Το κόκκινο νήμα μιας θαυμάσιας μέρας για την πάλη των εργατών ενάντια στην εκμετάλλευση
Πόσες ομοιότητες άραγε μπορεί να βρει κάποιος σήμερα με τη «Βιολάντα» όπου μύριζαν προπάνιο για 8 ώρες κάθε μέρα, με τα ΕΛΠΕ και τις καταγεγραμμένες 65.000 ώρες υπερωριών, ή με τα 16ωρα – 7ήμερα στη Ρόδο που οι πρωτοκλασάτοι συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ έτρεξαν να υπογράψουν για λογαριασμό των μεγαλοξενοδόχων;
Πρωτομαγιά…
Μέρα της εργατικής τάξης όλου του κόσμου, μέρα τιμής και μνήμης των νεκρών της τάξης μας, που οδηγεί τον αγώνα για την κατάργηση της εκμετάλλευσης. Η Πρωτομαγιά της εξέγερσης στο Σικάγο το 1886 ταυτίστηκε με τον σκληρό αγώνα των εργατών για το 8ωρο, για να μη δουλεύουν σαν σκλάβοι, 10 – 12 ώρες τη μέρα.
«Σκοπεύουμε ν’ αλλάξουμε τα πράγματα.
Οχι πια να μοχθούμε απ’ τα χαράματα.
Ισα – ίσα μόνο για να ζούμε,
Να μην έχουμε ποτέ μια ώρα για να σκεφτούμε.
Θέλουμε να νιώσουμε τον ήλιο,
Θέλουμε να μυρίσουμε τ’ άνθη
Είμαστε σίγουροι πως είναι θέλημα θεού
Και τ’ αποφασίσαμε να έχουμε οχτάωρο.
Καλούμε τις δυνάμεις από
Ναυπηγεία κι εργοστάσια:
Οχτώ ώρες για εργασία, οχτώ ώρες για ανάπαυση, οχτώ ώρες για ό,τι θέλουμε»: Το παραπάνω ήταν το τραγούδι των εργατών για το 8ωρο, που ακόμα και σήμερα μοιάζει τόσο επίκαιρο…
Οσο για την εξέγερση που σημαδεύει τη σημερινή μέρα; Την 1η του Μάη 1886 η εφημερίδα «Daily Globe» έγραφε: «25 χιλιάδες είναι μια σαφής εκτίμηση του μεγέθους των εργατών που άφησαν εχθές (Παρασκευή 30 Απρίλη) τα καταστήματα και τα εργοστάσια γιατί οι εργοδότες τους δεν συναινούσαν στην 8ωρη εργασία με τις ίδιες απολαβές της 10ωρης (…) Το πόσοι θα κατέβουν σήμερα (Σάββατο) είναι αβέβαιο, αλλά οι προοπτικές επανάληψης των χθεσινών γεγονότων είναι εξαιρετικά ευνοϊκές (…)».
Μια θαυμάσια μέρα
«Η 1η του Μάη ήταν μια θαυμάσια μέρα. Ο παγωμένος άνεμος της λίμνης, που συχνά ήταν πολύ διαπεραστικός την άνοιξη, ξαφνικά έπεσε και είχε βγει ένας δυνατός ήλιος. Ολα ήταν ήσυχα, τα εργοστάσια άδεια, οι αποθήκες κλειστές, τα φορτηγά βαγόνια αχρησιμοποίητα, οι δρόμοι έρημοι, οι οικοδομές παρατημένες, δεν έβγαινε καπνός από τα φουγάρα των εργοστασίων και οι μάντρες των ζώων ήταν σιωπηλές. Ηταν Σάββατο, εργάσιμη μέρα…» («Η άγνωστη ιστορία του εργατικού κινήματος των ΗΠΑ», εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή»).
Σήμερα, 140 χρόνια μετά την αιματοβαμμένη Πρωτομαγιά του Σικάγο το 1886, η εργατική τάξη βιώνει στο πετσί της ακόμα πιο άγρια εκμετάλλευση. Από τη δουλειά της παράγονται ασύγκριτα περισσότερα κέρδη σε σχέση με τότε, κι όμως το μερίδιό της στους καρπούς του μόχθου της είναι αναλογικά πολύ μικρότερο.
Για να αυξάνονται αυτά τα κέρδη, όλο και περισσότερο σήμερα ο εργάσιμος χρόνος διαχέεται σε όλη τη διάρκεια της μέρας, αυξάνοντας έτσι την απλήρωτη δουλειά. Μπροστά στην όξυνση των ανταγωνισμών και την πολεμική εμπλοκή η επίθεση του κεφαλαίου στον εργάσιμο χρόνο εντείνεται ακόμα περισσότερο, με το έδαφος να έχει ήδη στρωθεί από τα πριν.
Αλλωστε, ήδη τα μέσα και τα μέτρα που έχουν επεξεργαστεί για να επεκτείνουν τον εργάσιμο χρόνο και να θολώσουν τα όρια εργάσιμου – μη εργάσιμου χρόνου για όλο και πιο πλατιά τμήματα της εργατικής τάξης έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα «καινοτόμα», έστω κι αν τις βασικές περιγραφές τους μπορούμε να τις βρούμε ήδη από όταν ο Μαρξ έγραφε το «Κεφάλαιο», για να αποκαλύψει τον μηχανισμό της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης, φωτίζοντας έτσι πού πρέπει να στραφούν τα πυρά του εργατικού κινήματος. «Το άθροισμα της αναγκαίας εργασίας και της υπερεργασίας, των χρονικών διαστημάτων στα οποία ο εργάτης παράγει την αξία που αναπληρώνει την εργατική του δύναμη και την υπεραξία, αποτελεί το απόλυτο μέγεθος του εργάσιμου χρόνου του – την εργάσιμη μέρα». («Κεφάλαιο», 2ος τόμος).
«Ράβε – ξήλωνε»
Το πόσο ανήκουν στο «χθες» της εκμετάλλευσης όλα τα σύγχρονα αυτά εργαλεία της «ευελιξίας» αποτυπώνεται στις αξιώσεις του κεφαλαίου, που συνοδεύτηκαν και από πλήθος νομοθετικών παρεμβάσεων, ώστε ο εργάσιμος χρόνος να γίνει λάστιχο, για να μπορεί σε κάθε φάση της οικονομίας να διασφαλίζει τη μέγιστη κερδοφορία και τη θωράκιση της ανταγωνιστικότητας.
Από τα τέλη του 20ού αιώνα και την εφαρμογή της «Λευκής Βίβλου» της ΕΕ «έραβαν και ξήλωναν» τον εργάσιμο χρόνο, με σκοπό η εργατική τάξη να δουλεύει όσο, όποτε και όπως θέλουν οι επιχειρηματικοί όμιλοι.
Ετσι, συνοπτικά στην Ελλάδα έχουμε:
– Νόμος 1892/1990 (ΝΔ): Εισήγαγε για πρώτη φορά τη «διευθέτηση» του εργάσιμου χρόνου και έθεσε τις βάσεις για μερική απασχόληση και συμβάσεις ορισμένου χρόνου.
– Νόμος 2639/1998 (ΠΑΣΟΚ): Εδραίωσε τις ελαστικές μορφές (part-time, εκ περιτροπής εργασία κ.λπ.) και κατοχυρώθηκε η εργασία μέσω εργολάβων και ιδιωτικών εταιρειών προσωρινής απασχόλησης.
– Νόμος 3846/2010 (ΠΑΣΟΚ): Ενίσχυση της μερικής απασχόλησης, της ενοικίασης εργαζομένων μέσω των «Επιχειρήσεων Προσωρινής Απασχόλησης», της εκ περιτροπής εργασίας και της «διευθέτησης».
– Νόμος 3899/2010 (ΠΑΣΟΚ): Νέα επέκταση της εκ περιτροπής εργασίας.
– Νόμος 4093/2012 (συγκυβέρνηση ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ): Κατάργηση Συλλογικών Συμβάσεων, μειώσεις κατώτατων μισθών, περαιτέρω «ευελιξία».
– Νόμος 4498/2017 (ΣΥΡΙΖΑ): Δίνει καθοριστικό χτύπημα μέσα από την καθιέρωση της 60ωρης εργάσιμης βδομάδας που θέσπισε για τους γιατρούς των δημόσιων νοσοκομείων, στο πλαίσιο της ενσωμάτωσης της Κοινοτικής Οδηγίας 2003/88.
– Νόμος 4808/2021 (ΝΔ – γνωστός και ως νόμος Χατζηδάκη): Κατοχύρωση της ατομικής «διευθέτησης» του εργάσιμου χρόνου, με 10ωρη δουλειά χωρίς πρόσθετη αμοιβή και με διακεκομμένα ωράρια ακόμα και στη μερική απασχόληση.
– Νόμος 5053/2023 (ΝΔ – γνωστός και ως νόμος Γεωργιάδη): Καθιέρωση της 13ωρης εργασίας σε δύο εργοδότες.
– Νόμος 5239/2025 (ΝΔ – νόμος Κεραμέως): Καθιέρωση της 13ωρης εργασίας σε έναν εργοδότη.
Να λοιπόν γιατί η συζήτηση για τον εργάσιμο χρόνο είναι αποκαλυπτική προκειμένου να γίνουν κατανοητές οι σύγχρονες μορφές έντασης της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. Η μερική απασχόληση, η «διευθέτηση» του εργάσιμου χρόνου, οι υπερωρίες, οι ελαστικές μορφές είναι οι τρόποι με τους οποίους ξεχειλώνεται η εργάσιμη μέρα, ντυμένοι με την ψευδεπίγραφη επικάλυψη της «ελεύθερης επιλογής».
Αυτή ακριβώς η συζήτηση γίνεται επίκεντρο πάλης και διεκδίκησης στο εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα, με τις ταξικές δυνάμεις να οργανώνουν τη συλλογική διεκδίκηση. Το 7ωρο – 5ήμερο – 35ωρο είναι το αίτημα που διατρανώνουν τα συνδικάτα, δείχνοντας ότι υπάρχει σήμερα η δυνατότητα να δουλεύουμε όλοι λιγότερο χωρίς να αναγκαζόμαστε να ζούμε χειρότερα, αλλά αξιοποιώντας τον πλούτο που παράγει η εργατική τάξη.
Και όσο μεγαλώνει η απόσταση ανάμεσα στις δυνατότητες που προσφέρει η εποχή μας για να ζήσουμε καλύτερα και στο πώς τελικά ζούμε, τόσο αποκαλύπτεται και αυτή η τεράστια αντίφαση: Οτι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, των ρομποτικών τεχνολογιών, των τόσων επιτευγμάτων της ανθρώπινης εργασίας, το 8ωρο του 1886 καταντά «μουσειακό είδος». Στην εποχή που ουρανοξύστες σηκώνονται σε μερικούς μήνες, ενώ πριν 140 χρόνια χρειάζονταν χρόνια και χρόνια για τις οικοδομές, οι κυβερνήσεις πλασάρουν σαν «ρεαλισμό» το …δικαίωμα στη 13ωρη εργασία!
Οι διεκδικήσεις του 1886 παραμένουν επίκαιρες, γιατί είναι «ανάγκη των καιρών» να ξεμπερδεύει η εργατική τάξη με τον βραχνά του κέρδους, που όσο υπάρχει φέρνει ξεχείλωμα του εργάσιμου χρόνου.
Πιάνουμε το κόκκινο νήμα
«Επισκεφθείτε τα ραφεία ή τα σιδηρουργεία. Θα δείτε ανθρώπους με πρόσωπα χλωμά σαν τον θάνατο, να αναπνέουν σκόνη και δηλητήριο για δώδεκα ώρες. Αυτό δεν είναι εργασία – είναι αργή δολοφονία, που διαπράττεται για να γεμίσουν τα ταμεία των “βαρόνων” του Σικάγο», έγραφε η εφημερίδα «Arbeiter-Zeitung» του Αυγούστου Σπάις στο φύλλο της 2 Μάη 1886.
«Μπείτε σε αυτά τα υπόγεια, όπου το φως της ημέρας δεν φτάνει ποτέ. Εκεί θα βρείτε άνδρες και γυναίκες να σκύβουν πάνω από υφάσματα, αναπνέοντας τις ίνες που καταστρέφουν τα πνευμόνια τους. Είναι το σφαγείο της μόδας», πρόσθετε, δείχνοντας μέσα από αυτήν τη σκληρή γλώσσα την πραγματικότητα των εργατών.
Πόσες ομοιότητες άραγε μπορεί να βρει κάποιος σήμερα με τη «Βιολάντα» όπου μύριζαν προπάνιο για 8 ώρες κάθε μέρα, με τα ΕΛΠΕ και τις καταγεγραμμένες 65.000 ώρες υπερωριών, ή με τα 16ωρα – 7ήμερα στη Ρόδο που οι πρωτοκλασάτοι συνδικαλιστές του ΠΑΣΟΚ έτρεξαν να υπογράψουν για λογαριασμό των μεγαλοξενοδόχων;
Το κόκκινο νήμα που δένει την Εργατική Πρωτομαγιά του 1886 στο Σικάγο με τη ματωμένη Πρωτομαγιά του 1936 στη Θεσσαλονίκη, με την Πρωτομαγιά των 200 κομμουνιστών της Καισαριανής του 1944, με την Πρωτομαγιά του ιμπεριαλιστικού πολέμου, της βαθιάς πολεμικής εμπλοκής και των συνεπειών της για την εργατική τάξη και τον λαό του 2026, ξεδιπλώνεται στον δρόμο που μπορεί να μας βγάλει από τον κυκεώνα της φτώχειας, των πολέμων και της εκμετάλλευσης.
- Αναδημοσίευση από τον «Ριζοσπάστη»
