Η απουσία της Αθηνάς Χατζηεσμέρ από την παρέλαση της 28ης Οκτωβρίου

Την 28η Οκτωβρίου του 1944 στον Ταύρο, Σάββατο πρωί, μια μαυροφορεμένη κοπέλα ανηφόριζε προς την Ομόνοια μέσα σε λαοθάλασσα. Το σύνθημα «Λαοκρατία» ήταν γραμμένο παντού. Εκείνη περπατούσε αγέρωχη και ξεχώριζε ανάμεσα στο πλήθος που πλημμύριζε την οδό Πειραιώς για τον πρώτο ελεύθερο εορτασμό της νίκης κατά του φασισμού. Ήταν η Άννα, η Επονίτισσα. Από μακριά την διέκρινες να βαδίζει με το κεφάλι ψηλά κρατώντας στο αριστερό της χέρι υψωμένες δύο κόκκινες σημαίες. 

Στη συμβολή των οδών Πειραιώς και Χαμοστέρνας την αναγνώρισε η Μαρία, γειτονοπούλα φοβισμένη στα μαύρα χρόνια της κατοχής. Χαρούμενη, είχε βγει κι εκείνη επιτέλους από το σπίτι της για να γιορτάσει την απελευθέρωση. Καθώς χαιρετίστηκαν από κοντά, η Μαρία διέκρινε βουβό πόνο στο πρόσωπο της Άννας. Ίσως να είχε κυλήσει και ένα δάκρυ στο πρόσωπό της, μα στέγνωσε γρήγορα. «Σήμερα, τέτοια μέρα δε χωράει καμία στεναχώρια», της είπε η Μαρία που θάρρεψε μετά από τριάμισι χρόνια και βγήκε από το καβούκι της. Φάνηκε να απορεί, για τη συγκρατημένη χαρά της Επονίτισσας που κρατούσε ψηλά τις δυο κόκκινες σημαίες. 

Στη σύντομη σιωπή της Άννας απάντησε το ύφασμα που άξαφνα ξεδιπλώθηκε στο φύσημα του αγέρα. Η Μαρία, η γειτονοπούλα από τα «Γερμανικά»(παλιά γειτονιά του Ταύρου με παράγκες) πρόλαβε να διαβάσει στη μια σημαία, όνομα γραμμένο με μαύρα γράμματα σε κόκκινο πανί «Αθηνά Χατζηεσμέρ». Τότε κατάλαβε και έσκυψε το κεφάλι. Είχε ακούσει για την αντιστασιακή δράση της Αθηνάς, όπως και για την προδοσία και την εκτέλεσή της από τους Γερμανούς. 

Η Άννα της θύμισε ότι από την εκτέλεση στον τοίχο της Καισαριανής (5-9-1944) δεν είχαν περάσει ούτε δυο μήνες. 

Στις 12 Οκτωβρίου 1944 που οι Γερμανοί ναζί τα μάζεψαν ντροπιασμένοι και έφυγαν από την Αθήνα, στον μαρτυρικό Ταύρο ήταν το σαρανταήμερο μνημόσυνο της Αθηνάς. Σήμερα, είπε, σε τούτη την πρώτη παρέλαση της νίκης αλλά και σε όλες τις παρελάσεις που θα ακολουθήσουν έχουμε χρέος να τιμάμε το όνομα και τη θυσία της. Αλίμονο στους αμνήμονες…

Η κόκκινη σημαία που κρατάω με το όνομά της είναι για εκείνη, που πορεύτηκε στο δρόμο του αγώνα αλλά δεν πρόκαμε για λίγες μέρες να δει τη λευτεριά. Μαρία, συνέχισε η Άννα, το όνομα της Αθηνάς Χατζηεσμέρ στην παρέλαση είναι δέσμευση για τον δημοκρατικό λαό του Ταύρου. Ωστόσο, η Μαρία που ξέχναγε γρήγορα αισθάνθηκε αμήχανα,  προσπέρασε ετούτο το πολιτικό μνημόσυνο και έτρεξε να προλάβει τους πανηγυρισμούς. 

Μετά την πρώτη ιστορική, αυθόρμητη παρέλαση του λαού της 28ης Οκτώβρη 1944 ακολούθησαν πολλά δύσκολα χρόνια και διαφορετικές παρελάσεις…Το αίτημα για Λαοκρατία παρέμενε ανεκπλήρωτο. Το αστικό καθεστώς με την υποστήριξη των Βρεττανών έθεσε σιγά σιγά στο περιθώριο τους αγωνιστές του ΕΑΜ και της ΕΠΟΝ ενώ μετά τα «Δεκεμβριανά» και τη συμφωνία της Βάρκιζας (1945), η Λαοκρατία παραδόθηκε στους «συμμάχους». Ακολούθησαν οι «εθνικές» παρελάσεις σε άψογους σχηματισμούς ενώ οι διώξεις των αγωνιστών συνεχίστηκαν…  

Η δημοκρατία αργούσε…Αλλά και όταν αποκαταστάθηκε, πάλι αργούσε η αναγνώριση της Αθηνάς Χατζηεσμέρ. 

Μετά από πολλούς αγώνες ήρθε η ώρα να αναγνωριστεί και η θυσία  της Αθηνάς για τη λευτεριά της πατρίδας όταν δόθηκε το όνομά της στο 2ο Γυμνάσιο Ταύρου (ΦΕΚ 1264/τ. Β΄/11-4-2012). 

Η ονοματοδοσία αυτή σφράγισε την ιστορία του σχολείου και του τόπου.  (1) 

Στην τελετή των αποκαλυπτηρίων της πινακίδας με το όνομά της στην προμετωπίδα του σχολείου, την 28η Οκτωβρίου 2013, ήταν παρούσα και η κόρη της  Άννας της Επονίτισσας.

 Τύχη αγαθή, την ίδια εποχή να δοθεί  στο ίδιο ΦΕΚ με την Αθηνά Χατζηεσμέρ το όνομα του Οδυσσέα Ελύτη στο 3ο ΓΕΛ Τρικάλων. Η αναγνώριση της Ποίησης και της Αντίστασης. «Άξιον εστί» για τη μαθητιώσα νεολαία. Ο Ποιητής προβάλλεται με το όνομα και την προσωπογραφία του στην κεντρική είσοδο του Λυκείου, ενώ αποτυπώνεται πάνω  στην ελληνική σημαία και την πινακίδα που φέρει η μαθήτρια/-ής οδηγός σε κάθε παρέλαση.

 Ωστόσο, δεν αντιλαμβάνονται όλα τα σχολεία με τον ίδιο τρόπο το ιστορικό βάρος του ονόματος που φέρουν. Παρουσιάζει ενδιαφέρον η διαφορετική παρουσίαση των ονομάτων του Οδυσσέα και της Αθηνάς από τα σχολεία τους. (2) 

Το 2ο Γυμνάσιο Ταύρου φαίνεται να λησμονεί ενώ το 3ο Λύκειο Τρικάλων ενθυμείται. Ειρωνεία της τύχης για την Αθηνά και τον Οδυσσέα που έχουν αυτή τη διαφορετική αντιμετώπιση στις παρελάσεις. Ο Οδυσσέας γέννημα θρέμμα της αστικής τάξης υμνεί την Αντίσταση και την Ελλάδα, το έργο του δικαιώνεται και προβάλλεται ενώ η Αθηνά αντιστέκεται στο φασισμό θυσιάζεται για την Πατρίδα αλλά το όνομά της απουσιάζει από την παρέλαση της Αντίστασης (28η Οκτωβρίου)  κατά του ιταλικού και γερμανικού φασισμού! 

Ταξική διάκριση θα πει κάποιος ή μήπως απλή παράλειψη;        

Σχετικά με το θέμα το Υπουργείο Παιδείας και οι αντίστοιχες εγκύκλιοι των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης (Γραφεία Φυσικής Αγωγής) ορίζουν ότι ο/η οδηγός που προηγείται του σχολείου φέρει πινακίδα που αναγράφει το πλήρες και επίσημο όνομα της σχολικής μονάδας.

Την 28η Οκτωβρίου 2026  στον Ταύρο η μεγαλύτερη κόρη της Άννας  περίμενε από νωρίς την παρέλαση των σχολείων. Από παιδάκι θυμόταν αυτά που της έλεγε η μητέρα της, για την ιστορία της ΕΠΟΝ και της Αθηνάς καθώς και για την πρώτη αυθόρμητη παρέλαση του λαού μετά την απελευθέρωση. Με αγωνία ήθελε να δει στην παρέλαση αυτή να περνάει το 2ο Γυμνάσιο Ταύρου με το όνομα «Αθηνά Χατζηεσμέρ». Να παρελαύνει η ΕΠΟΝ. Μάταια όμως. Το σχολείο πέρασε μόνο σαν «το 2ο». 

Ο λαός έβλεπε και χειροκροτούσε το πέρασμα των σχολείων ενώπιον των τοπικών αρχών, των εκπαιδευτικών και των γονέων. Ορισμένοι από το συγκεντρωμένο πλήθος αναρωτήθηκαν για την έλλειψη του ονόματος στην πινακίδα του 2ου Γυμνασίου Ταύρου.

 Μήπως προσπέρασαν την Αθηνά Χατζηεσμέρ  και δεν το πρόσεξε κανείς; Άραγε μήπως η πινακίδα ήταν μικρή και δεν χωρούσε το ανάστημα της Αθηνάς Χατζηεσμέρ;

Σε κάθε περίπτωση φαίνεται καθαρά το έλλειμμα της συλλογικής και ιστορικής μνήμης που χαρακτηρίζει την εποχή μας.

Από την «παρέλαση» του 1944 και  τη Μαρία που προσπέρασε τη μνήμη της Αθηνάς έως τη σημερινή παρέλαση, 82 χρόνια μετά, φαίνεται σα να μην πέρασε μια μέρα… 

Υ.Γ  Η αφήγηση του συμβάντος για τον πρώτο αυθόρμητο εορτασμό της 28ης Οκτωβρίου 1944 βασίζεται στην προφορική μαρτυρία συγγενών της Αθηνάς Χατζηεσμέρ.

                                                      Παραπομπές

1.Βλέπε το άρθρο «Το 2ο Γυμνάσιο Ταύρου πήρε το όνομα της ηρωίδας Επονίτισσας Αθήνας Χατζηεσμέρ», περιοδικό ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ,τ.161(2014),σ.26-33.  Εξώφυλλο και παρουσίαση από τα αποκαλυπτήρια του ονόματος και τη σχολική εορτή της 28ης Οκτωβρίου 2013, στο αμφιθέατρο της Εθνικής Σχολής Δημόσιας Διοίκησης.

2.Ανδριανή Στράνη, Αθηνά Χατζηεσμέρ και Οδυσσέας Ελύτης – Η συνάντηση στο οικόπεδο με τις τσουκνίδες, ιστοσελίδα HuffPost, 5-9-2018.

                                                                                                                                                                       Ανδριανή Στράνη