“Όταν μιλάμε για «υγειονομικές ανισότητες», δεν μιλάμε για βιολογία, ούτε για γενετική μοίρα, αλλά για ανισότητες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν”
Μαζική ήταν η συμμετοχή στην εκδήλωση – βιβλιοπαρουσίαση της νέας έκδοσης του Τμήματος Υγείας – Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ, με θέμα «Πρόληψη – Ταξική προσέγγιση της υγειονομικής ανισότητας», την οποία συνδιοργάνωσαν η ΤΟ Υγείας – Πρόνοιας της ΚΟ Αττικής, το Τμήμα Υγείας – Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ και η ΤΟ Υγείας – Πρόνοιας της ΚΝΕ
Μαζική ήταν η συμμετοχή στην εκδήλωση – βιβλιοπαρουσίαση της νέας έκδοσης του Τμήματος Υγείας – Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ, με θέμα «Πρόληψη – Ταξική προσέγγιση της υγειονομικής ανισότητας», την οποία συνδιοργάνωσαν η ΤΟ Υγείας – Πρόνοιας της ΚΟ Αττικής, το Τμήμα Υγείας – Πρόνοιας της ΚΕ του ΚΚΕ και η ΤΟ Υγείας – Πρόνοιας της ΚΝΕ κι έγινε το απόγευμα του Σαββάτου στην κατάμεστη αίθουσα εκδηλώσεων του Δημαρχείου Περιστερίου. Παραβρέθηκαν η Λουίζα Ράζου, μέλος του ΠΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, οι βουλευτές του Κόμματος, Γιώργος Λαμπρούλης και Βιβή Δάγκα, καθώς και αντιπροσωπεία της ΚΕ.
Στόχος της εκδήλωσης όπως και της συγκεκριμένης έκδοσης είναι να γίνει σαφές ότι η υγεία προσδιορίζεται από ένα πλέγμα κοινωνικών, οικονομικών, περιβαλλοντικών και άλλων παραγόντων — ένα πλέγμα παραγόντων που έχει ταξικό χαρακτήρα, καθορίζεται από την ταξική κυρίως θέση, έχουν επίδραση ταξικές πολιτικές.
Όταν μιλάμε για «υγειονομικές ανισότητες», δεν μιλάμε για βιολογία, ούτε για γενετική μοίρα, αλλά για ανισότητες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.
«Άλλωστε με αυτές τις πολιτικές μπαίνει σε εφαρμογή το όριο που θέτει ο καπιταλισμός ανάμεσα στις σύγχρονες δυνατότητες για πρόληψη από τη μία και στη χρήση τους προς όφελος της κερδοφορίας ή στην ανυπαρξία τους από την άλλη. Θα αναρωτηθεί κάποιος. Ο καπιταλισμός που αναπτύσσοντας τις παραγωγικές δυνάμεις και δημιούργησε πρωτοφανείς δυνατότητες και στην ιατρική πρόληψη γιατί δεν επιτρέπει τη συνολική αξιοποίησή τους; Γιατί απλούστατα αυτή είναι η σύγχρονη αντίφαση του καπιταλιστικού συστήματος. Από τη μία η κοινωνικοποιημένη εργασία και τα αποτελέσματα της και από την άλλη η ατομική ιδιοποίηση του πλούτου.
Για να το πούμε διαφορετικά και να μείνουμε στο θέμα μας, η ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας στο μονοπωλιακό του στάδιο οδήγησε σε πρόοδο με την εμφάνιση εμβολίων, διαγνωστικών μεθόδων. Η διασύνδεση όμως μονοπωλίων και αστικού κράτους επιτρέπει την ανάπτυξη μόνο ορισμένων πλευρών της πρόληψης, ενώ ταυτόχρονα την περιορίζει κοινωνικά. Τα μονοπώλια κερδίζουν από φάρμακα, διαγνώσεις, ιατρικό εξοπλισμό, ιδιωτικές δομές. Αναπτύσσουν αυτό που θα τους φέρει κέρδος. Την ίδια ώρα, κρατικές και ιδιωτικές υπηρεσίες υγείας λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία ενώ ακόμη και η λειτουργία των ασφαλιστικών εταιρειών (συχνά συνδεδεμένων με το τραπεζικό κεφάλαιο) αποτελεί μέρος αυτής της αλληλεξάρτησης», σημείωσε ο Γιώργος Σιδέρης, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, ο οποίος έκανε την κεντρική ομιλία.
Ανέπτυξε τα τρία βασικά επίπεδα πρόληψης που αναγνωρίζονται:
H πρωτογενής πρόληψη που συνίσταται στην παρέμβαση πριν την εκδήλωση ενός γεγονότος που προκαλεί συνέπειες. Περιλαμβάνει τον εμβολιασμό, τη σωστή διατροφή, την υγιεινή κατοικία, την προστασία του περιβάλλοντος, την πρόληψη ατυχημάτων, την παρέμβαση στο χώρο εργασίας κλπ. «Σήμερα, την εποχή που ο καπιταλισμός διαπρέπει σε περιβαλλοντικά εγκλήματα, έλλειψη πρασίνου, εντατικοποίηση της εργασίας, έλλειψη μέτρων ασφάλειας, ακριβή διατροφή, ελλείψεις σε σύγχρονη-ασφαλή κατοικία είναι λογικό η πρωτογενής πρόληψη υποβαθμίζεται συστηματικά, επειδή προϋποθέτει κοινωνική παρέμβαση στους όρους ζωής –και όχι απλώς παροχή υπηρεσιών. Είναι άλλωστε επόμενο ότι ένα κοινωνικοοικονομικό σύστημα, που έχει ως στοιχείο της ανάπτυξής του την ένταση της εκμετάλλευσης των εργαζόμενων, να μην έχει ως προτεραιότητα τη λήψη μέτρων που να την αναιρούν. Είναι γεγονός ότι ακόμα και διάφοροι επιστήμονες με αστική αντίληψη των πραγμάτων μπορεί θεωρητικά να αναφέρονται στην ευθύνη του αστικού κράτους στην πρωτογενή πρόληψη, όμως αυτήν την αντιλαμβάνονται κυρίως ως προβολή κατάλληλων προτύπων υγιεινής ζωής, γι’ αυτό τελικά και παραπέμπουν στην ατομική ευθύνη. Άλλωστε ακόμα και σε ό,τι αφορά άλλες πλευρές της πρωτογενούς πρόληψης όπως τον εμβολιασμό, δηλαδή το μεγαλύτερο επίτευγμα ιατρικής πρόληψης, υπάρχει η εντεινόμενη τάση αυτός να ανάγεται στην ατομική βούληση και όχι στη μέριμνα ενός οργανωμένου κρατικού συστήματος υγείας».
Για τη δευτερογενής πρόληψη, η οποία βασίζεται στον προσυμπτωματικό έλεγχο, τη διάγνωση δηλαδή της νόσου πριν εμφανιστούν τα κλινικά συμπτώματα με στόχο την έγκαιρη και πρώιμη διακοπή της εξέλιξης της νόσου, ώστε να αποφευχθούν οι επιπλοκές, η αναπηρία και ο πρόωρος θάνατος, ο Γιώργος Σιδέρης τόνισε «Εδώ στην πράξη μιλάμε για τεράστια πεδία κερδοφορίας και γι’ αυτό στο έδαφός της δευτερογενούς πρόληψης έχει αναπτυχθεί τεράστια ιδιωτική πρωτοβουλία με στόχο να λυμαίνεται κρατικό χρήμα το οποίο προέρχεται κυρίως από τα ασφαλιστικά ταμεία (εξετάσεις screening του πληθυσμού). Η πρόσβαση στις ιδιωτικά παρεχόμενες υπηρεσίες πρόληψης γίνεται επί πληρωμή, ενώ για τους ασφαλισμένους με την καταβολή συμμετοχής εφόσον τους έχει συνταγογραφηθεί η εξέταση και παρέχεται από τον ΕΟΠΠΥ ή με τα ιδιωτικά ασφαλιστικά συμβόλαια. Να πως το αστικό κράτος και τα μονοπώλια δουλεύουν μαζί. Και όλα αυτά με ατομική πρωτοβουλία του εργαζόμενου, που πρέπει να ξεπεράσει μια σειρά δυσκολίες για να καταφέρει να ολοκληρώσει ένα check up».
Σχετικά με την τριτογενή πρόληψη, δηλαδή τη θεραπευτική παρέμβαση, η οποία αρχίζει μετά από την κλινική εκδήλωση της νόσου με στόχο την πρόληψη του θανάτου, την επιβράδυνση της νόσου, τη βελτίωση της πρόγνωσης, τη μείωση των επιπτώσεων και των υποτροπών μιας νόσου μετά από την εμφάνισή της και περιλαμβάνει την αποκατάσταση, την κοινωνική επανένταξη, την επαγγελματική στήριξη, ο Γ. Σιδέρης ανέφερε ως χαρακτηριστικό παράδειγμα τους άνθρωπους με αναπηρία και χρόνια πάθηση. «Η έγκαιρη και συχνή παρακολούθηση της υγείας τους με τακτικές εξετάσεις, παρακολούθηση ή διόρθωση της φαρμακευτικής τους αγωγής, οι τακτικές θεραπείες αποκατάστασης όταν πρόκειται για κινητικές αναπηρίες εναπόκειται στην ατομική τους ευθύνη. Η “δυσκολία” του σμπαραλιασμένου δημόσιου συστήματος υγείας να ανταποκριθεί και η λειτουργία του με ιδιωτικοοικονομικά κριτήρια δημιουργεί δυσκολίες όχι απλά στο να βρεθεί έγκαιρα ραντεβού και να διενεργηθούν όλες οι απαραίτητες εξετάσεις αλλά κάνει τη ζωή του ανάπηρου κόλαση. Ας πάρουμε υπόψιν ότι όσο πιο σπάνια είναι η πάθηση ή η εξέταση οι δυσκολίες μεγαλώνουν. Οι ανάγκες αυτές και η δυσκολία στην κάλυψή τους γίνονται βορά στον ιδιωτικό- επιχειρηματικό τομέα που κερδοφορεί είτε μέσω των ασφαλιστικών ταμείων είτε από τις τσέπες των ανθρώπων με αναπηρία στο βαθμό που αυτοί έχουν και μπορούν να πληρώσουν. Όταν δεν έχουν, πράγμα που είναι και το πιο συνηθισμένο τα νοσήματα μένουν αφρόντιστα, οι ασθενείς υποθεραπεύονται». Στο ίδιο πλαίσιο όπως επισήμανε ο Γ. Σιδέρης, είναι και οι άνθρωποι με Μεσογειακή Αναιμία που μεγάλο τους τμήμα υπομεταγγίζεται και τα εμπόδια στην αποκατάσταση της αναπηρίας μέσω παρεμβάσεων φυσικοθεραπείας, εργοθεραπείας, λογοθεραπείας, ψυχοθεραπείας κλπ.
«Η μαρξιστική αντίληψη θεωρεί πως ο άνθρωπος είναι κάτι περισσότερο από ένα απλό άθροισμα βιολογικών λειτουργιών. Η ανθρώπινη ουσία δεν είναι η αφαίρεση που υπάρχει μέσα στο μεμονωμένο άνθρωπο. Στην ουσία είναι το σύνολο των κοινωνικών του σχέσεων, ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον. Η συγκεκριμένη επισήμανση συμπληρώνει, εμπεριέχει το βιολογικό μέρος του ανθρώπου και το συσχετίζει με τις κοινωνικές συνθήκες, τις σχέσεις παραγωγής. Ο όρος υγεία συνιστά δυναμική “κατάσταση” με το κάθε φορά κοινωνικό της περιεχόμενο ανάλογα την ανάπτυξη της εποχής. Ακολουθεί και αυτή με τη σειρά της την εξελικτική πορεία, αφού είναι απαραίτητο χαρακτηριστικό για την ικανοποίηση των ολοένα και διευρυνόμενων κοινωνικών αναγκών», σημείωσε υπογραμμίζοντας:
«Στον καπιταλισμό ό,τι σχετίζεται με την αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης (άρα και η υγεία και ό,τι σχετίζεται με αυτή) αποτελεί εμπόρευμα, αντικείμενο συναλλαγής. Ένα αξιοσημείωτο τμήμα αυτής της συναλλαγής αποτελεί μεγάλο πεδίο κερδοφορίας ιδιωτικών ομίλων οι οποίες παγκοσμίως έχουν τεράστια συγκέντρωση και συγκεντροποίηση κεφαλαίου στον κλάδο. Το μεγαλύτερο όμως τμήμα αυτής της συναλλαγής γίνεται μέσω του κρατικού- επιχειρηματικού τομέα στη βάση της ανταποδοτικότητας (ασφαλιστικά ταμεία) αλλά και των άμεσων πληρωμών.
Ο καπιταλισμός σε όλα τα αστικά κράτη προσπαθεί να βρει την τομή μεταξύ της καθολικής παροχής υπηρεσιών υγείας και των βασικών προτεραιοτήτων των αστικών κυβερνήσεων που σχετίζονται με τη διαιώνιση του εκμεταλλευτικού συστήματος (πολεμικές δαπάνες, φοροελαφρύνσεις καπιταλιστών και ομίλων, επενδυτικά κίνητρα κλπ).
Η διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη φιλελεύθερη και σοσιαλδημοκρατική διαχείριση στην πολιτική για την υγεία στη σοσιαλδημοκρατική διαχείριση στην πολιτική για την υγεία είναι ένα “αβαθές ποτάμι”, που εύκολα διασχίζεται από τη μία όχθη του στην άλλη, κάτω και από την επίδραση της στρατηγικής της ΕΕ και των αναγκών του κεφαλαίου».
Όταν μιλάμε για «υγειονομικές ανισότητες», δεν μιλάμε για βιολογία, ούτε για γενετική μοίρα, ξεκαθάρισε ο Γ.Σιδέρης, τονίζοντας ότι, «Μιλάμε για ανισότητες που θα μπορούσαν να αποφευχθούν.
Κι όμως, συχνά η συζήτηση εγκλωβίζεται στον λεγόμενο «τρόπο ζωής»: στο τι τρώμε, αν γυμναζόμαστε, αν καπνίζουμε. Σαν να ζούμε όλοι στην ίδια γειτονιά, να δουλεύουμε με τους ίδιους όρους, να έχουμε το ίδιο εισόδημα και τον ίδιο ελεύθερο χρόνο.
Όμως ο τρόπος ζωής δεν είναι ατομική επιλογή. Δεν είναι ουδέτερος. Διαμορφώνεται από το πού μένει κανείς, πού δουλεύει, σε τι κινδύνους εκτίθεται καθημερινά, τι μπορεί να αγοράσει, αν έχει πρόσβαση σε ποιοτικές δομές υγείας ή όχι. Και όλα αυτά καθορίζονται πρωτίστως από την ταξική θέση».
Μιλώντας για την ουσιαστική πρόληψη, σημείωσε πως είναι έργο ενός νέου κοινωνικού συστήματος, μιας κοινωνίας όπου τα μέσα παραγωγής είναι κοινωνικοποιημένα.
