Δούρειος Ίππος (Πώς το ΕΣΥ παραδόθηκε στα ιδιωτικά συμφέροντα)

Ο τίτλος δεν θα ακολουθήσει τη μόδα των ημερών και δεν θα αναφερθεί στην Οδύσσεια του Νόλαν και στο αν μια ταινία είναι ιστορικά ακριβής πάνω σε ένα μη ιστορικό γεγονός. Ή τουλάχιστον όχι όσο ιστορικά ακριβής ήταν οι 300 (μια από τις μεγαλύτερες εμπορικές επιτυχίες στη χώρα) με τον δίμετρο Ξέρξη, τα εκατομμύρια Περσών-Όρκ και τα τέρατα που ήταν σα να βγήκαν από τη Mordor. Έχουμε συνηθίσει η ελληνική συντηρητική πλευρά (κυρίως η ακροδεξιά αλλά και κάτι ξεχασμένοι αριστεροί) να ενοχλείται από το χρώμα (μα καλά δεν έχουν ταινίες στην Αφρική να παίζουν οι μαύροι ηθοποιοί;) και όχι από την ουσία και την αλήθεια, ειδικά αν αυτή δεν συμφέρει το αφήγημά τους. 

Αν κάτι όσο αναληθές και αν είναι συμφέρει, τότε όχι μόνο δεν υπάρχει πρόβλημα, αλλά αυτό αποτελεί και τη νέα αλήθεια. Γιατί όλα αυτά; Γιατί στο τιμόνι του υπουργείου υγείας εδώ και αρκετά χρόνια (με λίγα μικρά διαλείμματα) έχουν βρεθεί  οι κεντρικοί εκφραστές της ελληνικής ακροδεξιάς, ο Άδωνις Γεωργιάδης, ο Μάκης Βορίδης, ο Θάνος Πλεύρης. Και για έναν ακροδεξιό που σέβεται τον εαυτό του η αλήθεια είναι περιττή λεπτομέρεια, όπως και στην περίπτωση των 300. 

Έτσι ο τωρινός ακροδεξιός υπουργός Υγείας, και τέως αντισημίτης, αρνητής του ολοκαυτώματος και τηλεβιβλιοπώλης, δηλώνει πως έχει ενισχύσει το Εθνικό σύστημα Υγείας και έχει βγάλει και πολλές προκηρύξεις και έχουν και μεγάλη συμμετοχή. Βέβαια, όπως ανέφερε η Καθημερινή (γνωστή για τις μη αριστερές απόψεις της), το 40% των θέσεων που αφορούσαν κυρίως τις πιο απομακρυσμένες περιοχές δεν είχε συμμετοχή αλλά και αυτό λεπτομέρεια μάλλον είναι. Ίσως σε αυτό να έχει να κάνει το κόστος διαμονής σε ορισμένες από αυτές, όπως τα νησιά, και τη συμπεριφορά των τοπικών αρχών, που πρόσφατα οδήγησε και συνάδελφο στο αυτόφωρο επειδή τόλμησε να διαμαρτυρηθεί. 

Τι έγινε τώρα στις υπόλοιπες και ήταν πολλές οι αιτήσεις; Πείστηκαν οι γιατροί ότι αλλάζει κάτι στο ΕΣΥ προς το καλύτερο; Καταρχήν κάποια τέτοια αλλαγή δεν υφίσταται, καθώς τα μισθολογικά είναι ίδια, και μόνο μετά από αγώνες και απεργίες της ΟΕΝΓΕ μειώθηκε η φορολογία στις εφημερίες, και οι συνθήκες εργασίας λόγω της συρρίκνωσης έως εξαφάνισης των επαρχιακών νοσοκομείων έχουν γίνει χειρότερες. Η μεγάλη αλλαγή έγινε στην αλλαγή του αποκλειστικού χαρακτήρα απασχόλησης στο δημόσιο σύστημα υγείας. Και έτσι ένας μεγάλος αριθμός ιδιωτών έκανε χαρτιά για να μπει και στο δημόσιο. 

Και γιατί αυτό να είναι κακό; Γιατί, πολύ απλά, υπηρέτης δύο αφεντάδων δε γίνεται να υπάρχει. Δεν είναι λογικό, όχι με βάση κάποια περισπούδαστη μαρξιστική ανάλυση αλλά με βάση την οικονομική ανάλυση της ελεύθερης αγοράς στον καπιταλισμό, κάποιος να κινείται εναντίον του ιδιωτικού επιχειρηματικού συμφέροντος του το πρωί για να μειώνει το κέρδος που θα έχει το απόγευμα. Ένας ιδιώτης ουσιαστικά παράγει κέρδος πάνω στις ανεπάρκειες και τις ελλείψεις του δημοσίου. Το να λειτουργεί τέλεια το δημόσιο είναι ενάντια στην ατομική επιχειρηματική ύπαρξη του. 

