Αλέκα Παπαρήγα: «Για την αξία του διαβάσματος»

Από το #3 του «Βιβλιοστάτη» των εκδόσεων «Σύγχρονη Εποχή», μεταγράψαμε και αναδημοσιεύουμε μια πολύ χρήσιμη και ουσιαστική συζήτηση με την Αλέκα Παπαρήγα, μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ, με θέμα την αναντικατάστατη αξία του διαβάσματος, αλλά και την ανάγκη διάδοσης του βιβλίου της Σύγχρονης Εποχής.

Ο «Βιβλιοστάτης» αποτελεί τριμηνιαία έκδοση που κυκλοφορεί ως ένθετο του «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου».

Με τον «Ριζοσπάστη του Σαββατοκύριακου» 6-7 Δεκέμβρη κυκλοφόρησε ο «Βιβλιοστάτης» #3, στην ύλη του οποίου ο αναγνώστης βρίσκει: Τη συνέντευξη της Αλέκας Παπαρήγα, μέλους της ΚΕ του ΚΚΕ, «Για την αξία του διαβάσματος». Αφιέρωμα στις εκδόσεις των Επιστημονικών Συνεδρίων του ΚΚΕ, με τίτλο «Ένα εργαλείο για τη μελέτη και ανάδειξη της πρωτοπόρας Τέχνης της εποχής μας». Αφιέρωμα στις «Εκδόσεις που φωτίζουν τον χαρακτήρα του Κομμουνιστικού Κόμματος ως επαναστατική πρωτοπορία». Αφιέρωμα στα «80 χρόνια του ΔΣΕ». Παρουσίαση της νέας έκδοσης «Για τα Σοβιετικά Συντάγματα από το 1918 έως το 1936». Προτάσεις λογοτεχνικών βιβλίων για παιδιά.

Μετά την κυκλοφορία του σε έντυπη μορφή, ο «Βιβλιοστάτης» διατίθεται και σε ψηφιακή, στην ιστοσελίδα της Σύγχρονης Εποχής.

Πατώντας εδώ μπορείτε να «ξεφυλλίσετε» τον «Βιβλιοστάτη» #3.

Πατώντας εδώ μπορείτε να βρείτε το αρχείο τευχών του «Βιβλιοστάτη».

Ακολουθεί η συνέντευξη της Αλέκας Παπαρήγα.

 

«Για την αξία του διαβάσματος»

– Δημοσιεύονται κατά διαστήματα άρθρα και μελέτες που μιλούν για την αξία του διαβάσματος. Όλοι συμφωνούν ότι καλλιεργεί τη φαντασία και την κριτική σκέψη. Ποια είναι η ουσιαστική διαφορά στην έγνοια του ΚΚΕ πάνω σε αυτό το ζήτημα;

Βιβλίο και διάβασμα ναι, ανάγκη όχι μόνο για τις νεαρές ηλικίες που βρίσκονται στη διαδικασία της μάθησης, είναι καθολική ανάγκη για όλες τις ηλικίες. Το θέμα είναι η επιλογή του βιβλίου, η αξία του οποίου δεν κρίνεται από τη διαφήμιση, ούτε από το πόσες εκδόσεις κυκλοφόρησαν και εξαντλήθηκαν. Αναφέρομαι σε βιβλία που τα βρίσκουμε στις προθήκες βιβλιοπωλείων, προβάλλονται μέσα από τον Τύπο ως έξοχα αριστουργήματα. Αφορούν και την πανεπιστημιακή βιβλιογραφία. Στα περισσότερα ή έστω σε πολλά από αυτά, το περιεχόμενό τους είναι επηρεασμένο από το πλήθος αστικών, ρεφορμιστικών και οπορτουνιστικών ιδεολογικών μύθων, ψεμάτων, ανακριβειών, αντιφάσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις χαρακτηρίζονται και από αχρείαστη και βαρετή φλυαρία. Στον έναν ή τον άλλο βαθμό είναι μακριά και σε αντίθεση με την ιστορική αντικειμενική αλήθεια, έτσι που οι αναγνώστες μαθαίνουν και συνηθίζουν να σκέφτονται «με το κεφάλι κάτω και τα πόδια ψηλά», αυτή η παρομοίωση μου έρχεται στο νου.

Για εμάς η γνώση είναι πρόοδος προς την αλήθεια, προς την προσέγγισή της, γι’ αυτό και τελικά προκαλεί μεγάλη «απόλαυση». Τέτοιες είναι οι εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής, οι θεωρητικές, πολιτικές, ιστορικές, κοινωνικές, λογοτεχνικές κλπ., οι εκδόσεις για τα παιδιά. Μαθαίνεις, ασκείσαι να σκέπτεσαι και να κρίνεις, με τη βοήθεια της επιστημονικής υλιστικής διαλεκτικής μεθοδολογίας. Είναι η γνώση που συμβάλλει στην αποτελεσματικότερη μορφή επικοινωνίας και σύνδεσης με τις εργατικές λαϊκές μάζες, που συνεγείρει, πείθει, καλλιεργεί διάθεση οργάνωσης και πάλης στις οποιεσδήποτε συνθήκες.

Επίσης, χωρίς να υποτιμούμε το πώς προβάλλουμε τις θέσεις, με ποιο «στιλ» και «ύφος», αυτό το πώς δεν πρέπει να ερμηνεύεται ως «επικοινωνιακό ζήτημα», αδιαφορώντας ή παραγνωρίζοντας την ιδεολογικοπολιτική ουσία, τη σχέση με την αλήθεια.

– Υπάρχουν απόψεις που υποστηρίζουν ότι το διάβασμα έχει χάσει τη σημασία του, με την έννοια, π.χ., του βιβλίου στο χέρι, ότι σήμερα όλο και περισσότεροι, ακόμα και αυτοί που κάποτε διάβαζαν, προσφεύγουν στη λύση του διαδικτύου, θεωρούν ότι βρίσκουν απαντήσεις μέσω του κινητού, του τάμπλετ κλπ. Πώς ξεπερνιέται αυτό;

Το πρόβλημα καταρχήν δεν ξεκινάει από την επιλογή του μέσου για διάβασμα και μελέτη. Παίρνουμε υπόψη τη συστηματική προσπάθεια που γίνεται μέσα απ’ όλους τους θύλακες και τους πόρους του συστήματος, τους μηχανισμούς του αστικού κράτους, τους πάσης φάσεως αστούς προπαγανδιστές του, με στόχο να μειωθεί στο ελάχιστο το ενδιαφέρον για γνώσεις, μελέτη, άρα για το βιβλίο γενικά. Πάντα βέβαια υπήρξε και υπάρχει ο πόλεμος κατά της μαρξιστικής-λενινιστικής διδασκαλίας, του πολιτικού μαρξιστικού βιβλίου, στο πλαίσιο της διαπάλης με τις κομμουνιστικές ιδέες. Βεβαίως υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που οδηγούν σήμερα σε μια σχετική μείωση στα ενδιαφέροντα για διάβασμα, ακόμα και από προοδευτικούς ανθρώπους, παρά τη συμμετοχή στους αγώνες, σε συνδυασμό με την προπαγανδιστική επίθεση για το ρόλο των πληροφοριών, των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης κλπ. Ο ασφυκτικός, στενός, μέχρι και ανύπαρκτος ελεύθερος χρόνος, τα περίσσια άγχη που ζούμε, το κυνήγι για την επιβίωση, είναι παράγοντες που αποθαρρύνουν. Αρκετοί καταφεύγουν στο διαδίκτυο, όμως εκεί μπορείς να βρεις εκατομμύρια πληροφορίες άγνωστης προέλευσης, άρα και εγκυρότητας περιεχομένου, ερωτήσεις και απαντήσεις, σχόλια, συζητήσεις αστικού, ρεφορμιστικού, οπορτουνιστικού περιεχομένου, συμβατών με τα συμφέροντα του καπιταλιστικού συστήματος.

Για να καλλιεργηθεί το ενδιαφέρον για το μαρξιστικό βιβλίο, τις εκδόσεις της Σύγχρονης Εποχής, χρειάζεται να κατανοηθεί ως αδήριτη αναγκαιότητα. Σήμερα έχει ανέβει στα ύψη η απαιτητικότητα να δίνουμε σωστές απαντήσεις, να εκλαϊκεύουμε θέματα και εκτιμήσεις επιστρατεύοντας την ιδεολογία, την επιστήμη, και όχι μόνο να περιγράφουμε τα προβλήματα που ο λαός ζει, να περιοριζόμαστε σε αιτήματα. Η αστική τάξη, το κεφάλαιο, οι εκάστοτε κυβερνήσεις, διεξάγουν εκτεταμένη ιδεολογική παρέμβαση, προκειμένου να δικαιολογήσουν τα αντεργατικά μέτρα που παίρνουν ή να πείσουν, π.χ., για την αναγκαιότητα της πολεμικής οικονομίας, για το ποιο ιμπεριαλιστικό κέντρο έχει δίκιο έναντι του αντίπαλου στον ανταγωνισμό και στον πόλεμο. Επομένως απαιτείται γνώση και το μεγαλύτερο μέρος της υπάρχει στο θεωρητικό, πολιτικό βιβλίο. Το βιβλίο είναι προσφορότερο για μελέτη, γιατί πάνω στις σελίδες του μπορείς να σημειώσεις, να υπογραμμίσεις, κάτι που δε διευκολύνει στην οθόνη.

Διαβάζω για να ανεβάσω το ιδεολογικό μου επίπεδο, σημαίνει μελετώ, δεν περνάω απλά από μια παράγραφο στην άλλη, κάνοντας αγώνα δρόμου να φτάσω στο τέλος και ό,τι πιάσω, ό,τι θυμηθώ. Όταν διαβάζεις συστηματικά, όταν χτίζεις με αποφασιστικότητα και σχέδιο, προοδευτικά, το μορφωτικό επίπεδο, τότε στην πορεία θα καταναλώνεται λιγότερος χρόνος για να διαβάσεις και να καταλάβεις σε σύγκριση με το παρελθόν. Έτσι θα αποκτηθεί και η δίψα να ξαναδιαβάσεις, για να μη χάσεις ζητήματα που σου ξέφυγαν από το πρώτο διάβασμα. Θα νιώσεις την ανάγκη να επισκεφτείς τη Σύγχρονη Εποχή, να ψάξεις για κατάλογο εκδόσεων, να αξιοποιήσεις το Βιβλιοστάτη, θα κεντριστεί το ενδιαφέρον για κάποιο νέο θέμα. Όσο δρας για τα προβλήματα του λαού τόσο η ανάγκη για διάβασμα μεγαλώνει, γιατί έτσι λύνεις και προβλήματα πειθούς. Επίσης, αν εγώ, εσύ, αυτός διαβάζουμε, τότε θα νιώσουμε την ανάγκη να παρακινήσουμε να το κάνουν και άλλοι, και οι άλλοι θα το κάνουν παραπέρα. Αυτός είναι ο βασικός τρόπος. Με εντολές και συνθήματα δε λύνονται τέτοιου τύπου προβλήματα.

– Σε ποιο είδος βιβλίου πρέπει να επικεντρώσουμε για να εξασφαλίσουμε αυτό που λέμε ενότητα σκέψης και δράσης για την αποτελεσματική προώθηση της επαναστατικής πολιτικής;

Αν πρόκειται για νέο ή νέα, για μικρότερες ηλικίες, εξαρτάται μέσα από ποιο δρόμο πέρασε ο νέος και η νέα, από τη μικρή ακόμα ηλικία των μαθητικών θρανίων, ώσπου να κάνει την επιλογή να δράσει επαναστατικά μέσα από τις γραμμές του ΚΚΕ και της ΚΝΕ. Εξαρτάται από το αν το οικογενειακό περιβάλλον και ο φιλικός περίγυρος έδωσαν ή δώρισαν βιβλίο ή βιβλία ή παρακίνησαν στο διάβασμα, τι ερεθίσματα δέχτηκε στην πορεία στην οργανωμένη πολιτικά και συνδικαλιστικά ζωή του. Σε μεγαλύτερη ηλικία βεβαίως τα ερεθίσματα είναι πιο έντονα, οι ανάγκες πιο ορατές.

