1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» | Ελ. Βαγενάς: Η στάση του Φιντέλ απέναντι στην περεστρόικα και την αντεπανάσταση στην ΕΣΣΔ
Η παρέμβαση του Ελισαίου Βαγενά (μέλος της ΚΕ και υπεύθυνος του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ του ΚΚΕ) στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» που πραγματοποιήθηκε στην Κούβα με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο.
Το 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» πραγματοποιήθηκε στην Κούβα, από 10 έως 13 Αυγούστου, με αφορμή τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Φιντέλ Κάστρο.
Σε αυτό συμμετείχε αντιπροσωπεία του ΚΚΕ, αποτελούμενη από τους Γιώργο Μαρίνο, μέλος του ΠΓ της ΚΕ, Ελισαίο Βαγενά, μέλος της ΚΕ και υπεύθυνο του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ, Αρη Ευαγγελίδη, μέλος της ΚΕ και του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ, και Λευτέρη Νικολάου – Αλαβάνο, μέλος του Τμήματος Διεθνών Σχέσεων της ΚΕ και ευρωβουλευτή του Κόμματος.
Στην παρέμβαση του ο Ελ. Βαγενάς ανέφερε τα εξής:
Ευχαριστούμε για την πρόσκληση να λάβουμε μέρος στο 1ο Διεθνές Συμπόσιο «Φιντέλ: Κληρονομιά και Μέλλον» και θέλουμε και από αυτό το βήμα να εκφράσουμε τη βαθιά αλληλεγγύη του ΚΚΕ, όλων των κομμουνιστών της Ελλάδας στον ηρωικό λαό της Κούβας, που εδώ και δεκαετίες βρίσκεται στο στόχαστρο του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού.
Ο μεγάλος Κουβανός επαναστάτης Φιντέλ Κάστρο αφιέρωσε τη ζωή του στον αγώνα για την κοινωνική δικαιοσύνη και ευημερία του λαού της χώρας του καθώς και όλων των χωρών, που ξεσηκώνονταν ενάντια στον ιμπεριαλισμό. Εδωσε όλες τις δυνάμεις του για τη Νίκη και επικράτηση της Κουβανικής Σοσιαλιστικής Επανάστασης και των κατακτήσεών της. Στο πλαίσιο αυτό θέλουμε να αναδείξουμε στη σύντομη παρέμβασή μας μια σημαντική πλευρά της προσωπικότητάς του και της ξεχωριστής προσωπικής συμβολής του στο Διεθνές Κομμουνιστικό Κίνημα σε μια κρίσιμη στιγμή για όλη την ανθρωπότητα και ιδιαίτερα για το παγκόσμιο κομμουνιστικό και εργατικό κίνημα. Τέτοια ήταν η περεστρόικα, που αποδείχτηκε όχημα της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ.
Ο Φιντέλ Κάστρο ήταν από τους λιγοστούς ηγέτες των σοσιαλιστικών χωρών της εποχής, που αναγνωρίζοντας τις μεγάλες κατακτήσεις της ΕΣΣΔ, τη μεγάλη βοήθεια που αυτή έδωσε στην Κούβα και στις άλλες χώρες που επεδίωκαν την οικοδόμηση του σοσιαλισμού, καθώς και την ανάγκη να πραγματοποιούνται διορθωτικές κινήσεις στο πλαίσιο του σοσιαλισμού, την ίδια ώρα εξέφρασε αρκετές επιφυλάξεις για την πορεία που ακολουθούσε το ΚΚΣΕ. Μάλιστα, σταδιακά πέρασε από μια βαθιά επιφυλακτική σε μια καθαρά επικριτική στάση απέναντι στις εξελίξεις στην ΕΣΣΔ. Κι αυτή του η στάση, σαφώς, βοήθησε πολλούς επαναστάτες, κομμουνιστές σε όλο τον κόσμο να προσανατολιστούν σωστά στις εξελίξεις εκείνη την περίοδο.
Τι ήταν αυτό, όμως, που ξένιζε τον Φιντέλ στην περεστρόικα του Γκορμπατσόφ;
Σαφώς εστίαζε στο ζήτημα της συκοφαντικής επίθεσης που γινόταν τα χρόνια της περεστρόικα από «τα μέσα και τα πάνω» ενάντια στις κομμουνιστικές ιδέες, ενάντια στο ΚΚ και στην επαναστατική Ιστορία της χώρας. Οπως σημειώνει στην εισήγησή του στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ, «έβλεπα να καταρρέει το κύρος του Κόμματος, έβλεπα να καταρρέει το κύρος του κράτους, έβλεπα να συκοφαντείται η Ιστορία της ΕΣΣΔ και ότι αυτό δεν είχε καμία σχέση με την ιστορική κριτική».1
Σε αυτό το Συνέδριο, που πραγματοποιήθηκε 2 μήνες μετά την απαγόρευση του ΚΚΣΕ από τον Γιέλτσιν και 2 μήνες πριν την τυπική διάλυση της ΕΣΣΔ, ο Φιντέλ υπερασπίζεται τον σοσιαλιστικό δρόμο της Κούβας, την Επανάσταση, κόντρα στην αντεπανάσταση και στον συντριπτικά παγκόσμιο αρνητικό συσχετισμό δύναμης που διαμορφωνόταν τότε. Μάλιστα, δίνει παραδείγματα από τη συμμετοχή του το 1987 σε συνάντηση των ηγετών του Συμβουλίου Οικονομικής Αλληλοβοήθειας (ΣΟΑ), όπου όπως λέει κοινά ήταν τα προβλήματα που αφορούσαν στρεβλώσεις στην οικονομία.
***
Το ΚΚΕ, μελετώντας τις αιτίες ανατροπής του σοσιαλισμού στην ΕΣΣΔ, έχει εστιάσει μεταξύ άλλων την προσοχή του στις λεγόμενες οικονομικές μεταρρυθμίσεις Κοσίγκιν, στις λαθεμένες αποφάσεις του 20ού και του 22ου Συνεδρίου του ΚΚΣΕ, που βέβαια προωθούνταν και στις άλλες σοσιαλιστικές χώρες. Σ’ αυτά αναφέρεται και ο Φιντέλ στην εισαγωγική ομιλία του στο 4ο Συνέδριο του ΚΚΚ και σημειώνει ανάμεσα σε άλλα το τι είπε σε «στρογγυλό τραπέζι» με τους άλλους ηγέτες των σοσιαλιστικών χωρών: «”Προσπαθήστε στο μέλλον να αποφύγετε αυτόν τον δρόμο, να αποφύγετε την αποξένωση των ανθρώπων και τα αρνητικά αποτελέσματα που αυτή επιφέρει”. Με άκουσαν με μεγάλο ενδιαφέρον και, για να πω την αλήθεια, πολλοί από αυτούς μου είπαν αργότερα: “Ξέρετε, ακριβώς έτσι συνέβη και σε εμάς”. Οταν τους εξηγούσα ότι πολλά κατασκευαστικά έργα έμεναν ημιτελή, όταν τους εξηγούσα ότι επιδίωκαν να εκπληρώσουν το σχέδιο με βάση αξιακούς δείκτες της παραγωγής και όχι με βάση την αναγκαία γκάμα των προϊόντων, όταν τους εξηγούσα ότι οι επιχειρήσεις που όφειλαν να παράγουν ανταλλακτικά κατασκεύαζαν μόνο τα πενήντα πιο κερδοφόρα γι’ αυτές και δεν παρήγαν τα υπόλοιπα, και ούτω καθεξής, ορισμένοι μου είπαν με μεγάλη ειλικρίνεια: “Ξέρετε, ακριβώς έτσι συνέβη και σε εμάς”»2.
Ο Κάστρο διαπίστωνε ότι η εισαγωγή μιας σειράς αγοραίων μηχανισμών και η χαλάρωση του κεντρικού σχεδιασμού, που στην ΕΣΣΔ είχαν ξεκινήσει τη δεκαετία του ’60, μπορούσαν να δημιουργήσουν στρεβλώσεις, ακόμη και κοινωνικές ανισότητες και τελικά να υπονομεύσουν την επαναστατική πορεία. Καθόλου τυχαίο δεν είναι πως την ίδια περίοδο, που στην ΕΣΣΔ διεξαγόταν η περεστρόικα, στην Κούβα (από το 1986) ακολουθείται η πολιτική της «Διόρθωσης λαθών και αρνητικών τάσεων», ορισμένα μέτρα της οποίας κινούνταν σε εντελώς διαφορετική κατεύθυνση από αυτήν της περεστρόικα, αντιστρέφοντας ορισμένα αγοραία μέτρα που είχαν εισαχθεί τα προηγούμενα χρόνια στην Κούβα.***
Συμπερασματικά η οξυδέρκεια του Φιντέλ στηριζόταν σε μια βαθιά πεποίθηση, που είχε εκείνη την εποχή και η οποία τον βοήθησε 2,5 χρόνια πριν τη διάλυση της ΕΣΣΔ, στην ιστορική ομιλία της 26ης Ιουλίου 1989 (Camaguey), να ασκήσει κριτική στην περεστρόικα και να προβλέψει τη διάλυση της ΕΣΣΔ και έναν πιθανό εμφύλιο, λόγια σημαντικά όταν βλέπουμε σήμερα να σφαγιάζονται στα πεδία του ιμπεριαλιστικού πολέμου στην Ουκρανία για τα συμφέροντα των καπιταλιστών δύο αδελφοί λαοί, που έζησαν και μεγαλούργησαν μαζί στα χρόνια του σοσιαλισμού.
Αρκετά χρόνια αργότερα, στα 2005, σε ομιλία του στους φοιτητές στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας ο Φιντέλ εστίασε σε προβλήματα χαμηλής κοινωνικής ευθύνης και συνείδησης, οικονομικής κακοδιαχείρισης, λαθεμένων κυβερνητικών αποφάσεων, ατομικής και καταχρηστικής ιδιοποίησης του κοινωνικού πλούτου, διαφθοράς κ.ά., που αναδεικνύονται στην ομιλία του μιλώντας σε νέους ανθρώπους, σε φοιτητές, ξεκινώντας από την ανάγκη να μην επαναληφθεί στην Κούβα η εξέλιξη που είχε η ΕΣΣΔ. Και κριτικάρει «εκείνους που πίστευαν ότι με καπιταλιστικές μεθόδους θα χτίσουν τον σοσιαλισμό», λέγοντας πως αυτό «είναι ένα από τα μεγάλα ιστορικά λάθη»3.
***
Συνοπτικά, μπορούμε να σημειώσουμε πως η στάση του Φιντέλ Κάστρο απέναντι στην περεστρόικα και την επικράτηση της αντεπανάστασης στην ΕΣΣΔ αναδεικνύει τη σημασία της ιδεολογικής συνέπειας, καθώς και της έγκαιρης πολιτικής εκτίμησης των εξελίξεων για τους κομμουνιστές. Η ιστορική αυτή εμπειρία εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο μελέτης, προβληματισμού, εξαγωγής χρήσιμων συμπερασμάτων για το διεθνές κομμουνιστικό κίνημα.
Παραπομπές:
1. Φιντέλ Κάστρο Ρους. Ομιλία κατά την έναρξη του 4ου Συνεδρίου του Κομμουνιστικού Κόμματος Κούβας. 10 Οκτωβρίου 1991
2. Στο ίδιο.
3. Φιντέλ Κάστρο Ρους. Ομιλία στο Πανεπιστήμιο της Αβάνας, στις 17 Νοεμβρίου 2005.
