Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ (Владимир Демихов) και Πέτρος Κόκκαλης: Η συνάντηση δύο γιγάντων της Ιατρικής του 20ού αιώνα
Φέτος συμπληρώνονται 110 χρόνια από τη γέννηση του Ρώσου Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ και 130 χρόνια από τη γέννηση του συμπατριώτη μας Πέτρου Κόκκαλη, δύο εμβληματικών προσωπικοτήτων με τεράστια συμβολή στην ανάπτυξη και εξέλιξη της χειρουργικής του 20ου αιώνα.
Του Γιάννη Σκάνδαλου, Ιατρού, Χειρουργού Διευθυντή του ΓΝ Αγίου Παύλου
Εφέτος συμπληρώνονται 110 χρόνια από τη γέννηση του Ρώσου Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ και 130 χρόνια από τη γέννηση του συμπατριώτη μας Πέτρου Κόκκαλη, δύο εμβληματικών προσωπικοτήτων με τεράστια συμβολή στην ανάπτυξη και εξέλιξη της χειρουργικής του 20ου αιώνα.
Η αμοιβαία εκτίμηση (του Ντεμίχοφ για το κλινικό έργο και τα χειρουργικά επιτεύγματα του Κόκκαλη και του Κόκκαλη για το πρωτοποριακό σε παγκόσμιο επίπεδο πειραματικό έργο και εμπειρία του Ντεμίχοφ) συνέβαλε στη φιλία τους και την από κοινού διενέργεια πειραματικών μεταμοσχεύσεων οι οποίες απετέλεσαν τη βάση και προλείαναν το έδαφος της μεταμόσχευσης ζωτικών οργάνων σε ανθρώπους.
Ο Πέτρος Κόκκαλης γνωρίστηκε με τον Ντεμίχοφ τον Νοέμβριο του 1957 κατά την επίσκεψή του στη Σοβιετική Ένωση.
Το 1958, ο νεαρός Σοβιετικός χειρουργός Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ μετέβη στο Βερολίνο κατόπιν πρόσκλησης του Πέτρου Κόκκαλη. Ο Ντεμίχοφ είχε πραγματοποιήσει την πρώτη πειραματική μεταμόσχευση καρδιάς σε σκύλους ήδη από το 1946. Τις επόμενες εβδομάδες και μήνες, η ομάδα του καθηγητή Πέτρου Κόκκαλη πραγματοποίησε μια σειρά από πειραματικές μεταμοσχεύσεις καρδιάς-πνεύμονα σε ζώα, αρχικά με τη βοήθεια του Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ και στη συνέχεια ανεξάρτητα. Οι πειραματικές χειρουργικές επεμβάσεις πραγματοποιήθηκαν σε νοσοκομεία της Γερμανίας και της Ελβετίας, όπου επιτεύχθηκαν εξαιρετικά αποτελέσματα, πετυχαίνοντας τη μεγαλύτερη επιβίωση ζώων στον κόσμο (36 ημέρες μετά τη μεταμόσχευση καρδιάς). Αυτά τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν ευρέως στην ιατρική ερευνητική βιβλιογραφία.
Ο νεαρός Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ και ο ώριμος Πέτρος Κόκκαλης είχαν προσλάβει στη χρονική αυτή συγκυρία τα χαρακτηριστικά ενός ακαδημαικού διδύμου με παγκόσμια αίγλη και αναγνωρισιμότητα. Μαζί με την εξαιρετική πρόοδο στις χειρουργικές πτυχές της μεταμόσχευσης καρδιάς και πνεύμονα, ο καθηγητής Κόκκαλης τόνισε τα κύρια ζητήματα της παθοφυσιολογίας και ιδιαίτερα εκείνα του ανοσοποιητικού συστήματος του λήπτη, το οποίο έκτοτε αποτελεί τον κύριο ερευνητικό τομέα για την επιτυχία των μεταμοσχεύσεων. Η συνεργασία των Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ και Πέτρου Κόκκαλη προετοίμασε αποφασιστικά την πρώτη πετυχημένη μεταμόσχευση καρδιάς σε άνθρωπο στη Νότια Αφρική στις 3 Δεκεμβρίου 1967, από τον Christian Barnard, πέντε περίπου χρόνια μετά το θάνατο του Πέτρου Κόκκαλη.
Πέτρος Κόκκαλης (1896-1962): Πρωτοπόρος θωρακοχειρουργός – νευροχειρουργός και επαναστάτης
Ο Πέτρος Κόκκαλης γεννήθηκε στη Λειβαδιά το 1896. Ολοκλήρωσε τις εγκύκλιες σπουδές του στην Αθήνα και στο Ναύπλιο και το 1911 ενεγράφη στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ενώ συνέχισε μετά το 1913 τις σπουδές του στην Ιατρική Σχολή του Βερολίνου με μέντορά του τον Πρύτανη διακεκριμένο φυσικό Max Plank ο οποίος το 1918 τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής χάρη στις ανακαλύψεις του στο πεδίο των κβάντα.
Από το 1915 έως το 1928 θα παραμείνει στο εξωτερικό (Ζυρίχη, Βέρνη, Μόναχο) και θα μετεκπαιδευθεί στη χειρουργική δίπλα στους διαπρεπέστερους χειρουργούς της εποχής όπως ο Ernest Ferdinand Sauerbruch (1875-1951), ο νομπελίστας Theodor Kocher (1841-1917) ο οποίος ήταν και επιβλέπων του διδακτορικού του με θέμα σχετικά με τον θυρεοειδή αδένα και ο Fritz de Quervain (1868 -1940). Η πολύχρονη αυτή μαθητεία του κοντά στις μεγαλύτερες προσωπικότητες της παγκόσμιας χειρουργικής οδήγησε σε απόκτηση και αποθησαύριση πολύτιμων γνώσεων και εμπειριών.
Στα μέσα του 1928 επέστρεψε στην Ελλάδα και το 1929 εξελέγη Υφηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και το 1930 ανέλαβε το Τμήμα της Χειρουργικής στην «Αστυκλινική». Το 1935 εκλέχθηκε τακτικός Καθηγητής στην έδρα της Εγχειρητικής και Τοπογραφικής Ανατομικής, αναλαμβάνοντας τη διεύθυνση της Γ΄ Πανεπιστημιακής Χειρουργικής Κλινικής στον «Ευαγγελισμό». Το 1939 ανέλαβε τη διεύθυνση της Β΄ Πανεπιστημιακής Χειρουργικής Κλινικής στο «Αρεταίειο» Νοσοκομείο. Έθεσε τα θεμέλια σε τέσσερις νέες ειδικότητες της Χειρουργικής στην Ελλάδα: στη Θωρακοχειρουργική, στη Καρδιοχειρουργική, στην Αγγειοχειρουργική και στη Νευροχειρουργική, ενώ ήταν ο εμπνευστής συγγραφής του μνημειώδους έργου «Χειρουργική των 8» μαζύ με άλλους 7 καθηγητές χειρουργικής. Πραγματοποίησε πρώτος στην Ελλάδα τη θωρακοπλαστική και τη φρενικοεξαίρεση για τη θεραπεία της φυματίωσης, την πρώτη πνευμονεκτομή με τη μέθοδο Tourniquet για την αντιμετώπιση της διαπύησης του πνεύμονα και την πρώτη περικαρδιεκτομή για την εκτόνωση της συμπιεστικής περικαρδίτιδας.
Η φήμη του νεόφερτου γερμανοτραφή ιατρού διαχεόταν παντού καθώς διακρίνονταν για την μοναδική χειρουργική του δεξιότητα και την οξυδερκή διαγνωστική του ικανότητα προσφέροντας τις ιατρικές του υπηρεσίες αδιακρίτως σε όλους τους ασθενείς. Με την έκρηξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου υπηρέτησε ως αντισυνταγματάρχης του Υγειονομικού. Το 1942 έχασε την έδρα του στο Πανεπιστήμιο λόγω της συμμετοχής του στο ΕΑΜ και στην Αντίσταση. Στην ίδια προοπτική αντίστασης βρίσκεται η άρνησή του προς τον αρχίατρο της Luftwafe στην Αθήνα να δημιουργήσουν από κοινού γερμανοελληνικό υποδειγματικό νευροχειρουργικό κέντρο. Το 1944 έγινε μέλος του Κομουνιστικού Κόμματος Ελλάδος.
Συμμετείχε στην «Κυβέρνηση του Βουνού» ως γραμματέας (υπουργός) Κοινωνικής Πρόνοιας και Παιδείας. Με τη λήξη του εμφυλίου πολέμου και παρά την πρόταση παραμονής του στην Ελλάδα, από τους αστικούς κύκλους της εποχής, θα εγκατασταθεί, μέχρι το θάνατό του, στην Ανατολική Γερμανία και θα συνεχίσει το επιστημονικό του έργο με την ιδιότητα του Διευθυντή στο Ινστιτούτο Πειραματικής Χειρουργικής του Κυκλοφορικού Συστήματος της Γερμανικής Ακαδημίας των Επιστημών και του Καθηγητή Χειρουργικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Humboldt. Ο Κόκκαλης ήταν πλέον ένας χειρουργός διεθνούς βεληνεκούς και αναγνωρισιμότητας, παρόλα αυτά για τη χώρα του ήταν εχθρός και του αφαιρέθηκε η ιθαγένεια.
Στις 15 Ιανουαρίου 1962 η καρδιά του Πέτρου Κόκκαλη σταμάτησε να χτυπά. Επιθυμία του ίδιου και της οικογένειας του ήταν να ταφεί στην Ελλάδα, αρχικά η κυβέρνηση αρνήθηκε το αίτημα να μεταφερθεί η σορός του από τη ΛΔ της Γερμανίας και στην πορεία κατόπιν παρέμβασης της ΕΔΑ, διεθνών και εγχώριων αντιδράσεων και πίεσης, ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής αποδέχτηκε το αίτημα μεταφέρθηκε η σωρός του. Το μεγαλείο του αστού παγκόσμιας εμβέλειας επιστήμονα που έγινε επαναστάτης προσδιοριζόταν από τη ρήση του: Με επαινούν για όσα κακά έκανα και με κατακρίνουν για όσα καλά έκανα.
Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ (1916 – 1998)
Ο Βλαντιμίρ Π. Ντεμίχοφ γεννήθηκε σε μια ρωσική αγροτική οικογένεια το 1916. Ως φοιτητής βιολογίας στο Πανεπιστήμιο της Μόσχας το 1937, κατασκεύασε μια μεταλλική τεχνητή καρδιά και διατήρησε την κυκλοφορία ενός σκύλου για 5,5 ώρες. Από το 1946, μετά τη στρατιωτική του θητεία, εργάστηκε στο Χειρουργικό Ινστιτούτο της Ακαδημίας Επιστημών της Μόσχας, πραγματοποιώντας ορθοτοπικές και ετεροτοπικές μεταμοσχεύσεις καρδιάς σε σκύλους. Ένας από τους σκύλους με μεταμόσχευση καρδιάς το 1953 επέζησε για άλλα επτά χρόνια μετά την επέμβαση. Το 1947, πραγματοποίησε την πρώτη ορθοτοπική μεταμόσχευση πνεύμονα. Αργότερα πραγματοποίησε σύνθετες καρδιοθωρακικές μεταμοσχεύσεις, καθώς και μεταμοσχεύσεις νεφρού και ήπατος.
Επανεκκίνησε τις έρευνές του με την τεχνητή καρδιά και πραγματοποίησε επεμβάσεις στεφανιαίας παράκαμψης σε σκύλους. Το 1954 πραγματοποίησε μεταμόσχευση κεφαλής σε σκύλους κερδίζοντας παγκόσμια φήμη. Στην πραγματικότητα, επρόκειτο για το άνω μέρος του σώματος ενός μικρότερου σκύλου στον λαιμό ενός μεγαλύτερου. Τα δύο κεφάλια μπορούσαν να τρώνε και να πίνουν ξεχωριστά. Αλλά δεν μπόρεσε να ξεπεράσει τα προβλήματα της απόρριψης, οπότε η μεγαλύτερη επιβίωση ήταν 1 μήνας μεταξύ 20 τέτοιων επεμβάσεων. Η επιρροή του στους πρωτοπόρους των μεταμοσχεύσεων είναι αναμφισβήτητη.
Ήταν ένας καινοτόμος δημιουργικός άνθρωπος και πολλοί πρωτοπόροι των μεταμοσχεύσεων επισκέφθηκαν το εργαστήριό του, παρακολούθησαν τα πειράματά του και εκτίμησαν ιδιαίτερα το έργο του. Ο Ντεμίχοφ συνέβαλε στην κλινική μεταμόσχευση καρδιάς και πνευμόνων, καταδεικνύοντας τη δυνατότητα πειραματικής υλοποίησής τους.
Αρχικά το έργο του στις μεταμοσχεύσεις είχε πολλούς επικριτές ως ανήθικο, αυτός όμως συνέχισε, αγνοώντας τους επικριτές του, με μεγαλύτερη επιτυχία με την πάροδο του χρόνου. Η Ανατολική Γερμανία ήταν ίσως η πρώτη χώρα στον κόσμο που εκτίμησε τη σημασία της πειραματικής εργασίας του Ντεμίχοφ στη μεταμόσχευση οργάνων και σε αυτό σημαντικό ρόλο έπαιξε η πρωτοβουλία του καθηγητή Πέτρου Κόκκαλη ο οποίος κάλεσε τον Ντεμίχοφ στο Βερολίνο εκ μέρους της Γερμανικής Ακαδημίας Επιστημών.
Εκεί, πραγματοποίησε μια σειρά από χειρουργικές επεμβάσεις, την πλειοψηφία των οποίων, από κοινού με τον καθηγητή Κόκκαλη. Ο καθηγητής Κόκκαλης ο οποίος «προκάλεσε» την επίσκεψη του Ντεμίχοφ στην Ανατολική Γερμανία, οι κοινές εγχειρήσεις τους μεταμόσχευσης ζωτικών οργάνων σε σκύλους οι οποίες πραγματοποιήθηκαν στο Βερολίνο, τα άρθρα σχετικά με τις μεταμοσχεύσεις που δημοσιεύθηκαν σε γερμανικά περιοδικά γραμμένα από τον ίδιο τον καθηγητή Κόκκαλη, όλα αυτά προκάλεσαν τελικά το ενδιαφέρον της διεθνούς κοινότητας, δίνοντας την απαραίτητη ώθηση για την εξέλιξή των μεταμοσχεύσεων. Το 1960, δημοσιεύτηκε το διδακτορικό του Ντεμίχοφ, «Πειραματική Μεταμόσχευση Ζωτικών Οργάνων». Αυτό το βιβλίο ήταν η πρώτη μονογραφία στον κόσμο για τη μεταμόσχευση, η οποία είχε τεράστια επίδραση στους γιατρούς που ενδιαφέρονταν για τον αναδυόμενο τομέα της μεταμόσχευσης οργάνων και ιστών. Για πολλά χρόνια, ειδικοί επί των μεταμοσχεύσεων και άλλων χειρουργικών επεμβάσεων από όλο τον κόσμο, όταν επισκέπτονταν την Σοβιετική Ένωση θεωρούσαν καθήκον τους να παρακολουθήσουν τις εγχειρήσεις του Ντεμίχοφ. Οι πασίγνωστοι χειρουργοί Longmer, Barnard, Charles Rob και άλλοι πήραν μέρος σ’ αυτές, δουλεύοντας με τον Ντεμίχοφ κάποιες φορές για αρκετούς μήνες.
Ο καρδιοχειρουργός Barnard ο οποίος το 1967 ήταν ο πρώτος που πραγματοποίησε με επιτυχία μεταμόσχευση καρδιάς σε άνθρωπο, επισκέφτηκε τη Μόσχα δύο φορές, το 1960 και το 1963. Στην πρώτη του συνέντευξη μετά την επέμβαση, είπε ότι διδάχθηκε στη Σοβιετική Ένωση και ότι δάσκαλός του ήταν ο Ρώσος χειρουργός Ντεμίχοφ τον οποίο θεωρούσε μέντορά του αποκαλώντας τον «πατέρα της μεταμόσχευσης καρδιάς και πνευμόνων». Επιπλέον, με το έργο του, παρακίνησε τους πρωτοπόρους των επεμβάσεων στεφανιαίας παράκαμψης.
Το 1989 η Διεθνής Εταιρεία Μεταμόσχευσης Καρδιάς και Πνευμόνων του απένειμε το Δίπλωμα του «Πρωτοπόρου στον τομέα της πειραματικής μεταμόσχευσης καρδιάς» και εξήρε ιδιαίτερα το έργο του στον τομέα της μεταμόσχευσης.
Πέθανε το 1998, με την ικανοποίηση ότι όλα τα πειράματά του είχαν πρακτική εφαρμογή, λέγοντας: «έζησα μια ευτυχισμένη ζωή. Όλα τα πειράματα που έκανα ήταν για το καλό της ανθρωπότητας και οι ιδέες μου υλοποιήθηκαν».
Ο Πέτρος Κόκκαλης και ο Βλαντιμίρ Ντεμίχοφ, αν και άνθρωποι διαφορετικών εθνικοτήτων οι οποίοι έζησαν σε διαφορετικές χώρες, ήταν πολύ κοντά όσον αφορά στο πνεύμα τους και οι δύο ταλαντούχοι, παθιασμένοι με το επάγγελμά τους, αφοσιωμένοι στις χώρες τους και οι δύο έμειναν στην Ιστορία της Ιατρικής.
- Βιβλιογραφία
Πέτρος Σωκράτους Κόκκαλης (1896-1962), Θανάσης Χρήστου, Εκδόσεις Λιβάνη (δεύτερη έκδοση) 2019
γRusTransplant https://rustransplant.com Демихов. Историяглавногочеловекавмировойтрансплантологии
ДемиховВ. П. Пересадка жизненно важных органов в эксперименте. — М.: Медгиз, 1960. — 260 с.
Πληροφορίες επίσης αντλήθηκαν από προσωπική συζήτηση με τον αείμνηστο δημοσιογράφο Σπύρο Παγιατάκη, οικογενειακό φίλο της οικογένειας Κόκκαλη.
