Από τον «φιλοξενούμενο» εργάτη στον «παράνομο» μετανάστη

Τα τελευταία χρόνια, η ιστορία των μεταναστευτικών ροών στη χώρα μας, και όχι μόνο, αποκαλύπτει την προσπάθεια των καπιταλιστών να χρησιμοποιούν τις ιμπεριαλιστικές διαιρέσεις, ώστε με την εφαρμογή του «διαίρει και βασίλευε» να εξαναγκάσουν τους εργάτες σε ολοένα και πιο άμεσο ανταγωνισμό με τη διαφοροποίηση μισθών, εργασιακών συνθηκών και συνολικά του συνολικού βιοτικού επίπεδου των μεταναστών. Δηλητηριάζοντας συγχρόνως και όλη την κοινωνία μ’ έναν ρατσισμό που ύπουλα καλλιεργείται, στοχοποιώντας ως απειλή τους εξαθλιωμένους που πνίγονται στη θάλασσα και αυξάνοντας την πολιτική επιρροή της ακροδεξιάς. 

Την Ελλάδα, αυτή τη χώρα μεταναστών και προσφύγων, ανθρώπων που φεύγουν και ανθρώπων που φτάνουν,  δεν τη βάζουν σε κίνδυνο οι μεταναστευτικές ροές, παρόλη την κινδυνολογία της κυρίαρχης ρητορικής.  Αντίθετα, οι μετανάστες και η αντίδραση σ’ αυτούς αποκαλύπτουν  τα παλιά και ισχυρά  ταξικά ρήγματα  ενός συστήματος που προπαγανδίζει αξίες ενός νεφελώδους ανθρωπισμού, οι οποίες όμως καταρρέουν όταν έρχονται αντιμέτωπες με τον πόνο και το θάνατο των κατατρεγμένων που ζητούν άσυλο. Γι’ αυτό και η  εξουσία των κρατών να αποφασίζουν ποιος μπορεί  να επισκεφθεί και να ζήσει στην επικράτειά τους τα τελευταία χρόνια όλο και σε πιο πολλές περιπτώσεις δεν περιορίζεται από τις υποχρεώσεις τους για τα ανθρώπινα δικαιώματα, παρά  μόνο σε λεκτικό επίπεδο.  

Αυτή η διαπίστωση μοιάζει να επαληθεύεται στο  τελευταίο συμβάν με μετανάστες στ’ ανοιχτά της Χίου, όπου για άλλη μια φορά αναμετρήθηκε ο ανθρωπισμός  της αστικής μας δημοκρατίας με τους απελπισμένους αυτής της γης και αυτός ηττήθηκε. Το γεγονός περιγράφεται, χωρίς να ορίζεται το υποκείμενο, σαν  σύγκρουση φουσκωτού, το οποίο μετέφερε 40 περίπου μετανάστες, με σκάφος του λιμενικού,  με αποτέλεσμα το θάνατο 15 απ’ αυτούς. Στη συνέχεια,  αντιφάσεις και αφελείς δικαιολογίες από όργανα κρατικών υπηρεσιών προσπάθησαν επί μέρες να συσκοτίσουν μάλλον παρά να διαλευκάνουν τα γεγονότα εκείνης της βραδιάς, χωρίς να καταφέρουν να πείσουν ότι το λιμενικό το μόνο που προσπάθησε ήταν να σώσει τους κατατρεγμένους. Υπουργοί και παρατρεχάμενοι δημοσιογράφοι κατηγόρησαν, ορίζοντας αυθαίρετα, ως υπεύθυνους της σύγκρουσης τους διακινητές, δικαιολόγησαν παραλείψεις και αμφιλεγόμενους χειρισμούς του λιμενικού και όπως πάντα κατέληξαν με αναμονή της  απόφασης της  αδέκαστης δικαιοσύνης.  

Και μετά από λίγες μέρες στη βουλή ψηφίστηκε νομοσχέδιο για τη μετανάστευση, που φροντίζει να διαχωρίζει την παράνομη, με επιβολή σε διάφορες περιπτώσεις αυστηρών ποινών,  από την νόμιμη μετανάστευση ως εργαλείο της οικονομίας. Εξάλλου και ο υπουργός άμυνας Ν. Δένδιας την οργανωμένη και νόμιμη με κανόνες μετανάστευση υπερασπίζεται, προτείνοντας μάλιστα την Ινδική υποήπειρο ως την καλύτερη επιλογή για εξασφάλιση του εργατικού δυναμικού που απαιτεί η εγχώρια αγορά εργασίας.   

