Μπέρτολτ Μπρεχτ: Ποιους αφορά ο κομμουνισμός;

Πολλοί, σχεδόν όλοι οι αστοί κριτικοί της «Μάνας», μας είπαν ότι αυτή η παράσταση είναι μια υπόθεση που αφορά τους κομμουνιστές και μόνο. Μίλησαν γι’ αυτήν όπως θα μιλούσαν περίπου για ένα θέμα που αφορά τους κουνελοτρόφους ή τους παίκτες σκακιού, δηλαδή σαν κάτι που αφορά πολύ λίγους ανθρώπους και που προπαντός δεν μπορεί να κριθεί από ανθρώπους άσχετους με τα κουνέλια ή το σκάκι. Αν όμως δεν ενδιαφέρεται για τον κομμουνισμό όλος ο κόσμος, ο κομμουνισμός ενδιαφέρεται για όλο τον κόσμο. Ο κομμουνισμός δεν είναι ένας οποιοσδήποτε αγώνας ανάμεσα στους άλλους. Ξεκινάει ριζικά από την κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής και αντιπαρατάσσεται προς όλες τις τάσεις που παρά τις μεταξύ τους τυχόν διαφορές είναι βασικά υπέρ της διατήρησης της ατομικής ιδιοκτησίας (…) Εμείς δεν είμαστε μια μικρή μερίδα της ανθρωπότητας που αγωνίζεται για τα ατομικά της συμφέροντα. Είμαστε αυτή η μερίδα της που εκπροσωπεί τα συμφέροντα ολόκληρης (και όχι ενός μέρους) της ανθρωπότητας.

Κανένας δεν έχει το δικαίωμα να μας χαρακτηρίσει υποκειμενικούς επειδή αγωνιζόμαστε. Σήμερα όποιος κρατιέται μακριά από τον αγώνα, για να δώσει έτσι δείγματα αντικειμενικότητας, αυτός θα μπορούσε ύστερα από μεγαλύτερη προσοχή να πιαστεί επ’ αυτοφόρω σαν εκπρόσωπος μιας απελπιστικά υποκειμενικής άποψης για τα συμφέροντα μιας μικρής μερίδας της ανθρωπότητας. Και αν το ζήτημα εξεταστεί αντικειμενικά, προδίδει τα συμφέροντα ολόκληρης της ανθρωπότητας, γιατί με τη στάση του τάσσεται υπέρ της διατήρησης των καπιταλιστικών σχέσεων ιδιοκτησίας και παραγωγής. Ο φαινομενικά αντικειμενικός «αριστερός» αστός σκεπτικιστής είναι αυτός που δεν γνωρίζει ή δεν θέλει να αφήσει να γίνει παραδεκτό ότι συμμετέχει σ’ αυτήν τη μεγάλη μάχη, επειδή δεν ονομάζει μάχη τη διαρκή άσκηση βίας από ένα ολιγάριθμο στρώμα και δεν συνειδητοποιεί πια αυτήν τη βία, γιατί με τον καιρό την έχει συνηθίσει.

Είναι όμως αναγκαίο να αφαιρεθούν από τα χέρια αυτής της άρχουσας, διεφθαρμένης, βρώμικης υποκειμενικά και αντικειμενικά απάνθρωπης κλίκας όλα τα «αγαθά ιδανικής μορφής», άσχετα με το τι σκοπεύει να τα κάνει από εκεί και πέρα μια κοινωνία, που γνώρισε την εκμετάλλευση, που περιορίστηκε στην παραγωγή και αμύνθηκε κατά της διαφθοράς. Πρώτα πρώτα, αυτό το κοινωνικό στρώμα πρέπει να κηρυχθεί έκπτωτο κάθε απαίτησης για ανθρώπινη υπόληψη. Στη συνέχεια πρέπει να μην επιτραπεί πια η χρησιμοποίηση ορισμένων λέξεων, όπως «ελευθερία», «δικαιοσύνη», «ανθρωπιά», «μόρφωση», «παραγωγικότητα», «τόλμη», «εντιμότητα», προτού ξεκαθαριστεί η πραγματική σημασία τους, δηλαδή πριν καθαριστούν από τη βρωμιά που κόλλησε επάνω τους στη διάρκεια της λειτουργίας τους μέσα στην αστική κοινωνία.

Οι αντίπαλοί μας είναι οι αντίπαλοι της ανθρωπότητας. Δεν έχουν «δίκιο» από την άποψή τους: Η ίδια η άποψή τους αποτελεί το άδικο. Ισως η κοινωνική τους θέση τούς αναγκάζει να είναι όπως είναι, αλλά είναι ανάγκη να πάψουν να έχουν κοινωνική θέση. Είναι κατανοητό ότι υπερασπίζονται τον εαυτό τους, αλλά έτσι υπερασπίζονται τη ληστρική αρπαγή και τα προνόμια. Το να τους κατανοήσουμε δεν σημαίνει ότι μας επιτρέπεται να τους συγχωρήσουμε. Οποιος φέρεται στον άνθρωπο σαν λύκος δεν είναι άνθρωπος, αλλά λύκος. Σήμερα που η απελπισμένη άμυνα τεράστιων σε αριθμό μαζών παίρνει τη μορφή της τελικής μάχης για την κατάληψη της εξουσίας, «καλοσύνη» σημαίνει εξόντωση εκείνων που κάνουν ανέφικτη την πραγματική καλοσύνη.

• Ο Μπρεχτ έγραψε το θεατρικό έργο «Η Μάνα. Η ζωή της επαναστάτριας Πελαγίας Βλάσοβα από το Τβερ» το 1931 στο Βερολίνο, χρησιμοποιώντας ως βάση το μυθιστόρημα «Η Μάνα» του Μαξίμ Γκόρκι. Η ιστορία μιας απλής και αγράμματης μητέρας. Το 1906 συλλαμβάνουν τον γιο της, ο οποίος έχει αναλάβει ήδη επαναστατική δράση. Στην προσπάθειά της να τον απελευθερώσει η Πελαγία αποκτά σιγά – σιγά ταξική συνείδηση. Η Πελαγία Βλάσοβα είναι η φιγούρα εκείνη που αναπαριστά τον επαναστατικό τύπο ανθρώπου, που σταδιακά κατακτά τη γνώση και επενεργεί στην πραγματικότητα της ζωής της για να την αλλάξει. Σ’ αυτήν τη διαδικασία, από μάνα του γιου της, Πάβελ, γίνεται ένα συλλογικό σύμβολο, που έχει για παιδιά της όλα τα παιδιά, που τα αγαπά, τα υπερασπίζεται και τα προστατεύει…