Και γιατί όμως μετά να πάνε, ή να θέλουν να πάνε τόσοι ιδιώτες; Για πολλούς λόγους. Γιατί σε πιο μικρές περιοχές θα μπορούν να αποτελέσουν μονοπώλιο με ό,τι αυτό μπορεί να σημαίνει, ακόμα και το να κατευθύνουν πελατεία από το νοσοκομείο ή το κέντρο υγείας στο ιατρείο τους. Όπως και επίσης η δυνατότητα να δρομολογούν περιστατικά στο ιατρείο με πολύ χαμηλότερο κόστος στη δημόσια δομή, είτε αυτό μπορεί να αποτελεί δείγματα εργαστηρίου που θα δουλεύονται στο νοσοκομείο είτε χειρουργεία τα οποία θα πραγματοποιούνται απόγευμα. Συνοπτικά αυτό λοιπόν σημαίνει ότι δικαιώνεται η άποψη που έλεγε τόσο καιρό ότι η εμπορευματοποίηση και η επιχειρηματική λειτουργία της υγείας ξεκίνησε από το ίδιο το διάτρητο κρατικό σύστημα, από τα φακελάκια έως την τωρινή πλήρη νομιμοποίηση της λογικής του υπερκέρδους. 

Το κράτος παρέδωσε ένα σύστημα υγείας το οποίο ποτέ δεν έγινε δημόσιο και δωρεάν, στον ιδιωτικό τομέα, ώστε να μη χρειαστεί καν αυτός να επενδύσει για τη λειτουργία νέων μονάδων, ενώ ταυτόχρονα γλιτώνει και έξοδα αφού αξιοποιούνται και παροχές των κρατικών δομών και άρα τελικά ο φορολογούμενος πληρώνει και μέσω των ασφαλιστικών του εισφορών και μέσω της out of pocket λογικής μετά. Και μέσα σε όλα αυτά γεννάται το ερώτημα το γιατί ακριβώς ένας ιδιώτης να θέλει να δουλεύει ολιστικά και σωστά το πρωί όταν ακριβώς αυτό θα θέσει σε κίνδυνο την κερδοφορία της ύπαρξης του; 

Δεν είναι δίκη προθέσεων, είναι κοινή λογική. Ένα οργανωμένο δημόσιο σύστημα υγείας δε μπορεί να βασίζεται γενικά και αόριστα στην καλή πίστη, αλλά σε κανόνες. Και αυτή τη στιγμή η κυβέρνηση δημιουργεί ένα έκτρωμα το οποίο ουσιαστικά θα γράφει δημόσιο στα χαρτιά και στην πραγματικότητα θα λειτουργεί με επιχειρηματικούς όρους, πολλαπλασιάζοντας το κόστος για τον πολίτη, αλλά και δυσχεραίνοντας την πρόσβαση του πολίτη σε ποιοτικές και άμεσα προσβάσιμες υπηρεσίες υγείας. Δεν είναι τυχαίο ότι σε όσες χώρες έχει εφαρμοστεί κάτι αντίστοιχο (Αγγλία, Σουηδία) η ποιότητα του συστήματος έπεσε κατακόρυφα. 

Αυτό όμως δε θα φανεί άμεσα. Άμεσα θα μπορεί ο υπουργός και οι ομοϊδεάτες του να διαφημίζουν (χωρίς ιδιαίτερο δημοσιογραφικό αντίλογο) ότι οι προκηρύξεις έχουν πρωτοφανή συμμετοχή. Το παρουσιάζουν σαν κάτι θετικό, ενώ στην ουσία είναι το πιο αρνητικό που υπάρχει, με τον τρόπο που έχει δημιουργηθεί. Θα μπορούσε βέβαια το υπουργείο να σχεδίαζε τη λειτουργία ενός ολοκληρωμένου συστήματος δομών υγείας με μεγαλύτερα οικονομικά και όχι μόνο κίνητρα για τους γιατρούς. Αλλά αν το έκανε αυτό η ΝΔ και ο υπουργός δε θα ήταν ούτε νεοφιλελεύθεροι ούτε ακροδεξιοί. Και επειδή ακριβώς είναι αυτό που τους αφορά είναι ο συντομότερος και πιο εύκολος δρόμος για τη μεγιστοποίηση του ιδιωτικού κέρδους.

Και, σεβόμενοι την ιδεολογική τους κληρονομιά, όλο αυτό το φέρουν ως ένα σύγχρονο Δούρειου Ίππο, σαν μια θετική εξέλιξη. Και όπως, ο Δούρειος Ίππος μέσα του κρύβει όλα εκείνα τα συστατικά τα οποία χρειάζονται για την μετατροπή του ΕΣΥ σε μηχανή παραγωγής κέρδους πάνω στο ευαίσθητο κομμάτι της υγείας. Και εδώ πάλι βέβαια χαρακτηρίζουν όσους και όσες το φωνάζουμε Κασσάνδρες. Ξεχνούν όμως ότι η Κασσάνδρα την αλήθεια έλεγε, και δίκιο είχε.

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης