτήσουν κανέναν από αυτούς που θα επηρεαστούν από τη χρήση τους. Δηλωμένος στόχος τόσο της «Anthropic» όσο και της «OpenAI» είναι να φτάσουν σύντομα στο σημείο που τα νέα μοντέλα των εταιρειών τους θα εκπαιδεύονται από τα προηγούμενα χωρίς καμιά ανθρώπινη παρέμβαση. Το σημείο αυτό θεωρείται ότι θα οδηγήσει σε μια ακόμη πιο αλματώδη ανάπτυξη της ΤΝ με άγνωστες συνέπειες.

Σε κείμενο της «Anthropic» αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Η ΤΝ που μπορεί να κατασκευάσει τον εαυτό της θα αποτελούσε μια σημαντική εξέλιξη στην ιστορία της τεχνολογίας – μια εξέλιξη που θα μπορούσε να φέρει τεράστιο καλό στον κόσμο, στην επιστήμη, την υγειονομική περίθαλψη και πέρα από αυτήν. Ωστόσο, η πλήρης αναδρομική αυτοβελτίωση θα μπορούσε επίσης να αυξήσει τους κινδύνους απώλειας του ελέγχου των ανθρώπων επί των συστημάτων ΤΝ. Εάν τα συστήματα είναι ικανά να κατασκευάσουν πλήρως τους δικούς τους διαδόχους, οι τρόποι με τους οποίους τα ασφαλίζουμε, τα παρακολουθούμε και διαμορφώνουμε τη συμπεριφορά τους αποκτούν πολύ μεγαλύτερη σημασία».

Κλειστά μοντέλα

Ειδικοί στον τομέα της ΤΝ θεωρούν ότι πολύ σύντομα τα νεότερα μοντέλα δεν θα δίνονται για δημόσια χρήση, ή θα δίνονται σε πολύ κουτσουρεμένη μορφή, ώστε οι εταιρείες και οι χώρες κατασκευής τους να έχουν το πλεονέκτημα απέναντι σε όλους τους άλλους. Οι εταιρείες απέναντι στους ανταγωνιστές τους στην οικονομία και οι χώρες απέναντι στους ανταγωνιστές τους στη γεωπολιτική. Η κούρσα για την ΤΝ που θα εκμηδενίσει όλες τις άλλες είναι ακόμη ανοιχτή, αλλά δύο ξεχωρίζουν: Τα μοντέλα της «Anthropic» (σειρά Claude-Mythos) και τα μοντέλα της «OpenAI» (σειρά GPT). Ακολουθούν τα μοντέλα της «Google» (Gemini) και των κινεζικών «Alibaba» (Qwen), «DeepSeek», «Moonshot» (Kimi). Οτι η ΤΝ κατασκευάζεται για το καλό όλων των ανθρώπων είναι απολύτως ψέμα, όπως κάθε τέτοια δήλωση για οποιαδήποτε οικονομική δραστηριότητα στον καπιταλισμό. Στο σημερινό πλαίσιο των εκμεταλλευτικών σχέσεων παραγωγής, η ΤΝ αναπτύσσεται για τα συμφέροντα των μονοπωλίων και των κρατών που τα διαχειρίζονται συλλογικά, κόντρα στους ανταγωνιστές τους.

Το σενάριο της «φιλάνθρωπης» ανάπτυξης τεχνολογιών το έχουμε δει να εκτυλίσσεται στον κλάδο των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης. Το Facebook, για παράδειγμα, αρχικά δημιουργήθηκε με την υπόσχεση της ενίσχυσης της παγκόσμιας σύνδεσης. Επεκτάθηκε σε μια αυτοκρατορία ΜΚΔ, που φτάνει σε πολλά δισεκατομμύρια ανθρώπους, όμως ο σκοπός του δεν ήταν να συνδέσει τους ανθρώπους, αλλά να βγάλει χρήματα από αυτούς. Και μαζί με το να βγάζει δισεκατομμύρια επί δισεκατομμυρίων, το αποτέλεσμα είναι ότι το Facebook, που τώρα ονομάζεται Meta, έχει συγκεντρώσει τόση δύναμη που μπορεί να επηρεάσει εκλογές και να κάνει τα παιδιά να εθιστούν στους αλγορίθμους του. `Η η Google, που δημιουργήθηκε με βάση την υπόσχεση του εκδημοκρατισμού της πληροφορίας και στη συνέχεια έγινε η μεγαλύτερη διαφημιστική εταιρεία στον κόσμο.

