Υγεία και προκατάληψη (Πώς ο δικαιωματισμός αμφισβητεί την ουσία της επιστήμης)

Κατά τη διάρκεια της πανδημίας έγινε ξεκάθαρο πως υπάρχει έντονα μια τάση αμφισβήτησης της επιστήμης από μια σχετικά μεγάλη μερίδα κόσμου. Η ηγεμονική τάση σε αυτή τη μερίδα ήταν και είναι οι ακροδεξιοί (alt right όπως εμφανίστηκαν στην Αμερική), αυτό όμως δε σημαίνει πως δεν υπάρχει και τέτοια αντίληψη στην άλλη πλευρά, κυρίως από άτομα που θεωρούν ότι ανήκουν στον ευρύτερο αντισυστημικό χώρο.

Το βασικό λάθος, και από τις δύο πλευρές, είναι ότι επιχειρούν να ερμηνεύσουν επιστημονικά φαινόμενα με τη χρήση πολιτικής θεωρίας. Προσοχή, όχι τις υπηρεσίες υγείας, την εμπορική διάθεση φαρμάκων και τον κοινωνικό ρατσισμό, τα οποία προφανώς έχουν να κάνουν με πολιτική αντίληψη, αλλά την ιατρική, την φαρμακολογία, τη βιολογία. Για παράδειγμα αν αναφερθεί ότι από τους πάσχοντες με AIDS το 80% είναι ομοφυλόφιλοι άνδρες λόγω της βιολογίας της σεξουαλικής επαφής, αυτό δεν είναι ούτε ρατσιστικό ούτε ομοφοβικό, γιατί η διάγνωση και η βιολογία δεν έχουν να κάνουν με προκατάληψη αλλά με την καταγραφή και απόδειξη φυσικών γεγονότων. 

Το πώς θα χρησιμοποιήσει κάποιος αυτή την πληροφορία κρίνει το πολιτικό και ιδεολογικό κομμάτι. Το να θεωρούμε όμως επειδή υπάρχουν ρατσιστές και ομοφοβικοί στην αντιμετώπιση του επιστημονικού ευρήματος, ότι το ίδιο το εύρημα είναι αντίστοιχο, είναι πρόβλημα. Και είναι πρόβλημα μεγάλο καθώς αποτρέπει τη σοβαρή αντιμετώπιση υγειονομικών ζητημάτων σε μια περίοδο που έτσι και αλλιώς το σύστημα θέλει να τα υποβαθμίσει και να τα παραχωρήσει σε επιχειρηματικά συμφέροντα. Αντίστοιχα γεγονότα είχαν συμβεί με το ζήτημα των εμβολίων και αντίστοιχα και ακόμα χειροτέρα με την υπόθεση της θεωρίας των φύλων.

Το να ισχυρίζεται κάποιος ότι βιολογικά (και όχι κοινωνικά) τα φύλλα δεν είναι δύο, πως η βιολογική προέλευση δεν παίζει κανένα ρόλο και δεν δημιουργεί τίποτα, είναι αντίληψη ίσως και πίσω από το μεσαίωνα. Δηλαδή η περίοδος και η κοινωνική αντιμετώπιση της δε διαμορφώνει τη ζωή μιας γυναίκας; Η εγκυμοσύνη; Ή ένας άντρας που νιώθει θηλυκότητα, όπως είναι της μόδας να αναφέρεται, μπορεί να ισχυριστεί ότι έχει βιώσει όλα τα παραπάνω; Και θα πάει να τον εξετάσει γυναικολόγος; Όλα αυτά ξεφεύγουν και από την πολιτική και από την επιστημονική λογική και καταλήγουν σε ομαδοποιήσεις γύρω από φαντασιακά δίπολα που καταλήγουν σε φαινόμενα χουλιγκανισμού, όπως εκφράστηκαν και στο περσινό και φετινό αντιρατσιστικό φεστιβάλ με την επίθεση στη φεμινιστική οργάνωση το μωβ. 

Είναι πρωτοφανές να αποδίδεται ο τίτλος φασίστας και αντιδραστικός σε άτομα που απλά δεν δέχονται να αναθεωρήσουν την βιολογία για να ταιριάζει καλύτερα στο πολιτικό τους αφήγημα. Και εδώ ξανατονίζω πως δεν πρόκειται για τη χρήση της βιολογικής διαφορετικότητας  για την επιβολή στερεοτύπων και καταπίεσης. Μάλιστα το να μην αποδέχεσαι τη βιολογική διαφορετικότητα και την ανάγκη ευνοϊκών διακρίσεων με σκοπό να ισορροπεί η ζυγαριά (για παράδειγμα πρέπει να υπάρχει επιπλέον πρόνοια για άτομα με κινητικά προβλήματα στην κυκλοφορία) οδηγεί στη λογική επιβίωσης του ισχυρότερου και σε θηλυκότητες με ανδρική γονιδιακή και σωματική κατασκευή να δέρνουν γυναίκες και να θεωρείται οκ.

Όμως όλα αυτά δεν είναι οκ. Η βιολογία, η ιατρική, η φαρμακολογία υπήρχαν πριν τον καπιταλισμό, πριν την πατριαρχία και θα υπάρχουν και μετά. Ο τρόπος χρήση τους και η αξιοποίηση τους προφανώς αλλάζει. Ζητούμενο όμως για το λαό δε μπορεί να είναι η εξάλειψη τους και η επιστροφή στη ζούγκλα, αλλά η επανοικιοποίησή τους στο δημόσιο χώρο προς όφελος των πολιτών και όχι των οικονομικών συμφερόντων. 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης