Κουκίδες στο ψηφιδωτό

Εκείνο το συμβολικό και ίσως ουσιαστικά μεγαλόπρεπο «στους γονείς μου οφείλω το ζην και στους δασκάλους μου το ευ ζην», που αποδίδεται στον Αλέξανδρο τον Μακεδόνα, σήμερα ακούγεται ανούσιο, αφελές, για να μην πω και ύποπτο. Κι αυτό επειδή από τη Δύση έως την Ανατολή η γνώση παίζει να είναι και η πιο υποτιμημένη και διαστρεβλωμένη έννοια απ’ όσες έχουν βγει στο καπιταλιστικό παζάρι εδώ και δεκαετίες.

Με όποιον δάσκαλο κι αν μιλήσεις, από το Δημοτικό μέχρι και κυρίως το πανεπιστήμιο, θα σου πει ότι δυσκολεύεται έως και αδυνατεί να συγκροτήσει μια σχέση με τους μαθητές και σπουδαστές του. Γι’ αυτό το καταστροφικό διαζύγιο, σε έναν μεγάλο βαθμό, αν και όχι αποκλειστικά, ευθύνεται η κατάχρηση της ψηφιακής τεχνολογίας και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Η φαντασία, η πρωτότυπη νοητική σύνθεση πληροφοριών, η αναζήτηση εκείνων των ερωτηματικών αυτών καθαυτών, που μπορεί να ανοίξουν ερευνητικούς δρόμους σε πεδία μη τεχνολογικά, έχουν αιχμαλωτιστεί σε κουτάκια. Σε τέτοιο βαθμό που οι ανθρωπιστικές επιστήμες να κινδυνεύουν να θεωρηθούν άχρηστες. Σε μικροαστικές παρέες μάνατζερς τάχα μου, ή και τεχνοεξαρτημένων πιτσιρικάδων και τριαντάρηδων, αν ανοίξεις μια συζήτηση πολιτική ή και γενική κοινωνική ας πούμε παραδείγματος χάριν, περί των ορίων της εμπειρίας, την αποτελεσματικότητα της διπλωματίας, ή κάτι ακραίο όπως αν υπάρχει ηθική στην ερωτική επικοινωνία, θα πάρουν φωτιά τα κινητά, θα παρατεθούν άπειρα τσιτάτα από εύκολους καταλόγους διαδικτυακής προσφοράς μιας πληθωριστικής γνώσης, που παρέχεται μαζί με τη …χαρτοπετσέτα σε κάθε απόπειρα διαλόγου. Δεν πρόκειται για απάθεια.

Δεν πρόκειται για συνήθεια. Αρχίζει επικίνδυνα να γίνεται δεύτερη φύση η τηλεπαφή με τον άλλον. Κι αν αυτό καταντάει αποδεκτό σε προσωπικό επίπεδο, γιατί να μην είναι σε γνωστικό. Αμα δεν διατίθενται κονδύλια για δασκάλους και χρηματοβόρες σχολικές μονάδες και όλα φτηναίνουν με τηλέ- σε οθόνες, από την εκπαίδευση έως την ιατρική, τότε γιατί ο εθισμένος σε καθόλου κόπο για να δει και να ακούσει τον άλλον να σηκωθεί να πάει στο αμφιθέατρο ή και στο ίδιο το θέατρο. Η βιντεοληπτική καθοδήγηση, από την αφαίρεση ενός λεκέ έως την κατασκευή μπίρας, τη δολοφονία χωρίς ίχνη, τη βόμβα με καθαριστικά κουζίνας και τη μετατροπή του Μπετόβεν σε τράπερ με ευκολόβρετο λογισμικό, καταργούν την ανάγκη να χτίσεις σχέση με τον δάσκαλο, να δεχτείς και να αμφισβητήσεις καθοδήγηση, έμπνευση και να αναπτύξεις κριτική ικανότητα πέραν των ορίων της ευκολίας και της εξοικονόμησης χρόνου.

Η προχειρογνωσία των ημερών, η σχετικοποίηση των πάντων, που συνήθως καταλήγει στο «άποψή μου, άποψή σου», μαζί με την επίκληση της στατιστικής που απαντάει, θεοποιημένη, με έναν αριθμό σε όλα τα γιατί και πώς και τι και πότε και ποιος, σερβίρει την έννοια της γνώσης σε πιάτο ρηχό και την εμπειρία ως μετρίως αναγκαία και πάντα κοστολογημένη. Ο άλλος γίνεται πανεύκολα ένας πολτός από πολλές εικόνες, ένα θεόρατο ψηφιδωτό στο οποίο για να ξεχωρίσεις δεν χρειάζεται καμία ιδιαίτερη γνώση, καμία ιδιαίτερη δεξιότητα. Αυτά τα ζητάνε μόνο οι εργοδότες όταν πρέπει να τσοντάρουν ανθρώπους στις μηχανές της ιδιοκτησίας τους.

Κάποιος κάποτε έγραψε για την εκδίκηση των μικρών πραγμάτων, την επιβίωση δηλαδή των ανόργανων αντικειμένων που επιζούν και ενίοτε γίνονται αναμνηστικά, όταν τα έμψυχα οργανικά, σαν τον άνθρωπο, τα καταπιεί η φθορά του χρόνου. Μπορεί να είχε δίκιο. Να κατάφερε με αυτήν τη φράση να κινητοποιήσει τη σκέψη και να μας κάνει να αναρωτηθούμε τι συμβαίνει όταν το ανθρώπινο σώμα συγκρουστεί με την απεχθή μορφή της πραγματικότητας. Εκεί τα …παίζει και η στατιστική και εικονολατρεία. Οπως τις προάλλες που έμαθα για τον καρκίνο μιας σαρανταπεντάχρονης φίλης. Η συχνότητα αυτής της τυραννικής αρρώστιας σε εξοικειώνει; Δεν νομίζω. Αλλά αγριεύτηκα όταν την άκουσα να λέει πως από μια παρέα με δεκαπέντε συμφοιτήτριες, όλες από 45 έως 55, οι έντεκα (!) έχουν χτυπηθεί απ’ αυτήν… Κάποια βαθύτερη γνώση από αυτή που διαθέτουμε χρειαζόμαστε, θαρρώ, για να μην παραλύσουμε από τον αριθμό, και η ΤΝ χέρι δεν απλώνει παρηγοριάς…