Στο βιβλίο παρουσιάζεται αναλυτικά η πρόταση του ΚΚΕ για την Πρόληψη στο σοσιαλισμό και πιο συγκεκριμένα:
Οι όροι για την ύπαρξη της. Οι υλικές συνθήκες ζωής αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες της πρόληψης. Συνεπώς αυτή προϋποθέτει:
- Σταθερή εργασία με δικαιώματα που θα αξιοποιεί κάθε δυνατότητα της επιστήμης και της τεχνολογίας για την άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας, με σταθερό ημερήσιο χρόνο εργασίας και με ουσιαστικά μέτρα υγιεινής και ασφάλειας
- Καθολική εφαρμογή του εργάσιμου βίου στα 60 χρόνια για τους άνδρες και 55 χρόνια στις γυναίκες, 35ωρος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας, με κατεύθυνση τη δυνατή μείωσή του. Μέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και ετήσιες άδειες με πλήρη παροχή των αναγκαίων προϊόντων και υπηρεσιών.
- Κατοικία σύγχρονη και ασφαλής
- Καθαρό περιβάλλον, ελεύθερους χώρους, καθαρό νερό και αέρα
- Πλήρη πρόνοια και προστασία για μητρότητα, παιδική ηλικία, τρίτη ηλικία
- Κρατική Δωρεάν Παιδεία
- Διατροφική επάρκεια με εξασφάλιση υγιεινών και ασφαλών τροφίμων η οποία προϋποθέτει κρατικές παραγωγικές μονάδες για την παραγωγή και επεξεργασία αγροτικών προϊόντων ως πρώτων υλών ή προϊόντων κατανάλωσης, κεντρικά σχεδιασμένη αγροτοδιατροφική πολιτική, κοινωνικοποίηση της βιομηχανίας τροφίμων, αγροτικό παραγωγικό συνεταιρισμό των μικροϊδιοκτητών παραγωγών και κρατική διασφάλιση επιστημονικά τεκμηριωμένων ελέγχων
- Ριζικά διαφορετικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας
- Πολιτιστική – κοινωνική ζωή ως προϋπόθεση ψυχικής ισορροπίας, ποιοτική αναψυχή και διακοπές
Η ουσιαστική πρόληψη είναι έργο ενός νέου κοινωνικού συστήματος, μιας κοινωνίας όπου τα μέσα παραγωγής είναι κοινωνικοποιημένα. Στο βιβλίο παρουσιάζεται αναλυτικά η πρόταση του ΚΚΕ για την Πρόληψη στο σοσιαλισμό και πιο συγκεκριμένα:
Πρώτον: οι όροι για την ύπαρξη της. Οι υλικές συνθήκες ζωής αποτελούν θεμελιώδεις πυλώνες της πρόληψης. Συνεπώς αυτή προϋποθέτει:
- Σταθερή εργασία με δικαιώματα που θα αξιοποιεί κάθε δυνατότητα της επιστήμης και της τεχνολογίας για την άνοδο της παραγωγικότητας της εργασίας, με σταθερό ημερήσιο χρόνο εργασίας και με ουσιαστικά μέτρα υγιεινής και ασφάλειας
- Καθολική εφαρμογή του εργάσιμου βίου στα 60 χρόνια για τους άνδρες και 55 χρόνια στις γυναίκες, 35ωρος εβδομαδιαίος χρόνος εργασίας, με κατεύθυνση τη δυνατή μείωσή του. Μέρες εβδομαδιαίας ανάπαυσης και ετήσιες άδειες με πλήρη παροχή των αναγκαίων προϊόντων και υπηρεσιών.
- Κατοικία σύγχρονη και ασφαλής
- Καθαρό περιβάλλον, ελεύθερους χώρους, καθαρό νερό και αέρα
- Πλήρη πρόνοια και προστασία για μητρότητα, παιδική ηλικία, τρίτη ηλικία
- Κρατική Δωρεάν Παιδεία
· Διατροφική επάρκεια με εξασφάλιση υγιεινών και ασφαλών τροφίμων η οποία προϋποθέτει κρατικές παραγωγικές μονάδες για την παραγωγή και επεξεργασία αγροτικών προϊόντων ως πρώτων υλών ή προϊόντων κατανάλωσης, κεντρικά σχεδιασμένη αγροτοδιατροφική πολιτική, κοινωνικοποίηση της βιομηχανίας τροφίμων, αγροτικό παραγωγικό συνεταιρισμό των μικροϊδιοκτητών παραγωγών και κρατική διασφάλιση επιστημονικά τεκμηριωμένων ελέγχων
- Ριζικά διαφορετικό σύστημα Πολιτικής Προστασίας
- Πολιτιστική – κοινωνική ζωή ως προϋπόθεση ψυχικής ισορροπίας, ποιοτική αναψυχή και διακοπές.
Ένα βιβλίο που πρέπει να ενταχθεί στα προγράμματα ιατρικών σχολών
Στις παρεμβάσεις που ακολούθησαν ο Πάνος Χριστοδούλου, γιατρός Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Ιατρικής τόνισε στην ομιλία του:
«Δημόσια υγεία και πρόληψη, πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, έννοιες που εδώ και χρόνια συναντούμε αρκετές φορές, έχουμε αναρωτηθεί όμως ακριβώς σε τι πραγματικά αναφέρονται; Για παράδειγμα πολλές φορές η δημόσια υγεία συγχέεται με την κρατική λειτουργία των νοσοκομείων. Όμως η δημόσια υγεία ως έννοια αναφέρεται στο σύνολο των πολιτικών υγείας και στην εφαρμογή τους σε κοινωνικές ομάδες, περιοχές και δομές, σε μια αντίληψη δηλαδή που το αντικείμενο μελέτης και παρέμβασης δεν είναι το άτομο μεμονωμένα, αλλά το εκάστοτε συλλογικό υποκείμενο.
Σε μια εποχή βέβαια που το ατομικό έχει επικρατήσει του συλλογικού η αντίληψη της δημόσιας υγείας και της κοινωνικής ιατρικής είναι δύσκολα κατανοητή. Το ίδιο το σύστημα και μοντέλο υγείας των δυτικών κρατών έχει δομηθεί γύρω από τη θεραπευτική αντιμετώπιση ασθενειών με επιδίωξη όλο και μεγαλύτερο κέρδος για τους επιχειρηματικούς ομίλους (οι οποίοι όλο και περισσότερο οδηγούνται σε λογικές mall). Σε αυτό το πλαίσιο προωθούνται επιστημονικά οι ειδικότητες και οι κατευθύνσεις οι οποίες μπορούν να το υποστηρίξουν. Με λίγα λόγια στο πάρτι τους δε χωρούν ειδικότητες όπως η κοινωνική ιατρική και η ιατρική της εργασίας.
Και το πάρτι αυτό ήταν πάντα για λίγους». Σχετικά με την πρόληψη υπογράμμισε πως «ιδιαίτερα τις προηγούμενες δεκαετίες είχε εκχωρηθεί σκόπιμα στον ιδιωτικό τομέα, ο οποίος στην Ελλάδα έγινε και ουσιαστικά ο αποκλειστικός πάροχος πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας. Τα τελευταία χρόνια επομένως με απαρχή τα μνημόνια και τη διαρκή οικονομική κρίση, όλο και μεγαλύτερο κομμάτι του πληθυσμού αδυνατεί να επισκεφτεί ιδιώτες, το οποίο σε συνδυασμό με την υπολειτουργία των ΤΟΜΥ, έχουν ως μοναδική πρόσβαση τα ΤΕΠ, όπου αυτά βέβαια υπάρχουν και με τις όποιες δυνατότητες έχουν εκεί που υπάρχουν. Το χειρότερο όμως είναι πως ακριβώς λόγω της απουσίας υπηρεσιών δημόσιας υγείας, δεν είναι δυνατόν ούτε καν η καταγραφή των ομάδων που ουσιαστικά είναι ακάλυπτες, όπως δεν είναι δυνατή ούτε η παρακολούθηση ευαίσθητων πληθυσμών. Άρα δεν είναι δυνατή ούτε η παρέμβαση για επίλυση των προβλημάτων, όσο και αν βαυκαλίζεται ο τηλέμπορος μιζέριας ότι όλα αυτά λύνονται με αυτοματοποιημένα μηνύματα και application στα κινητά, όπως δείχνουν και πρόσφατες τραγικές εμπειρίες με το 112.
