Dark side of the spoon (Επικίνδυνες παρακάμψεις)

Πρέπει να αντιληφθείς την αλήθεια: δεν είναι το κουτάλι που λυγίζει, είναι το μυαλό σου

Η παραπάνω φράση είναι από τις καλύτερες στιγμές της ταινίας  The Matrix. Ο τίτλος βασίζεται σε λογοπαίγνιο που κάνει το συγκρότημα Ministry, το οποίο παίρνοντας τον τίτλο από έναν εσωτερικό δίσκο, δημιούργησε ένα πιο σκοτεινό άλμπουμ – κριτική στο σύγχρονο άνθρωπο. Επίκεντρο εδώ ένα κουτάλι πάλι, το οποίο αποτελεί ένα καθρεφτάκι, ένα μικρό παραμορφωτικό φακό της αντανάκλασης μας. Στην ταινία Matrix ο ήρωάς μας σε ένα σημείο βλέπει ένα μικρό παιδί να λυγίζει ένα κουτάλι με το βλέμμα του. Και προσπαθεί να κάνει το ίδιο. Το παιδί όμως του λέει ότι αυτό που προσπαθεί είναι αδύνατο. Δε λυγίζει το κουτάλι, αλλά το μυαλό του. Αν το αναλύσουμε με όρους ψυχολογίας, αυτό που ουσιαστικά αλλάζει είναι η εικόνα του κουταλιού στο μυαλό του ήρωα, το σημαινόμενο λαμβάνει διαφορετική διάσταση. Στην ταινία, το Matrix είναι ένας εικονικός κόσμος, μια εικονική φυλακή για το μυαλό των ανθρώπων. 

Οπότε ο τρόπος με τον οποίο το μυαλό αλλάζει το νόημα του σημαινομένου αλλάζει και το ίδιο το σημαινόμενο στην πραγματικότητα. Αυτό όμως δεν αφορά μόνο την ταινία, αφορά και τη ζωή. Όχι μόνο τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε έννοιες όπως κομμουνισμός, σοσιαλισμός, καπιταλισμός, αγάπη, μίσος, αντίσταση, εκλογές, επανάσταση, οι οποίες έτσι και αλλιώς είναι αφηρημένες έως ένα βαθμό, αλλά και λέξεις όπως εργάτης, γυναίκα, μετανάστης, πρόσφυγας, ομοφυλόφιλος, που περιγράφουν κάτι υλικό. Ο τρόπος που μας τα παρουσιάζει το σύστημα διαμορφώνει και τη στάση μας απέναντι τους.

Παράδειγμα 1: οι λέξεις μπλόκο και παράκαμψη. Μπλόκα στις προηγούμενες γιορτές, καθώς για μεγάλο διάστημα οι αγρότες επέμειναν να μη συναντήσουν τον πρωθυπουργό και δήλωναν πως ή θα ανοίξουν τελείως τα διόδια ή θα αφήσουν μια λωρίδα κυκλοφορίας ελεύθερη. Η αστυνομία  είχε διαφορετική άποψη και τελικά έκλεισε η ίδια τις εθνικές οδούς. Και με αυτό τον τρόπο ξεκίνησε ένα εορταστικό επικοινωνιακό show στα κανάλια. Επικίνδυνοι παράδρομοι, θανατηφόρες παρακάμψεις, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος και ο ίδιος ο πρωθυπουργός δηλώνουν κατηγορηματικά πως η τροχαία πρέπει να διασφαλίσει τους πολίτες που μετακινούνται. Ποιες όμως είναι αυτές οι επικίνδυνες δολοφονικές παρακάμψεις; Είναι off road χωματόδρομοι; Είναι παρατημένες παρακαμπτήριες; Όχι και πάλι όχι. Είναι οι παλιές εθνικές οδοί, όχι του πενήντα, αλλά του 2015. Γιατί μέχρι τότε δεν είχαν παραδώσει ούτε την Ολυμπία ούτε την Ιονία οδό, ενώ η Εγνατία είχε παραχωρηθεί μόλις πέντε έξι χρόνια νωρίτερα. Δώδεκα χρόνια πήγαινα Πάτρα μέσα από το Μακρυνόρος,  την Ελεούσα, την Παλιοβούνα, σε μια διαδρομή γεμάτη νταλίκες και στροφές, τη μοναδική γραμμή που συνέδεε τη δυτική Ελλάδα και την Ήπειρο με την Πελοπόννησο και την πρωτεύουσα. Και όταν χρειαζόταν να πάω προς Αθήνα, η Πατρών-Κορίνθου ήταν μονής λωρίδας με κολονάκια. Η τροχαία δηλαδή για δεκαετίες μας άφηνε να κυκλοφορούμε σε καρμανιόλες στις οποίες πληρώναμε και διόδια; Η ασφάλεια μας τότε δεν είχε σημασία; Ακόμα και πρόσφατα είδα μια πινακίδα στην αρχή της Ιoνίας στα Γιάννενα που έγραφε παράκαμψη, και η οποία παράκαμψη τελικά τελείωνε στη Φιλιπιάδα 50 χιλιόμετρα μετά. Μια τόση δα παρακαμψούλα ενώ για κάτι σε 5 χιλιόμετρα γινόταν μεσανατολικό ζήτημα τότε στις κινητοποιήσεις. 

Παράδειγμα 2: οι λέξεις ατυχήματα και ασφάλεια. Τι έγινε στη Βιολάντα; Ατύχημα είναι κάτι το οποίο προκαλείται από ένα τυχαίο γεγονός, για παράδειγμα μια …πτώση μετεωρίτη, και το οποίο μπορεί να οδηγήσει σε καταστροφή φυσικού τύπου. Ένα εργοστάσιο στο οποίο ανατινάζονται δεξαμενές εύφλεκτων υλών που είχαν διαρροή, δεν είναι ατύχημα, είναι καταστροφή ανθρωπογενής. Και άρα θα μπορούσε να προληφθεί. Δεν υπήρχαν (όπως και στις περισσότερες επιχειρήσεις, εργοστάσια και δομές) όχι μόνο μέτρα για την αποτροπή εμφάνισης τέτοιων καταστροφών, αλλά ούτε και για τον μετριασμό των επιπτώσεων τους. Και δεν υπήρχαν γιατί οι ιατρικές ειδικότητες που ασχολούνται με τέτοια φαινόμενα (ιατρική εργασίας, κοινωνική ιατρική) έχουν τεθεί σε εξαφάνιση, το ίδιο το κράτος δεν προκηρύσσει ούτε μια θέση, δεν είναι λαμπερές ειδικότητες για κορδέλες και φιοριτούρες, ούτε για κλινικές δοκιμές και συνέδρια. Αντίθετα, από την οπτική του ακόρεστου κέρδους, μάλλον είναι και επικίνδυνες.

Συμπέρασμα: Προφανώς και τα ήξεραν και τα ξέρουν όλα αυτά οι όποιοι αρμόδιοι, και προφανώς αδιαφορούσαν και αδιαφορούν. Η κυβέρνηση θεωρεί ότι απευθύνεται σε ηλίθιους με μνήμη χρυσόψαρου. Ακόμα και τώρα όμως, η αστυνομία και το υπουργείο μεταφορών έχουν απαγορεύσει γενικά την κυκλοφορία στις παλιές εθνικές οδούς; Έχουν προβεί σε κάποιο έργο ανάταξής τους; Ή θεωρούν πως όποιος και όποια δεν έχει να πληρώσει τα πανάκριβα διόδια αξίζει να πεθάνει; Γιατί δε γίνεται να ανακάλυψαν ότι οι δρόμοι αυτοί είναι ακατάλληλοι μόνο όταν οι αγρότες έκαναν τα μπλόκα. Όπως δε γίνεται να ανακαλύτουν προεκλογικά την λέξη ασφάλεια και να την κλείνουν σε εκατό πτώσεις. Όλα τα υπόλοιπα περί ισονομίας, δικαιοσύνης, επιτελικού κράτους, Ελλάδας 2.0, είναι η σάλτσα που ρίχνουν για να μη καταλάβει ο πολίτης ότι το ψάρι που υπάρχει από κάτω είναι σάπιο. Και για αυτό δε μπορούμε να εμπιστευτούμε καμία δικαιοσύνη, κανένα κανάλι, κανένα τύπο που προσπαθεί να ωραιοποιήσει το μαφιόζικο σύστημα στο οποίο ζούμε (από τύχη). 

Επομένως, αν αλλάξει ο τρόπος που βλέπουμε στο μυαλό μας τις λέξεις αυτές και κάθε λέξη, αλλάζει τελικά και η στάση μας απέναντι τους και ως επακόλουθο και η ίδια η υλική πραγματικότητα. Συνεπώς δεν αρκεί να κοιτάμε την πραγματικότητα και να περιμένουμε να αλλάξει, είναι η σκέψη μας η οποία πρέπει να αλλάξει πρώτα. 

Απεχθάνομαι τις σάλτσες σας στο ψάρι, υπάρχουν εκεί για να καλύπτουν την κακή γεύση του ψαριού, όταν τρώω θέλω να καταλαβαίνω την πραγματική γεύση (Συνταγματάρχης Hastings, φίλος του Ηρακλή Πουαρό)

 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης