Κριτική θεάτρου για παιδιά: «Το γαϊτανάκι» της Ζωρζ Σαρή

ΖΩΡΖ ΣΑΡΗ

«Το γαϊτανάκι»

Θεατρική διασκευή: Γιάννης Καλατζόπουλος

Σκηνοθεσία: Γιώργος Τσαγκαράκης 

από τον Θίασο Λαϊκού Θεάτρου MATICAPI

στο Θέατρο ΑΒΑΤΟΝ

Το 1973 η αείμνηστη θαυμάσια πεζογράφος και συγγραφέας για παιδιά και εφήβους, Ζωρζ Σαρή (1923-2012) δημοσίευσε σε βιβλίο την έντεχνη παραμυθιακή ιστοριούλα, με τίτλο «Το Γαϊτανάκι» (Εκδ. ΚΕΔΡΟΣ) και το 1979 το ίδιο κείμενο εκδόθηκε σε θεατρική διασκευή (Εκδ. ΚΕΔΡΟΣ), εμπνεόμενη το θέμα της από τον κοινωνικό αγωνιστή της ειρήνης, της λευτεριάς και της εθνικής μας ανεξαρτησίας, Νίκο Μπελογιάννη, τον «άνθρωπο με το γαρύφαλλο», με βάση την ιστορική φωτογραφία του, όπου κρατούσε ένα κόκκινο γαρύφαλλο, κατά την πολιτική δίκη-παρωδία που τον έστειλε στο εκτελεστικό απόσπασμα μαζί με τους συντρόφους του. Η φωτογραφία αυτή έγινε παγκόσμια γνωστή από τον ζωγραφικό πίνακα του λογοτέχνη-ποιητή-συγγραφέα Πάμπλο Νερούδα. Κατά τις δεκαετίες του 1980 και 1990 αρκετοί σχολικοί θίασοι ανέβασαν το έργο σε παραστάσεις και ήταν από τα δημοφιλή θεατρικά έργα, αφού πάντοτε το διαχρονικό και επίκαιρο, ακόμη και σήμερα, θέμα «Ειρήνη-Πόλεμος», συγκινεί, απασχολεί και προβληματίζει παιδιά, εκπαιδευτικούς και γονείς.

Το 1975 ο αξιόλογος ηθοποιός, σκηνοθέτης και θεατρικός συγγραφέας, Γιάννης Καλατζόπουλος, επιχείρησε να γράψει τη δική του θεατρική διασκευή, η οποία παραμένει αδημοσίευτη. Ανέβηκαν δε παραστάσεις της διασκευής του, σε επόμενες θεατρικές περιόδους, στα θέατρα «ΣΤΟΑ» και «ΗΛΙΟΣ». 

Σε αυτή τη διασκευή στηρίχτηκε ο σκηνοθέτης της ενλόγω παράστασης, δοκιμάζοντας κάποιες αλλαγές και προσθήκες στο κείμενο του Καλατζόπουλου, παρουσιάζοντας την παράσταση με σκηνοθετική ευρηματικότητα και καλή διδασκαλία των ρόλων στην 5μελή ομάδα των ηθοποιών του θιάσου τους, MATICAPI, στην οποία συμμετείχε και ο ίδιος.

Ο κυρ Νικόλας ο Γαρύφαλλος  βρίσκεται σε μεγάλη ηλικία και όσο περνάνε τα χρόνια αντιλαμβάνεται όλο και περισσότερο την αξία της μελέτης βιβλίων, της μόρφωσης, της πνευματικής καλλιέργειας. Ολημερίς και ολονυχτίς (που λέει ο λόγος) διαβάζει συνεχώς με πάθος. Η διακοπή απ’ το διάβασμα τον βρίσκει στον κήπο του ν’ ασχολείται με τα αγαπημένα του γαρύφαλλα. 

Είναι τόσο απορροφημένος απ’ τα διαβάσματά του, που ουσιαστικά δεν ζει τη ζωή του, όπως κάθε άνθρωπος. Όμως, έρχεται ένα κοριτσάκι, το οποίο με το τραγούδι του, του αλλάζει τον σκοπό της ζωής του. 

Οι στίχοι του τραγουδιού «Αν όλα τα παιδιά της Γης πιάναν γερά τα χέρια / κορίτσια αγόρια στη σειρά και στήνανε χορό / ο κύκλος θα γινότανε πολύ πολύ μεγάλος κι ολόκληρη τη Γη μας θ’ αγκάλιαζε θαρρώ. κ.λπ. (στίχοι Γιάννη Ρίτσου)» τον κινητοποιούν. Ο Νικόλας ο Γαρύφαλλος λες και βγήκε από έναν πνευματικό λήθαργο, προβληματίστηκε και ενθουσιάστηκε με το πανανθρώπινο, φιλειρηνικό και ουμανιστικό μήνυμα του τραγουδιού. Οι συζητήσεις του με την Ειρήνη, το κοριτσάκι με τη μεγάλη καρδιά, του δημιούργησαν την επιθυμία να γυρίσει όλον τον κόσμο και να διαδώσει αυτό το μήνυμα. Να, όμως, που ήταν αρκετά γέρος και δεν μπορούσε… Ο γιατρός Ξανανιώνης του δίνει τα χάπια «νεοζίλ», με αποτέλεσμα ο γέρος Νικόλας να μεταμορφωθεί σ’ έναν ενθουσιώδη νέο, και έτσι να πραγματοποιήσει το ταξίδι του για τον ευγενικό σκοπό του.

Το τραγούδι αυτό αρχικά ήταν γραμμένο με μουσική Λουκιανού Κελαηδόνη, αργότερα με μουσική Αγγελικής Καψάσκη και σ’ αυτή την παράσταση με μουσική Νατάσας Μουσάδη. Το έπαιζε θαυμάσια με το ακορντεόν του ο θαυμάσιος ηθοποιός Άρης Μπαταγιάννης, ο οποίος απέδωσε εξαιρετικά τον ρόλο του Νικόλα του Γαρύφαλλου. Υπέροχοι ήταν και οι υπόλοιποι ηθοποιοί: ο Γιώργος Τσαγκαράκης, εμψυχωτής της παράστασης, απλός και εκφραστικός απέδωσε τους ρόλους των: Αφηγητή, Ταχυδρόμου, Γιατρού Ξανανιώνη και Χαρούμενου, η Σοφία Σίμου στον ρόλο της Ειρήνης, τον οποίο απέδωσε με μπρίο και καταπληκτική εκφραστικότητα, ο Γιάννης Γιαραμαζίδης στους ρόλους των: Εργοστασιάρχη, Άχμετ φαντάρου, Δημάρχου και Καπετάνιου, με υπέροχη υποκριτική δεινότητα και η Ελένη Τσακάλου στους ρόλους των: Γιάννη φαντάρου, Γιαγιάς και Αστυφύλακα, με ικανοποιητική υποκριτική ικανότητα. 

Τα σκηνικά της παράστασης παρουσίαζαν μια πρωτοτυπία, την οποία δεν έχω ξανασυναντήσει. Άλλαζαν με περιστροφή ταμπλό και απλά υλικά, έτσι ώστε να είναι λειτουργικά. Τα κοστούμια απλά, μας μετέφεραν με λιτά μέσα σε μια παραμυθένια εποχή. Και τα δυο ήταν έργα της Βικτώριας Νταρίλα.

Μια παράσταση που έρχεται να θυμίσει σε παιδιά και ενήλικες ότι ο πόλεμος καραδοκεί στη γειτονιά μας και είναι ανάγκη να γιγαντωθεί το φιλειρηνικό-αντιπολεμικό κίνημα, με συμμετοχή παιδιών και εφήβων και με πρωτοπόρους τους εκπαιδευτικούς μας, πριν να είναι πολύ αργά…