Δηλαδή ακόμα και αν έρθουν τα σωστά μηνύματα, στο σωστό πληθυσμό (πράγμα βέβαια αδύνατο αφού δεν υπάρχουν αναλυτικά επιστημονικά δεδομένα, αφού δεν υπάρχουν και αντίστοιχες υπηρεσίες δημόσιας υγείας και κοινωνικής ιατρικής), αν δεν υπάρχει πρόσβαση σε δομές και γιατρούς, πως ακριβώς και που θα ασκηθεί πρόληψη; Και προφανώς όλο αυτό οδηγεί στον πόνο που παρατηρείται στα επείγοντα, σε ανθρώπους να αλλάζουν νομούς για να βρουν γιατρό όταν πολλές φορές είναι αργά, σε ανθρώπους να μη ξέρουν καν αν έχουν κάποιο πρόβλημα υγείας », ενώ μιλώντας για τη συγκεκριμένη έκδοση σημείωσε ότι «είναι ένα βιβλίο το οποίο χωρίς υπερβολή θα μπορούσε και θα έπρεπε να ενταχθεί στα προγράμματα των ιατρικών σχολών ώστε οι νέοι επιστήμονες να αντιληφθούν το ότι υπάρχει και αυτή η ανάγνωση της ιατρικής άσκησης, ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου οι προκλήσεις, είτε είναι μαζικές καταστροφές, είτε δήθεν ατυχήματα με θύματα εργαζόμενους και πρόσφυγες, είτε είναι η ζούγκλα της αστικοποίησης, όλο και μεγαλώνουν».
Να προάγουμε την υγεία μακριά από κάθε καπιταλιστικό κέρδος
«”Η τροφή σου να είναι το φάρμακό σου και το φάρμακό σου να είναι η τροφή σου”, υποστήριζε ο Ιπποκράτης, αναδεικνύοντας τη σημασία της διατροφής στην πρόληψη ασθενειών και στη διατήρηση καλής υγείας. Αυτή η θεωρία επιβεβαιώνεται και σήμερα, γνωρίζουμε πολύ καλά ότι η υιοθέτηση υγιεινών διατροφικών συνηθειών, δεν αποτελεί μόνο τρόπο πρόληψης, αλλά και μέσο θεραπευτικής παρέμβασης σε πολλές παθήσεις. Μια ισορροπημένη και σωστή ποιοτικά διατροφή, είναι απαραίτητη σε όλα τα στάδια ανάπτυξης του ανθρώπου. Ιδιαίτερα στην παιδική ηλικία, η σωστή διατροφή είναι βασική προϋπόθεση της φυσιολογικής ανάπτυξης και θρέψης των παιδιών και θα καθορίσει σε σημαντικό βαθμό την υγεία που θα έχουν ως ενήλικες. Η διατροφή των γυναικών που κυοφορούν μπορεί να καθορίσει την υγεία του εμβρύου, π.χ. μια διατροφή ελλιπής σε μικροθρεπτικά συστατικά μπορεί να προκαλέσει μόνιμη βλάβη στο έμβρυο ή βρέφη που γεννήθηκαν με χαμηλό σωματικό βάρος λόγω υποσιτισμού κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης ασθενειών στην ενήλικη ζωή τους», σημείωσε η Δήμητρα Σάλιαρη, διαιτολόγος – διατροφολόγος, επιστήμονας Τροφίμων επισημαίνοντας «την έλλειψη γνώσης σε βασικά ζητήματα υγείας και πρόληψης, που συμπεριλαμβάνουν τη διατροφή, δηλαδή πως μπορεί να επηρεάζει ο δυτικός τρόπος ζωής, τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η έλλειψη δραστηριότητας την υγεία του ατόμου. Αυτά χρειάζεται να αποτελούν βασικό κομμάτι της εκπαίδευσης στα σχολεία. Επιπλέον υπάρχει έλλειψη διαιτολόγων στα δημόσια νοσοκομεία, με αποτέλεσμα οποιοσδήποτε χρειάζεται διατροφική παρέμβαση να βάλει το χέρι στην τσέπη. Σε αρκετά νοσήματα όπως η παχυσαρκία απαιτεί διεπιστημονική προσέγγιση ανεβάζοντας και άλλο το κόστος». Υπογράμμισε πως η ασφάλεια και υγιεινή των τροφίμων αποτελεί κομμάτι της πρόληψης, αναφέροντας χαρακτηριστικά το επεξεργασμένο κρέας που έπειτα από χρόνια χρήσης τους, συντηρητικό που περιέχουν κατηγορείται για καρκίνο στο παχύ έντερο. Λαχανικά και φρούτα που καλλιεργούνται σε βιομηχανικές περιοχές έχουν βρεθεί με σημαντικά μεγάλη ποσότητα βαρέων μετάλλων, όπως και τα μεγάλα ψάρια σε ανοιχτές θάλασσες θέτοντας την υγεία των καταναλωτών σε κίνδυνο. «Η ΕΕ υποτάσσεται στο κέρδος των βιομηχανιών, επιτρέποντας αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο σε διάφορα ζητήματα όπως αυτό της χρήσης αλεύρου από έντομα σε διάφορα προϊόντα», υπογράμμισε και σε σχέση με τη συγκεκριμένη έκδοση επισήμανε: «Το βιβλίο αυτό, φωτίζει όχι μόνο τα αίτια της υγειονομικής ανισότητας, αλλά δείχνει το δρόμο για το πώς η προαγωγή της υγείας μπορεί να είναι όχι ατομική ή κρατική ευθύνη αλλά κοινωνική ευθύνη, όπου εμείς οι επαγγελματίες υγείας θα μπορούμε να δώσουμε όλη μας την επιστημονική γνώση, να προάγουμε την υγεία πραγματικά μακριά από κάθε καπιταλιστικό κέρδος, στις υπηρεσίες των κοινωνικών και λαϊκών αναγκών».
Τα ευρωενωσιακά προγράμματα «πρόληψης» εξασφαλίζουν πελατεία στις ιδιωτικές κλινικές
Η Αγγελική Παπαδάτου, καρδιολόγος στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας μετέφερε την καθημερινότητα και την εμπειρία από το ΚΥ Ανω Λιοσίων, εκεί όπου ο πληθυσμός ζει κοντά στη χωματερή. «Κάποιοι από εμάς το ζήσαμε στις πρώην σοσιαλιστικές χώρες, όταν ακόμη οι σύγχρονες τεχνολογίες, η τεχνητή νοημοσύνη ήταν ανύπαρκτες. Σε αυτές τις χώρες ο άνθρωπος ήταν πάνω από το κέρδος, οι υπηρεσίες ήταν καθολικά δημόσιες με πλήρη αξιοποίηση όλων των σύγχρονων δυνατοτήτων της επιστήμης και της τεχνολογίας έξω από κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα. Στη χώρα μας παρέχονται υποτυπώδεις υπηρεσίες πρόληψης σε ασφαλισμένους κι ανασφάλιστους πολίτες, μετανάστες και άλλες πληθυσμιακές ομάδες όπως οι Ρομά, οι οποίοι φτάνουν τις 3.000 στην πόλη όπου ζω κι εργάζομαι. Το κράτος δεν έχει καμία ευθύνη, υποχρηματοδοτεί την ΠΦΥ η οποία είναι παντελώς υποστελεχωμένη και παράλληλα ενισχύει την επιχειρηματική δραστηριότητα. Η κατάρρευση της ΠΦΥ ξεκίνησε πριν 10 χρόνια με κυβέρνηση ΠΑΣΟΚ, συνέχισε με ΝΔ όπου την εποχή των μνημονίων διώχτηκαν μαζικά οι ιατροί, αποψιλώθηκαν οι μονάδες και συνέχισε με κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ – ΑΝΕΛ όπου και τις έκλεισε. Οι ευθύνες είναι διαχρονικές». Όπως είπε εργάζεται από το 1996 στο ΚΥ Άνω Λιοσίων, 30 χρόνια ως καρδιολόγος. «Η κατάσταση που αντιμετωπίζουμε σήμερα είναι τραγική. Λειτουργεί σαν τοπικό ιατρείο με 1 καρδιολόγο, 1 παθολόγο, 1 ορθοπεδικό οι οποίοι αναγκάζονται να κάνουν ιατρείο και σε άλλα υποκαταστήματα ή ΚΕΠΑ. Η υποχρέωσή μου είναι 16 ραντεβού την ημέρα. Καθημερινά ξεπερνάω τα 50 ραντεβού προκειμένου να εξυπηρετηθεί ο κόσμος για να μπορέσει να γράφει τα φάρμακά του. Μιλάμε για πληθυσμό 50.000 κατοίκων σε μια υποβαθμισμένη περιοχή». Ενδεικτικό της κατάστασης που επικρατεί είναι επίσης η μαρτυρία της Αγ. Παπαδάτου«Ποιός είναι αυτός που με τις ειδικές του γνώσεις θα ενημερώσει τους πολίτες, θα εντοπίσει τις ομάδες υψηλού κινδύνου, θα στείλει για τις απαραίτητες εξετάσεις, να κάνει διάγνωση; Ο καρδιολόγος ο οποίος πολλές φορές δε διαθέτει πιεσόμετρο, οξύμετρο, εργάζεται σε άθλιες κτιριακές εγκαταστάσεις χωρίς νοσηλευτικό προσωπικό, χωρίς θέρμανση;»Ενώ για το πολυδιαφημισμένο πρόγραμμα «προλαμβάνω για δωρεάν εξετάσεις καρδιαγγειακών νοσημάτων» επισήμανε ότι οι πολίτες οδηγούνται σε ιδιωτικά κέντρα να κάνουν χοληστερίνη, το λιπιδαιμικό προφίλ. «Τέτοια προγράμματα στηρίζονται από ευρωενωσιακές χρηματοδοτήσεις και λειτουργούν ως προθάλαμος εξασφαλισμένης πελατείας σε ιδιωτικές κλινικές και ομίλους υγείας, ενώ μεγάλο μέρος του λαού για οικονομικούς λόγους αδυνατούν να πάνε στο γιατρό για εξετάσεις.
Ο μικρός αριθμός ειδικευμένων ιατρών εργασίας επιβεβαιώνει την διαχρονική επιλογή να απονευρωθεί οποιοσδήποτε μηχανισμός θέτει περιορισμούς στην επιχειρηματική δραστηριότητα.
Ο Γιώργος Δούκας, Επιθεωρητής Εργασιακών Σχέσεων, μέλος του ΔΣ του Συλλόγου Εργαζομένων Επιθεώρησης Εργασίας εστιάζοντας στο κομμάτι του βιβλίου που αφορά τον επαγγελματικό κίνδυνο και την πρόληψη στην εργασία, σημείωσε ότι η έκδοση του τμήματος Υγείας – Πρόνοιας της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ έρχεται σε μια περίοδο που η συζήτηση για την ασφάλεια και υγεία στους χώρους δουλειάς έχει ανοίξει πλατιά μέσα στους εργαζόμενους, υπενθυμίζοντας το έγκλημα που συντελέστηκε στη «ΒΙΟΛΑΝΤΑ», με τις 5 εργάτριες της νυχτερινής βάρδιας να καίγονται ζωντανές. Επανέφεραν το ερώτημα γιατί σε μια εποχή που η επιστημονική και τεχνολογική πρόοδος δίνει τη δυνατότητα να εξαλειφθούν ή έστω να ελαχιστοποιηθούν μια σειρά κίνδυνοι εξακολουθούν να χάνονται άδικα τόσοι άνθρωποι ή να προκαλούνται σοβαρές και μακροχρόνιες βλάβες στην υγείας τους.
«Τα εργατικά ατυχήματα όμως είναι η κορυφή του παγόβουνου. Η ραγδαία αύξηση τους είναι αδύνατο να κρυφτεί παρά τις μεθοδολογικές αλχημείες της κυβέρνησης που προσπαθεί να εμφανίσει τον αριθμό των θανατηφόρων εργατικών ατυχημάτων μειωμένο με πλασματικό τρόπο. Η έκδοση ωστόσο εστιάζει στις επαγγελματικές ασθένειες που στην Ελλάδα περνούν «κάτω απ’ τα ραντάρ». Παρά το γεγονός ότι ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια και την Υγεία στην Εργασία εκτιμά ότι στην Ελλάδα έχουμε 2.500 θανάτους το χρόνο από επαγγελματικές ασθένειες η επίσημη καταγραφή είναι μηδενική. Αυτή η έλλειψη καταγραφής οφείλεται σε πολιτική επιλογή όλων των μέχρι τώρα κυβερνήσεων και έχει συγκεκριμένο ταξικό πρόσημο. Γιατί όταν ασθένειες που δημιουργήθηκαν από τις συνθήκες εργασίας καταγράφονται ως “κοινή νόσος” τότε οι εργοδότες απαλλάσσονται από ένα σημαντικό οικονομικό κόστος το οποίο μετακυλίεται φυσικά στους εργαζόμενους και τις οικογένειες τους. Επιπλέον, η μη καταγραφή τους αντικειμενικά οδηγεί στην έκθεση κι άλλων εργαζομένων σε βλαπτικούς παράγοντες καθώς δεν εντοπίζεται η πηγή του προβλήματος. Στο σχετικό κεφάλαιο αναδεικνύεται η διαχρονικότητα αλλά και η ιστορικότητα του φαινομένου μέσα από τις αναφορές στον Ιπποκράτη, στη βιομηχανική επανάσταση και στο Κεφάλαιο του Καρλ Μαρξ όπου μεταξύ άλλων καταπιάνεται τόσο με τις άθλιες συνθήκες δουλειάς των εργατών, όσο και με την τάση του κεφαλαίου να επεκτείνει τη χρονική διάρκεια της εργάσιμης μέρας. Και αν κάποιοι ισχυρίζονταν πως αυτά που γράφει ο Μάρξ αφορούν τον 19ο αιώνα έρχεται μια αλληλουχία από εργασιακούς νόμους για να τον επιβεβαιώσουν για ακόμα μια φορά». Παράλληλα επισήμανε τον σημαντικό ρόλο στην προστασία των εργαζομένων που θα μπορούσε να παίξει ο Ιατρός εργασίας και ο Τεχνικός