Στη  χώρα μας, και όχι μόνο, οι μεταναστευτικές πολιτικές, τα συστήματα ασύλου, η φρούρηση των συνόρων εκθέτουν ανθρώπους σε διακρίσεις, απειλητικές για τη ζωή τους, η οποία αντιμετωπίζεται ως αναλώσιμη και λιγότερη άξια προστασίας. Προσπαθώντας μάλιστα να δικαιολογηθούν αποτρόπαιες πολιτικές και πρακτικές διατηρεί ο κυρίαρχος λόγος μια ψευδή αφήγηση, ότι τα σύνορα έχουν σχεδιαστεί για να προστατεύουν, ενώ στην πραγματικότητα χρησιμοποιούνται για να ελέγχουν και να αποκλείουν. Έτσι εστιάζεται η προσοχή στις λεγόμενες κρίσεις των συνόρων και δεν εξετάζονται τα βαθύτερα αίτια του εκτοπισμού, της κινητικότητας και μετανάστευσης των ανθρώπων ούτε κατανοείται ο ρόλος του ιμπεριαλισμού πίσω από τις μεταναστευτικές τραγωδίες της Ευρώπης. Δεν αντιμετωπίζεται η ευθύνη των ιμπεριαλιστικών κρατών για να εξαλειφθούν οι λόγοι που οι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τις εστίες τους και απαξιώνεται κάθε κριτική σε κείνες τις πολιτικές που δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μετανάστευση, όπως εγκαθίδρυση αυταρχικών ηγετών, ακραία φτωχοποίηση  ή στρατιωτικές επεμβάσεις από ιμπεριαλιστικά κράτη.   

Δεν γίνεται λοιπόν λόγος καθόλου για τον καπιταλισμό που είναι αναγκαστικά επεκτατικός, κι εκμεταλλεύεται πόρους και ανθρώπους όπου γης μπορεί, διότι χωρίς την υπόσχεση μεγαλύτερης απόδοσης του κεφαλαίου που επενδύθηκε δεν υπάρχει λόγος επένδυσης για τους καπιταλιστές. Κι αν η ιδιοκτησία κεφαλαίου έχει συγκεντρωθεί σε μικρό αριθμό χωρών που χαρακτηρίζονται αναπτυγμένες αντισταθμίζονται όμως  με τις αναπτυσσόμενες στο δρόμο του καπιταλισμού, στις οποίες το κεφάλαιο αναζητά πόρους και εργατικό δυναμικό. Οι κυρίαρχες τάξεις κρατών ανεπτυγμένων χωρών και κρατών φτωχών χωρών συχνά συνεργάζονται στην εξαγωγή της υπεραξίας. Έτσι η  καταστολή των υπερεκμεταλλευόμενων εργαζομένων που δουλεύουν πολύ χαμηλά στην αλυσίδας παραγωγής συνήθως αφήνεται στα κράτη των καταπιεσμένων χωρών, δίνοντας τη δυνατότητα στα ιμπεριαλιστικά κράτη να παρουσιάζονται ως φιλελεύθερα και ηθικά ανώτερα. Γιατί το κράτος στον καπιταλισμό εκπροσωπεί με συνέπεια τα συμφέροντα του κεφαλαίου και μέσω  του κράτους  είναι που η κυρίαρχη τάξη  ασκεί οικονομικό και πολιτικό έλεγχο για να εδραιώνει την κυριαρχία της.   

Καθώς λοιπόν η ανάπτυξη ορισμένων χωρών βασίζεται στη συστηματική υπανάπτυξη άλλων, οι άνισες σχέσεις μεταξύ τους συγκροτούνται και μέσω σχέσεων καταπίεσης και εκμετάλλευσης της εργατικής τάξης,. Και είναι κι αυτές οι σχέσεις καταπίεσης και εκμετάλλευσης μεταξύ χωρών που περιλαμβάνονται στο όρο ιμπεριαλισμός. Τα σχετικά προνόμια μεγάλων τμημάτων του πληθυσμού των αναπτυγμένων χωρών εξαρτώνται από τη διατήρηση της ενσωμάτωσης των αναπτυσσόμενων χωρών στον καπιταλισμό, αλλά και παρεμπόδισης των πληθυσμών από το να ξεφύγουν από τις συνθήκες εκμετάλλευσης με τη μετανάστευση, όταν δεν ελέγχονται οι όροι της μετανάστευσης. Ενώ λοιπόν  η μετακίνηση μεταξύ τόπων ήταν ανέκαθεν χαρακτηριστικό των ανθρώπινων κοινωνιών, ο ιμπεριαλισμός όμως τώρα  θέτει τέτοιους όρους  στη μετανάστευση από τις καταπιεσμένες και φτωχές στις ιμπεριαλιστικές χώρες, ώστε ν’  αφήνονται μικρά περιθώρια για δικαιώματα στους μετανάστες.  

Από τη μια λοιπόν έχουμε τις  άνισες ευκαιρίες μετανάστευσης των εξαθλιωμένων, ως συνέπεια της ιμπεριαλιστικής πολιτικής, των πολέμων και της καταπίεσης,  με συνοριακούς ελέγχους με στόχο τον αποκλεισμό ορισμένων ομάδων, ενώ η παγκόσμια κυρίαρχη τάξη μπορεί να κινείται ελεύθερα, από την άλλη την αύξηση της μετανάστευσης αναγκαίας για την κερδοφορία,  ως συνέπεια της  ανάγκης του καπιταλισμού για χαμηλόμισθους και φυσικά επισφαλείς εργαζόμενους. Η ταξική βάση της  μετανάστευσης γίνεται ακόμα πιο φανερή με τα προγράμματα που προσφέρουν σε ξένους δικαιώματα διαμονής μέσω επενδύσεων και πολλές φορές και μια γρήγορη πορεία προς την ιθαγένεια για τους πλούσιους καπιταλιστές. Δηλ. οι έλεγχοι μετανάστευσης ρυθμίζουν την κινητικότητα σύμφωνα με τις ανάγκες κεφαλαίου και δημιουργούν διαφορετικούς όρους για την ένταξη. Ο δε ρατσισμός αντανακλά αυτές τις διαφοροποιημένες συνθήκες και ενθαρρύνει την αποδοχή τους ως φυσικές. 

Γιατί βέβαια οι έλεγχοι της μετανάστευσης λειτουργούν ως κάνουλα ρύθμισης της ροής εργασίας και ως καλούπι για ορισμένες μορφές εργασίας με ιδιαίτερες σχέσεις με τους εργοδότες και την αγορά εργασίας. Εν ολίγοις, οι μετανάστες εργαζόμενοι χρησιμοποιούνται για τη μείωση του μισθολογικού κόστους και μέσω ευέλικτων συμβάσεων και κυρίως μέσω της απασχόλησης με χαμηλότερους μισθούς και με χειρότερες συνθήκες. 

Επομένως, οι  δηλώσεις του Ν. Δένδια για την υπό όρους κινητικότητα του εργατικού δυναμικού εκφράζουν το γενικό στόχο της κυρίαρχης τάξης για δημιουργία εργασιακού περιβάλλοντος στο οποίο οι εργαζόμενοι δεν θα έχουν πλέον το μονοπώλιο θέσεων εργασίας, αλλά θα πρέπει να ανταγωνίζονται την ανεξάντλητη δεξαμενή δυνητικού εργατικού δυναμικού στην παγκόσμια οικονομία, δημιουργώντας έτσι για το κεφάλαιο μια προσφορά εργασίας συγκρίσιμης αποτελεσματικότητας, αλλά σε χαμηλότερες τιμές και εξασφαλίζοντας απρόσκοπτα της κερδοφορία των καπιταλιστών.  

  Μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο οι μεταβαλλόμενες ανάγκες και συνθήκες του ευρωπαϊκού καπιταλισμού ανιχνεύονται στην κυρίαρχη εικόνα της μετανάστευσης στην Ευρώπη. Η οποία μεταβάλλεται, από τον «φιλοξενούμενο» εργάτη (Gastarbeiter) κατά την μεταπολεμική άνθηση,  στον «πρόσφυγα», όταν κατά τον ψυχρό πόλεμο άνοιξε ο δρόμος για πολιτική χρησιμότητα της παροχής ασύλου σε αντιφρονούντες των σοσιαλιστικών χωρών,  προκειμένου να καταδειχθεί η υποτιθέμενη ηθική ανωτερότητα των καπιταλιστικών δημοκρατιών. Για να καταλήξει στις μέρες μας, με την εμβάθυνση της καπιταλιστικής κρίσης, στον «παράνομο» μετανάστη που χαρακτηρίζεται από τον ρατσιστικό λόγο σαν λαθρομετανάστης, στην προσπάθεια δημιουργίας  υπερεκμεταλλεύσιμων εργαζομένων χωρίς δικαιώματα μέσω της χαρακτηριζόμενης παράνομης μετανάστευσης.