Οι δύο μάχες πολιτών στο ιστορικό Φαράγγι της Καντάνου και η συνάφειά τους

Στις 24 και 25 Μαΐου του 1941 οι Σελινιώτες και οι Σελινιώτισσες πολέμησαν με δική τους απόφαση τους Γερμανούς ναζί κατακτητές στο φαράγγι της Καντάνου με τα λιγοστά και, σχετικά, πρωτόγονα όπλα που διέθεταν, αφού το δικτατορικό καθεστώς του Μεταξά είχε διευκολύνει τους εισβολείς αφοπλίζοντας τους Κρητικούς. Παρόλα αυτά πολέμησαν γενναία, ως απλοί πολίτες, χωρίς καμία παρουσία ή βοήθεια στρατού και, σύμφωνα με τις ιστορικές πηγές, προκάλεσαν στον γερμανικό στρατό σημαντικές απώλειες και καθυστέρηση.

Ο  Χίτλερ και η ιδεολογία του ναζισμού δεν ανέχονταν μια τέτοια αυθόρμητη παλλαϊκή αντίσταση όπως εκείνη των Σελινιωτών. Γι’ αυτό και με διαταγή του οι Γερμανοί ναζί προχώρησαν σε σκληρά, παραδειγματικά αντίποινα: ολοκαυτώματα στην Κάντανο, στα Φλώρια και στα χωριά του Ανατολικού Σελίνου αλλά και μαζικές εκτελέσεις Σελινιωτών στην Παλαιόχωρα.

Το 1941, λοιπόν,  στο ιστορικό φαράγγι της Καντάνου κορυφώθηκε η αντίσταση των Σελινιωτών πολιτών, που πολέμησαν τον «εξωτερικό» και σαφώς διακριτό εχθρό: τους Γερμανούς ναζί.

Tο 2007 οι Σελινιώτες και οι Σελινιώτισσες αποφάσισαν να πολεμήσουν πάλι στο ιστορικό φαράγγι της Καντάνου έναν άλλο, «εσωτερικό» τώρα, ύπουλο και δυσδιάκριτο αλλά επίσης επικίνδυνο εχθρό, γεννημένο από τον  καπιταλισμό, που αντιμετωπίζει και τη φύση και την ιστορία όπως και τους ανθρώπους, δηλαδή ως πρώτη ύλη ή μέσο  για συσσώρευση κεφαλαίου και εμπορεύματα: ιδιωτική εταιρεία,πιθανόν σε συνεργασία, με ορισμένα. πολιτικά πρόσωπα, εντατικοποίησε τη λατόμευση και επιχείρησε να την επεκτείνει σχεδόν στο σύνολο του ιστορικού φαραγγιού. Επρόκειτο για σχέδια που χωρίς καμιά αμφιβολία θα αφάνιζαν το ιστορικό φαράγγι με τον χειροποίητο λιθόκτιστο δρόμο –ένα αληθινό έργο  τέχνης, εξαίσιο δείγμα της προβιομηχανικής εποχής, όπως χαρακτηριστικά είχε τονίσει ο αείμνηστος Ευτύχης Μπιτσάκης– καταστρέφοντας παράλληλα και την μοναδική, άγρια  φυσική ομορφιά που το περιβάλλει.

Ευτυχώς, πολίτες και πάλι αποφάσισαν να πολεμήσουν αυτές τις εξωφρενικές μεθοδεύσεις: Συγκρότησαν «Πρωτοβουλία για τη διάσωση του ιστορικού φαραγγιού» και με συνεχή αγώνα, κινηματικό αλλά και νομικό μέχρι και το 2018, κατάφεραν να ακυρώσουν την επέκταση του λατομείου και να επιτύχουν τη θεσμική αναγνώριση του φαραγγιού ως «ιστορικού τόπου».

Μπορεί αυτή τη φορά οι πολίτες να μην είχαν να αντιμετωπίσουν τα πολυβόλα των Γερμανών ναζί,  είχαν όμως απέναντί τους την καπιταλιστική ιδεολογία που είχε, δυστυχώς, διαβρώσει και εκμαυλίσει τις συνειδήσεις ορισμένων, κάνοντάς τους να εντυπωσιάζονται  από «χάντρες και καθρεφτάκια» που μοίραζε απλόχερα  ή απλώς τους υποσχόταν η εταιρεία  που διέθετε πακτωλό χρημάτων,κυριως από τις παράνομες εξορύξεις.

Χρειάστηκε δηλαδή να δοθεί μια δεύτερη μάχη στο ιστορικό φαράγγι της Καντάνου, αυτή τη φορά για την ιστορία του φαραγγιού και το φυσικό περιβάλλον. Ευτυχώς, δόθηκε και  έχει κερδηθεί, τουλάχιστον μέχρι και σήμερα· γιατί τα συμφέροντα εποφθαλμιούν ακόμη τον τόπο και αναζητούν ευκαιρία να επανέλθουν και, πιθανότατα, δριμύτερα. 

Δυστυχώς, οι  δεκάδες καταγεγραμμένες παρανομίες της εταιρείας έχουν αφήσει ορατά σημάδια κακοποίησης και πληγών στο ιστορικό φαράγγι, που περιμένουν καρτερικά την πάροδο του χρόνου και τη φύση να τα επουλώσει, αφού η εταιρεία που τα προκάλεσε και έχει την υποχρέωση να  τα αποκαστήσει σφυρίζει αδιάφορα. Ομοίως πολιτικοί και δικαιοσύνη παρακολουθούν με απάθεια που εν προκειμένω ισοδυναμεί με συνενοχή. (επιυνάπτω ,μερικές πολύ πρόσφατες φωτογραφίες της καταστροφής.)

Αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι η σχέση των δύο μαχών δεν είναι μόνο χωρική  (το φαράγγι της Καντάνου) ή συναισθηματική (οι παππούδες και  οι γιαγιάδες μας). Σαφώς και δεν μπορεί να υπάρξει  άμεση σύγκριση ως προς τη βαρύτητα της πρώτης μάχης στον πόλεμο εναντίον του γερμανικού ναζισμού με τη δεύτερη μάχη, περίπου 70 χρόνια μετά, ενάντια στη λαίλαπα του λατομείου. Γνωρίζω, όμως, ότι τα μέλη της  πρωτοβουλίας εγκύψαμε δημιουργικά στην  τοπική ιστορία μας (συγκεκριμένα, στην πρώτη μάχη, την οποία αναδείξαμε) και διδαχτήκαμε από αυτήν·

Ψάξαμε και  βρήκαμε τα σχετικά με τη μάχη χειρόγραφα των πρωταγωνιστών της (Κωστάκη, Φραγγιουδάκη, Σειραδάκη , Γεωργιακάκη, Πατεράκη και άλλων), τα καταθέσαμε στο Υπουργείο Πολιτισμού και το ΣΤΕ και κατορθώσαμε να χαρακτηριστεί και θεσμικά ιστορικός τόπος το φαράγγι της Καντάνου, αφού στην συνείδηση των πολιτών ήταν προ πολλού. Έτσι  ο συγκεκριμένος χώρος κατέστη το θέατρο δυο εντελώς διαφορετικών αλλά σημαντικών μαχών που δόθηκαν από πολίτες και μόνο, απουσία κρατικής βοηθείας.

Τολμώ να ισχυριστώ ότι στην ουσία η  πρώτη μάχη, ενάντια στους Γερμανούς ναζί, έσωσε το φαράγγι στην δεύτερη μάχη, ενάντια στην καπιταλιστική καταστροφική μανία. Βέβαια, είναι  προφανές ότι, αν δεν είχε δοθεί και κερδηθεί η μάχη ενάντια στο λατομείο, θα είχε χαθεί  ολοκληρωτικά και ανεπιστρεπτί όχι μόνο η φυσική ομορφιά του φαραγγιού και ο εντυπωσιακός λιθόκτιστος δρόμος αλλά και η ίδια η ιστορία του θα βυθιζόταν στις αβύσσους της λήθης και της άγνοιας, αφήνοντας έτσι άπλετο χώρο στους κάθε λογής αναθεωρητές της ιστορίας, οι οποίοι με ευχαρίστηση βλέπουν να εξαφανίζονται τα ιστορικά τεκμήρια και οι αποδείξεις της θηριωδίας και των εγκλημάτων των κατακτητών, στην περίπτωσή μας των Γερμανών ναζί.

Ευτυχώς, στο ιστορικό φαράγγι της Καντάνου δεν τα κατάφεραν! Πώς όμως θα διασφαλίσουμε ότι αυτό δεν θα συμβεί ούτε στο μέλλον; Επιβάλλεται η λατομική ζώνη στο ιστορικό φαράγγι να καταργηθεί άμεσα. Ο κ. δήμαρχος Καντάνου -Σελίνου ας φροντίσει να βγάλει από το συρτάρι του γραφείου του τη σχετική απόφαση που έλαβε ομόφωνα το δημοτικό συμβούλιο και να ξεκινήσει άμεσα τη διαδικασία στις αρμόδιες υπηρεσίες για την οριστική απομάκρυνση του κινδύνου. Γιατί ιστορία, φυσική ομορφιά και λατομεία δεν μπορούν να συνυπάρξουν, και το γνωρίζουν όλοι, εκτός από τους ίδιους τους λατόμους και τους συνεργάτες τους. 

Το ιστορικό φαράγγι της Καντάνου μπορεί και πρέπει όχι μόνο να προστατευθεί, αλλά και να αναδειχθεί φάρος διαχρονικών αγώνων αντίστασης πολιτών απέναντι σε εξωτερικούς και εσωτερικούς εχθρούς, ευδιάκριτους και δυσδιάκριτους.

 

Κωστής Πετράκης, κοινωνιολόγος, ενεργό μέλος της «Πρωτοβουλίας για τη διάσωση του ιστορικού φαραγγιού της Καντάνου».