Μοχλός

Οσον αφορά τις χώρες, δύο είναι που ξεχωρίζουν στην πολύ προχωρημένη ΤΝ: Οι ΗΠΑ και η Κίνα. Ολες οι άλλες χώρες είτε δεν έχουν αξιόλογη τεχνολογία στον τομέα, είτε είναι πολύ πιο πίσω. Στο μεταξύ η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία όλο και περισσότερο ενσωματώνει τη χρήση της ΤΝ και εξαρτάται απ’ αυτή. Η διακοπή της παροχής υπηρεσιών ΤΝ θα γίνει πολύ σύντομα ένα πολύ ισχυρό όπλο των παρόχων ενάντια στους χρήστες της. Κανείς δεν ξέρει τι μπορεί μυστικά να αναπτύσσεται σε χώρες όπως η Ρωσία ή η Ινδία, αλλά με βάση τα γνωστά στοιχεία και οι δύο αυτές χώρες είναι εξαρτημένες στην ΤΝ από τις δύο ανταγωνιζόμενες για την πρωτοκαθεδρία, τις ΗΠΑ και την Κίνα. Η δυνατότητα εκβιασμού με βάση τις παρεχόμενες υπηρεσίες ΤΝ έχει γίνει αντιληπτή και από την ΕΕ και γι’ αυτό η Κομισιόν προωθεί το «Πακέτο Ευρωπαϊκής Τεχνολογικής Κυριαρχίας», ένα σχέδιο για τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από τους ξένους παρόχους τεχνολογίας που στηρίζουν τη σύγχρονη οικονομία. «Δεν μπορούμε να αντέξουμε οικονομικά να εξαρτόμαστε από άλλους για τις τεχνολογίες που διατηρούν τα νοσοκομεία μας σε λειτουργία, τα ενεργειακά μας δίκτυα σταθερά και τις υπηρεσίες μας ασφαλείς», δήλωσε η πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν. Φρόντισε παράλληλα να τονίσει ότι δεν αντιμάχεται τους αμερικανικούς ψηφιακούς γίγαντες, αλλά επιδιώκει να ενισχύσει τους «παίκτες» της ηπείρου, ώστε να μπορέσουν τελικά να αμφισβητήσουν τους Αμερικανούς ανταγωνιστές τους, πράγμα που αποτελεί τον πραγματικό σκοπό του προτεινόμενου νομοθετήματος.

Φόβοι και προετοιμασίες

Στο μεταξύ, νέες απολύσεις ανακοινώνονται κατά δεκάδες χιλιάδες κάθε μήνα κυρίως στον χώρο των εταιρειών πληροφορικής στις ΗΠΑ και αλλού, στο όνομα της …προσαρμογής στα νέα δεδομένα της ΤΝ. Ειδικοί σε θέματα καπιταλιστικής οικονομίας εκτιμούν ότι πολλές από τις απολύσεις γίνονται με πρόφαση και όχι αιτία την ΤΝ. Εχει διαπιστωθεί ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η αντικατάσταση ανθρώπων εργαζομένων από ΤΝ στοιχίζει περισσότερο. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, οι απολύσεις γίνονται με κριτήριο τη διατήρηση και αύξηση της κερδοφορίας των επιχειρήσεων, πετώντας στον δρόμο από τη μια στιγμή στην άλλη ανθρώπους που πρόσφεραν αυτή την κερδοφορία με την εργασία τους και ξόδεψαν χρόνο και χρήμα (όπως απαιτείται για τις σπουδές στον καπιταλισμό), για να αποκτήσουν τις γνώσεις και τις ικανότητες που διαθέτουν. Θέλοντας να συμβάλει στη θωράκιση του καπιταλιστικού συστήματος από έντονες αντιδράσεις εργαζομένων, καθώς η ραγδαία πρόοδος της ΤΝ αναμένει ότι θα έχει ακόμη πιο εκτενείς επιπτώσεις σε ευρύτερους εργασιακούς τομείς στο προσεχές μέλλον, η «OpenAI» ανακοίνωσε τη δέσμευση 250 εκατομμυρίων δολαρίων «για τη δημιουργία επιχορηγήσεων και τη δημιουργία συνεργασιών με στόχο την προετοιμασία της οικονομίας για την αναστάτωση που θα επιφέρει η ΤΝ». Ο στόχος, ανέφερε το Ιδρυμα OpenAI σε ανακοίνωσή του, είναι «η οικοδόμηση ασφαλούς και με αφθονία (!) οικονομικού μέλλοντος». Για τη μελέτη των οικονομικών επιπτώσεων της ΤΝ η «OpenAI» ίδρυσε και το «OpenAI Economic Research Exchange», που θα χρηματοδοτεί σχετικές έρευνες, ώστε να έχει έγκαιρα εικόνα των αντιδράσεων και να κάνει παρεμβάσεις που ελπίζει ότι θα …ηρεμούν τα πνεύματα.

Επιμέλεια: Σταύρος Ξενικουδάκης
Πηγές: www.anthropic.com, www.openai.com, www.axios.com, https://ec.europa.eu, www.thedeepview.com

Αναδημοσιεύεται από τον Ριζοσπάστη Σάββατο 13 Ιούνη 2026 – Κυριακή 14 Ιούνη 2026