ασφάλειας «ωστόσο με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο είναι αδύνατον να ασκήσουν ουσιαστικά το ρόλο τους καθώς δεν διασφαλίζεται η ανεξαρτησία τους από τον εργοδότη. Στον τομέα αυτό δραστηριοποιούνται εμπορευματικά μια σειρά επιχειρήσεις που παρέχουν αυτές τις υπηρεσίες. Σε πολλές περιπτώσεις η παρουσία τους εξαντλείται στην εκτέλεση τυπικών υποχρεώσεων και ο εργοδότης έχει πάντα τη δυνατότητα να αντικαταστήσει έναν τεχνικό ασφάλειας ή γιατρό εργασίας που κάνει σημαντικές παρατηρήσεις με κάποιον άλλο λιγότερο “ενοχλητικό”». Μιλώντας για την διαχρονική υποβάθμιση που έχει υποστεί η ειδικότητα της ιατρικής της εργασίας και την αντιεπιστημονική πρακτική να ασκούνται τα καθήκοντα του ιατρού εργασίας από άλλες ειδικότητες που δεν έχουν τη σχετική εξειδίκευση, τόνισε: «Κανένας μας δεν θα μπορούσε να διανοηθεί ότι θα αναλάβει να πραγματοποιήσει μια αναισθησία ένας ορθοπεδικός επειδή υπάρχει έλλειψη αναισθησιολόγου για παράδειγμα όμως το ίδιο το κράτος αυτή ακριβώς την πρακτική ακολουθεί με την ιατρική της εργασίας, απαξιώνοντας το επιστημονικό της αντικείμενο. Ο μικρός αριθμός ειδικευμένων ιατρών εργασίας δεν αποτελεί δικαιολογία για αυτή την κατάσταση αλλά απόδειξη της διαχρονικής και συνειδητής πολιτικής επιλογής του κράτους να απονευρώσει οποιοδήποτε μηχανισμό θέτει περιορισμούς στην επιχειρηματική δραστηριότητα. Μόνο τυχαίο δεν είναι πως ο αριθμός επιθεωρητών ασφάλειας και υγείας στην εργασία είναι επίσης ανεπαρκής καθώς σήμερα στον καθένα αντιστοιχούν να ελέγξει τουλάχιστον 1509 επιχειρήσεις και μάλιστα χωρίς να είναι εφοδιασμένος με όργανα μέτρησης βλαπτικών παραγόντων».
Αύξηση της νοσηρότητας και της θνητότητας στις φτωχότερες πληθυσμιακές ομάδες
Ο Νίκος Τρογκάνης, Ακτινοθεραπευτής – Ογκολόγος σημείωσε για τον καρκίνο, από τις μεγαλύτερες απειλές για τον άνθρωπο και τη δημόσια υγεία, με εκατομμύρια περιστατικά και θανάτους κάθε χρόνο. Ο επιπολασμός της 5ετιας ανέρχεται σε 17 περιστατικά ανά 1000 κατοίκους. Ο καρκίνος αναφέρεται σε μια πολυπαραγοντική νόσο με συχνότερες του πνεύμονα, μαστού, παχύ έντερου, προστάτη, δέρματος. Κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται πάνω από 20 εκατομμύρια περιστατικά, 1 στους 5 θα αναπτύξει καρκίνο, ενώ η θνησιμότητα ανέρχεται περίπου σε 10 εκατομμύρια θανάτους ετησίως. Η αιτιολογία είναι πολυπαραγοντική, όπως είναι οι γενετικοί παράγοντες, περιβαλλοντικοί, τρόπος ζωής, συνθήκες διαβίωσης και στέγασης, λοιμώδεις παράγοντες κ.α. Ολα αυτά όμως δεν δικαιολογούν την αδιαφορία του αστικού κράτους για την πρόληψη, ούτε περνάει σε δεύτερη μοίρα η έκθεση σε καρκινογόνες ουσίες στο χώρο δουλειάς, σε εργοστάσια, συνεργεία, μεταφορές, καθαριότητα, υγειονομικούς χώρους, σχολεία η η διατροφή χαμηλής ποιότητας λόγω οικονομικής δυσχέρειας τροφών, μόλυνση αέρα, ύδατος εδάφους. Ανέφερε ως παράδειγμα τους Πολυκυκλικούς Αρωματικούς Υδρογονάνθρακες (ΠΑΥ), καθώς το 24% της παγκόσμιας νοσηρότητας οφείλεται σε περιβαλλοντικούς παράγοντες. Ορισμενες ΠΑΥ έχουν ταξινομηθεί ως αποδεδειγμένα καρκινογόνοι παράγοντες για τον άνθρωπο κυρίως σε πνεύμονα, ουροδόχου, δέρματος. Η ατμοσφαιρική ρύπανση λόγω των βιομηχανικών εκπομπών μας ανησυχεί όλο και περισσότερο. Η έκθεση σε ΠΑΥ μπορεί να προκύψει μέσω εισπνοής (καπνός – διυλιστήρια) όσο και μέσω κατανάλωσης επιμολυσμένο τροφίμων ή νερού. Η καύση απορριμμάτων είναι σημαντική πηγή ΠΑΥ ιδιαίτερα σε χαμηλές θερμοκρασίες λόγω της ποικιλίας υλικών όπως πλαστικά, χαρτί, ξύλο, τρόφιμα. Η χρόνια επαφή επιβαρύνει ιδιαιτέρως κατοίκους που ζουν κοντά σε χωματερές ή μονάδες καύσης. Επίσης δυσμενή ρόλο παίζουν οι θειούχες ενώσεις βενζόλιο και αμίαντος». Αναφερόμενος σε μελέτες, υπογράμμισε ότι όσο χαμηλότερο είναι το κοινωνικοοικονομικό επίπεδο τόσο υψηλότερη επίπτωση έχει στη θνησιμότητα και τη χειρότερη επιβίωση. «Ολα τα δεδομένα συγκλίνουν στο ότι στις φτωχότερες ομάδες καθυστερεί η διάγνωση, η θεραπεία και λαμβάνουν λιγότερο αποτελεσματική φροντίδα». Στην Ελλάδα, το 2023 υπήρξαν 63.000 νέα περιστατικά, η θνησιμότητα ήταν 239 ανά 100.000 πληθυσμό, με φόντο τις τεράστιες ελλείψεις προσωπικού, εξειδικευμένων δομών, υψηλών ποσοστών σε ιδιωτικές πληρωμές, καθυστέρηση έναρξης ακτινοθεραπειών, ανύπαρκτη ψυχοκοινωνική στήριξη, υποβάθμιση της φροντίδας των επιζώντων.
Ολοένα και μεγαλύτερα κομμάτια των λαϊκών στρωμάτων γίνονται αναλώσιμα
Ο Γιώργος Νικολαΐδης, Ψυχίατρος, Διευθυντής στη Διεύθυνση Ψυχικής Υγείας και Κοινωνικής Πρόνοιας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού σημείωσε μεταξύ άλλων:
«Η σύγχρονη, πραγματικά επαναστατική, έρευνα στο πεδίο της κοινωνικής επιδημιολογίας τα τελευταία 40 χρόνια έχει αναδείξει κάτι ιδιαίτερα ριζοσπαστικό: ότι αντιθέτως με ότι πιστευόταν ως σχετικά πρόσφατα δεν είναι ούτε οι ατομικοί συμπεριφορικοί και υγειονοδιαιτητικοί παράγοντες (κάπνισμα, διατροφή, άσκηση κ.ο.κ) που καθορίζουν τόσο επιδραστικά την υγεία και την επιβίωση των ανθρώπων όσο η κοινωνικοοικονομική τους θέση και άλλοι βαθύτατα κοινωνικοί προσδιοριστές της υγείας. Σε μια μεγάλη τέτοια μελέτη, που ελέγχθηκε η επίδραση και των πιο παραδοσιακών και των κοινωνικών παραμέτρων στην επιβίωση χιλιάδων ανθρώπων στον ανεπτυγμένο κόσμο ενώ παράγοντες όπως το κάπνισμα, η καθημερινή άθληση και η υγιεινή διατροφή βρέθηκαν να έχουν σχετικά μικρή επίδραση, παράγοντες όπως το να πάει κανείς κατηγορούμενος σε ποινική δίκη, το να χάσει το σπίτι του, το να εργάζεται σε καθεστώς επισφάλειας βρέθηκαν να καθορίζουν πολλαπλασίως το αν θα ασθενήσει και τυχόν θα πεθάνει κάποιος από καρδιαγγειακά νοσήματα, κακοήθεις νεοπλασίες κ.λπ.
Ακόμα, η εμπορευματοποίηση των θεσμών, των επιστημών συμπεριλαμβανόμενων, δημιουργεί νέα πεδία αντιπαράθεσης: έτσι, π.χ. προδήλως για λόγους κερδοφορίας και με πραγματικά ισχνή βάση εμπειρικών αποδείξεων, ο κυρίαρχος λόγος αναδεικνύει ολοένα και περισσότερο την προτροπή στην χρήση υγιειονοδιαιτητικών μέσων ή και φαρμακευτικών θεραπειών έναντι υποθετικών προληπτικών κινδύνων. Το ιατροβιομηχανικό σύμπλεγμα προτιμάει πλέον να βγάζει προϊόντα που απευθύνονται σε υγιείς παρά σε ασθενείς. Έτσι, ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού λαμβάνει προφυλακτικά στατίνες, αντιϋπερτασικά, αντιδιαβητικά, γατροπροστατευτικά, προβιοτικά ενδεχομένως και θυμοσταθεροποιητικά κ.ο.κ. με απρόβλεπτες συνέπειες στην υγεία που μέλλουν να ανακαλυφθούν δεκαετίες μετά.
Κι εδώ, φυσικά, ο αστισμός αντιμετωπίζει τα σχετικά ζητήματα ως θέματα ατομικής ευθύνης και απόσεισης κάθε κοινωνικής διάστασης: ούτε συζήτηση για βελτίωση της εργασίας, μείωση του εργασιακού στρες, τις επισφάλειας, αύξηση των ωρών ανάπαυσης, ανακούφιση του καθημερινού άγχους επιβίωσης των λαϊκών τάξεων, ούτε λέξη για λαϊκή, προσιτή άθληση, για τρόφιμα υγιεινά και όχι επεξεργασμένα για την πλατιά κοινωνική πλειοψηφία: είναι τάχαμου ατομική ευθύνη των εργαζόμενων να ρίξουν την υψηλή τους χοληστερίνη μέσω φαρμάκων αμφίβολης αποτελεσματικότητας, τα οποία θα πληρώσουν οι ίδιοι. Το μόνο που το κράτος θα κάνει είναι το πολύ-πολύ καμιά καμπάνια, ίσα-ίσα για να αποτινάξει από πάνω του κάθε ευθύνη αλλά και να οικονομήσουν οι μόνιμοι εργολήπτες των ΕΣΠΑ….
Κι ακόμα, το ποιος ζει και ποιος πεθαίνει αποκτά άλλη διάσταση στις μέρες μας: εκεί που η περίθαλψη και η πρόληψη ήταν μέρος μιας στοιχειωδώς εγγυημένης αναπαραγωγής της εργατικής δύναμης, στις μέρες μας ολοένα και μεγαλύτερα κομμάτια των λαϊκών στρωμάτων, ιδιαίτερα τα πλέον ανειδίκευτα, πληβειοποιούνται, γίνονται αναλώσιμα. Και για αυτά ισχύει πλέον το ότι όποιος έχει να πληρώσει θα ζήσει κι όποιος δεν έχει θα αντικατασταθεί». Παράλληλα αναφέρθηκε σε μελέτες που τεκμηριώνουν «ότι οι κοινωνίες με τα πιο ενισχυμένα κινηματικά αντανακλαστικά (μέρες απεργιών, ποσοστό συνδικαλισμού κ.λπ.) έχουν καλύτερο προσδόκιμο επιβίωσης από τις χώρες της εξατομίκευσης».
Δύο παιδίατροι για δεκάδες χιλιάδες παιδιά
Η Σοφία Ζώρη, Παιδίατρος στην Πρωτοβάθμια Φροντίδα Υγείας προσέγγισε «τους όρους απόκτησης παιδιών στην σημερινή εποχή, στον καπιταλισμό, τα εμπόδια κ τις δυσκολίες που συναντά ένα νέο ζευγάρι. Αρχικά, ο προγεννητικός έλεγχος, ο έλεγχος δηλαδή βασικών νοσημάτων, δεν καλύπτεται εξ’ ολοκλήρου, ενδεικτικά, για την κυστική Ίνωση,από τα πιο συχνά κληρονομούμενα νοσήματα, ο έλεγχος είναι δωρεάν για τη συχνότερη μετάλλαξη (DeltaF508) με κάλυψη έως και 90%, όμως για τον πλήρη γονιδιακό έλεγχο, κατόπιν ιατρικής παραπομπής, υπάρχει κόστος που επιβαρύνει το ζευγάρι.
Η διαδικασία παρακολούθησης της κύησης αποτελεί πολλές φορές γολγοθά λόγω της τεράστιας υποστελέχωσης στις δομές ΠΦΥ σε ειδικότητες όπως γυναικολόγος, μαία ενώ η πλειοψηφία των τοκετών πραγματοποιούνται ιδιωτικά». Όπως κατήγγειλε σήμερα, στην 1η Υ.Πε. υπάρχουν 74 μαίες αδυνατώντας, παρά το σπουδαίο έργο τους, να προσφέρουν ολόπλευρα στη γυναίκα πχ αδυναμία συνταγογράφησης, κατ΄ οίκον δωρεάν επίσκεψης. «Παρακολουθήσαμε να ξετυλίγεται μπροστά μας ένας καταιγισμός sms για προληπτικό γυναικολογικό έλεγχο ενώ υπάρχουν κέντρα υγείας χωρίς γυναικολόγο. Η εγκυμοσύνη, ο τοκετός και η ΙΥΑ αποτελούν πεδίο κερδοφορίας για το κεφάλαιο. Ο ιδιωτικός τομέας αποτελεί μονόδρομο για το νέο ζευγάρι λόγω των μεγάλων ελλείψεων στα δημόσια νοσοκομεία. Κάθε εξωσωματική κοστίζει περίπου 3000 ευρώ ενώ για κάθε τοκετό κυμαίνεται από 3.000-4.000 ευρώ. Την ίδια στιγμή που υπάρχει επιστημονική πρόοδος στην διάγνωση γενετικών νοσημάτων, στην παρακολούθηση της εγκύου , στην πραγματοποίηση τοκετού , την ίδια στιγμή μπαίνουν συνεχώς εμπόδια στα νέα ζευγάρια.
Οι όροι εργασίας, οι χαμηλοί μισθοί, οι ελαστικές σχέσεις, η ανασφάλεια , το συνεχές χτύπημα στα δικαιώματα της μητρότητας από το κράτος και την εργοδοσία αποτελούν ανασταλτικούς παράγοντες απόκτησης παιδιού. Η Ελλάδα καταγράφει από τους χαμηλότερους δείκτες γονιμότητας στην ΕΕ, περίπου 1,35 παιδιά ανά γυναίκα, γεγονός που συνδέεται με τη δυσκολία των νέων να δημιουργήσουν οικογένεια λόγω κυρίως οικονομικών συνθηκών. Η αύξηση ηλικίας των γονέων οδηγεί σε υπογονιμότητα, αυξημένο κίνδυνο συνδρόμων, προωρότητας που με τη σειρά της αυξάνει τον κίνδυνο για νευροαναπτυξιακές διαταραχές, αναπνευστικά προβλήματα των παιδιών. Η προωρότητα συνδέεται επίσης με την ελλιπή παρακολούθηση στην εγκυμοσύνη ειδικά σε φτωχά, λαϊκά στρώματα, μετανάστριες γυναίκες. Οι συνθήκες εργασίας, η ορθοστασία, η δουλειά σε βάρδιες, η εντατικοποίηση της εργασίας οδηγούν σε ψυχική κ σωματική εξουθένωση της εγκύου, αυξάνουν τον κίνδυνο πρόωρου τοκετού. »
Για τις ιατρικές ανισότητες πρόληψης, παρακολούθησης, εμβολιασμού των παιδιών που προκαλούνται επισήμανε ότι στην 1η ΥΠΕ υπηρετούν μόλις 60 παιδίατροι σε 34 Κ.Υ. Η Σ. Ζώρη υπηρετεί στο Κ.Υ. Πατησίων ως επικουρική παιδίατρος, μαζί με άλλη μια παιδίατρο, καλύπτοντας το 5ο διαμέρισμα Αθηνών, την πυκνοκατοικημένη περιοχή της Κυψέλης με μεγάλο ποσοστό μεταναστών, προσφύγων με ~30 σχολεία, με το σχολικό συγκρότημα της Γκράβας, οδηγώντας την πλειοψηφία των γονιών στον ιδιωτικό τομέα ή σε καθυστέρηση εμβολιασμών, προληπτικών ελέγχων. Οι προληπτικοί καρδιολογικοί έλεγχοι, βασικοί για τον αθλητισμό, γίνονται όλα με ατομική ευθύνη των γονιών με κόστος, χωρίς να υπάρχει σχεδιασμός, μέριμνα, ενώ οι ελεύθεροι αθλητικοί χώροι συνεχώς μειώνονται.
«Η πρόληψη στα παιδιά αποτελεί τη βάση συνολικά της ζωής τους, η αξία του εμβολιασμού είναι πολυδιάστατη, καθώς αποτελεί μία από τις πιο σημαντικές παρεμβάσεις δημόσιας υγείας παγκοσμίως, δεύτερη μετά την παροχή καθαρού πόσιμου νερού. Aπό τον Ι. Πυλαρινό, τον Άγγλο Τζένερ, πατέρα του εμβολιασμού, του 18ου αιώνα η πρόοδος στον εμβολιασμό έχει πρωτεύοντα ρόλο στην εξάλειψη ασθενειών, στην συλλογική ανοσία. Στο σήμερα υπάρχουν παιδιά με zero dose εμβόλιο ή παιδιά με ελλιπή εμβολιασμό κυρίως σε πληθυσμούς στην χώρα μας Ρομά, πρόσφυγες, φτωχών στρωμάτων. Το 70% των εμβολιασμών στην Ελλάδα πραγματοποιείται ιδιωτικά, ο εμβολιασμός αποτελεί ατομική ευθύνη της κάθε οικογένειας.»
Η στοματική υγεία παραμένει εκτός κεντρικού σχεδιασμού της δημόσιας υγείας
Η Ευαγγελία Πιπέρη, Αναπληρώτρια καθηγήτρια Οδοντιατρικής ΕΚΠΑ, μιλώντας για τη στοματική υγεία τόνισε ότι δεν είναι δευτερεύον ζήτημα «αισθητικής» αλλά αποτελεί αναπόσπαστο μέρος και καθρέφτη της γενικής υγείας και βασικό δείκτη της ποιότητας ζωής και της κοινωνικής ευημερίας.
«Η κακή στοματική υγεία και η έλλειψη της κατάλληλης οδοντιατρικής φροντίδας συνεπάγεται σωματικά συμπτώματα, λειτουργικούς περιορισμούς, ψυχικές και κοινωνικές επιπτώσεις, στιγματισμό, χαμηλή παραγωγικότητα στην εργασία, μειωμένη επίδοση των παιδιών στο σχολείο αλλά και επιπλοκές στη γενική υγεία δεδομένου του γεγονότος ότι οι νόσοι του στόματος έχουν συχνά συννοσηρότητα με άλλα Μη Μεταδιδόμενα Νοσήματα (π.χ. συσχέτιση της περιοδοντικής νόσου με τον διαβήτη και την καρδιαγγειακή νόσο).
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, οι στοματικές νόσοι και μιλάμε κυρίως για την τερηδόνα και την περιοδοντίτιδα, τη σοβαρή μορφή ουλίτιδας δηλαδή που συνοδεύεται από καταστροφή του οστού, προσβάλλουν, πάνω από 3,5 δισεκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως με παγκόσμιο επιπολασμό 45% περίπου ενώ συγκαταλέγονται στα συχνότερα μη μεταδιδόμενα νοσήματα (WHO, 2022), ξεπερνώντας το συνολικό αριθμό των ατόμων που πάσχουν από τις 5 πιο συχνές μη μεταδιδόμενες ασθένειες και συγκεκριμένα τις ψυχικές ασθένειες, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, τον καρκίνο, τη χρόνια αναπνευστική νόσο και το ΣΔ.
Η τερηδόνα μάλιστα στα μόνιμα δόντια θεωρείται η πιο συχνή πάθηση υγείας.
Τα νοσήματα αυτά επηρεάζουν τους ανθρώπους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους, με σημαντικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής, στη διατροφή, στην κοινωνική ένταξη και στην εργασιακή παραγωγικότητα, το κρίσιμο, όμως, στοιχείο είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις παθήσεις μπορούν να προληφθούν!!
Παρά ταύτα, στην Ελλάδα η πρόληψη στον τομέα της οδοντιατρικής παραμένει υποβαθμισμένη αποτελώντας έναν από τους πιο παραμελημένους τομείς της δημόσιας υγείας, άνισα κατανεμημένη και έντονα επηρεασμένη από κοινωνικοοικονομικούς παράγοντες, αναδεικνύοντας σαφείς ταξικές ανισότητες.
Στην Ελλάδα, η στοματική υγεία παραμένει σε μεγάλο βαθμό εκτός του κεντρικού σχεδιασμού της δημόσιας υγείας», τόνισε υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μια πολιτική που δεν θα περιορίζεται στη διαχείριση συμπτωμάτων, αλλά θα λαμβάνει υπόψη τους ψυχοκοινωνικούς και κοινωνικοοικονομικούς προσδιοριστές της υγείας, ιδιαίτερα στο πλαίσιο της δημόσιας περίθαλψης.
«Η διάκριση της οδοντιατρικής πρόληψης σε πρωτογενή, δευτερογενή και τριτογενή δεν είναι απλώς επιστημονική. Είναι βαθιά κοινωνική. Στην πράξη, τα τρία επίπεδα πρόληψης δεν κατανέμονται ισότιμα στον πληθυσμό, αλλά ακολουθούν τις κοινωνικές και ταξικές διαστρωματώσεις.
«Οι κοινωνικές ανισότητες στη στοματική υγεία δεν προκύπτουν επειδή κάποιοι δεν φροντίζουν τα δόντια τους. Προκύπτουν επειδή το σύστημα αποτυγχάνει να προσφέρει πρόληψη εκεί που τη χρειάζονται περισσότερο.»