Μπορεί, π.χ., να δοθεί ώθηση από ένα καλό λογοτεχνικό βιβλίο με ιστορικό χαρακτήρα ή και σύγχρονο, ώστε να κινήσει το ενδιαφέρον και για κάτι παραπάνω. Σίγουρα την πιο ισχυρή ώθηση και παραπέρα ενδιαφέρον, αλλά και ως άσκηση στο διάβασμα, επιτελεί ο Ριζοσπάστης, η ΚΟΜΕΠ, ο Οδηγητής. Κίνητρο για νεοφώτιστους μπορεί να αποτελέσει το ποιοτικό στη μορφή και στο περιεχόμενο πολιτιστικό έργο, ακόμα και μια θεατρική παράσταση, με πολιτικό περιεχόμενο και μηνύματα, ένα podcast, ένα ιστορικό ντοκιμαντέρ. Ένα βιβλίο από τη μικρή μαρξιστική βιβλιοθήκη ή οι εκδόσεις της ΚΝΕ με τον τίτλο Αλήθειες και ψέματα. Ακόμα και πιο ειδικές εκδόσεις, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα και τις εμπειρίες.

Σημασία έχει να υπάρξει συνέχεια, ακόμα να δοκιμαστεί η αυτομόρφωση, ατομική ή  συλλογική. Για το ξεκίνημα παίζει ρόλο να παίρνονται υπόψη και προσωπικά ενδιαφέροντα, π.χ., βιβλία που σχετίζονται με το επιστημονικό αντικείμενο για φοιτητές και φοιτήτριες ή  νέους εργαζόμενους. Οι συχνές επισκέψεις στο βιβλιοπωλείο της Σύγχρονης Εποχής δίνουν τη δυνατότητα επιλογής και με τη βοήθεια των υπαλλήλων της, που δε λειτουργούν σαν απλοί πωλητές, μπορούν και να προτείνουν. Αν το αποφασίσει ένας νέος ή νέα, θα συναντηθεί και με τη βοήθεια στην αυτομόρφωση. Οι δρόμοι προς το ΚΚΕ και την ΚΝΕ είναι ανοικτοί, εκεί η γνώση ζευγαρώνει με τη δράση και τα προσωπικά ακόμη ενδιαφέροντα. Η εξοικείωση με το διάβασμα μπορεί να οδηγήσει στο καλύτερο, στη δίψα για διάβασμα, άρα στην κατάκτηση του αναγκαίου επίπεδου γενικής πολιτικής μόρφωσης, με τη γνωριμία και εξοικείωση με τη διαλεκτική υλιστική μεθοδολογία. Η Σύγχρονη Εποχή διαθέτει τις κατάλληλες εκδόσεις.

– Το Κόμμα μας από την ίδρυση του έδινε μεγάλη σημασία στη γνώση, στο διάβασμα. Αν τελικά αυτό είναι καταχτημένο, γιατί είναι ένα ζήτημα στο οποίο συνεχώς πρέπει να επανερχόμαστε;

Στο Κόμμα μας δεν είναι καθόλου χρήσιμο και σωστό να πούμε ότι το ένα ή το άλλο καθήκον είναι κατακτημένο οριστικά, καθώς η μια γενιά διαδέχεται την άλλη, το κυριότερο είναι ότι τα πράγματα εξελίσσονται, δημιουργούνται νέες ανάγκες. Το ζήτημα της ανάπτυξης της θεωρίας και της δημιουργικής μελέτης της, η μελέτη θεματικών εκδόσεων και η αρθρογραφία για νέα ζητήματα και πλευρές που προκύπτουν από τις εξελίξεις, πάντα θα στέκουν απέναντι μας ως ανάγκη, άρα και υποχρέωση. Αποκτάμε ικανότητα συλλογικά και ατομικά να βαδίζουμε όσο γίνεται πιο μπροστά από τις εξελίξεις, να μην αιφνιδιαζόμαστε, να κατακτάμε δηλαδή ικανότητα πρόγνωσης και πρόβλεψης. Όσο πιο υψηλή είναι η στάθμη των μελών του Κόμματος τόσο πιο δυνατά γίνεται όλα τα μέλη να συμβάλουν με τη γνώμη τους, τις προτάσεις, να ασκούν δημιουργική κριτική και αυτοκριτική. Η αυτάρκεια για μας είναι ξένη. Όπως φαίνεται καθαρά στις Θέσεις της ΚΕ για το 22ο Συνέδριο, παρά την πρόοδο που σημειώθηκε, υπάρχει ακόμα αναντιστοιχία ανάμεσα στις επεξεργασίες που έγιναν σε ιδεολογικά ζητήματα και θέματα και στο τι έχει φτάσει να συζητιέται σε όλο το Κόμμα, ώστε να γίνονται αυτά γνωστά, κατανοητά, να εμπλουτίζονται και από τις ΚΟΒ, καθώς αυτές έρχονται σε πιο στενή, κοντινή επαφή με τις εργατικές λαϊκές μάζες, τις νεολαιίστικές και γυναικείες οργανώσεις. Όταν λέμε δυνατό ΚΚΕ βασική προϋπόθεση είναι η σχέση του με τη θεωρία και η ενσωμάτωση της στην πράξη, υτή είναι και η ουσία του επαναστατικού χαρακτήρα του. Αυτό σημαίνει πάντα σταθερό ΚΚΕ.

– Στις θέσεις για το 22ο Συνέδριο του ΚΚΕ αναφέρεται: «(…) να δώσουμε ώθηση στην ανάπτυξη ενός μορφωτικού ρεύματος στις γραμμές μας που θα αφορά ευρύτερα το πολιτικό και λογοτεχνικό βιβλίο, τη θεατρική παράσταση, γενικότερα την πολιτιστική δημιουργία, με αντανάκλαση στη βελτίωση της ποιότητας ζωής μελών και στελεχών με κομμουνιστικά κριτήρια.» Τι ακριβώς εννοείτε;

Η ολόπλευρη μόρφωση έχει αξία, ειδικά όταν σ’ αυτή συμπεριλαμβάνεται και η πολιτική, πολιτιστική, η γνωριμία με την ιστορία των εργατικών λαϊκών, νεανικών και γυναικείων αγώνων, η γνωριμία με την δεκαετία του ’40, με την εφτάχρονη στρατιωτική δικτατορία, τον ξεσηκωμό του Πολυτεχνείου, με ιστορικά λογοτεχνικά έργα. Το μορφωτικό ρεύμα δεν έχει ημερομηνία λήξης, συναντάται με τη δράση, οι δυο τομείς τελικά λειτουργούν και υποστηρικτικά μεταξύ τους. Η αυτομόρφωση έχει όλα τα θετικά και της συλλογικότητας, όταν γίνεται με τη συγκρότηση μιας ομάδας. Η γνώση και η μελετημένη πείρα σε βοηθούν να τολμάς, να μη βλέπεις φοβικά την πρωτοβουλία στη δράση, στο πλαίσιο της συλλογικότητας. Αποκτάς ικανότητα πειθούς, που είναι και το ζητούμενο. Η ικανότητα «επικοινωνίας» δεν είναι μόνο το ύφος ή οι εντυπώσεις. Στον πυρήνα της είναι η καλή γνώση και η διάδοσή της με όσο γίνεται κατανοητό τρόπο, που δεν έχει καμία σχέση με την απλούστευση και το φτώχεμα του βασικού περιεχομένου των ιδεών, της ουσίας των γεγονότων. Η γνώση -αγκαλιά με τον αγώνα- σε εφοδιάζει με νέα κριτήρια για την ποιότητα ζωής, το πραγματικό νόημα της ζωής. Γίνεσαι αλύγιστος απέναντι στις πιέσεις του συστήματος και στις δυσκολίες της ζωής. Πας κόντρα στο ρεύμα, κόντρα στο σύστημα, χωρίς να αποσπάσαι από τις εργατικές λαϊκές μάζες, άλλωστε ο δρόμος προς την ανατροπή, η ίδια η διαδικασία της ανατροπής χρειάζεται την αποφασιστικότητα, τη γενναιότητα μεγάλου -όσο γίνεται- μέρους της εργατικής τάξης και των κατώτερων τμημάτων, των μεσαίων στρωμάτων, των νέων και των γυναικών, των ξένων εργατών και εργατριών. Είσαι ένας ή μία που βάζεις το δικό σου πετραδάκι, το δικό σου αγκωνάρι για να κερδηθεί επαναστατικά η νέα κοινωνία, η σοσιαλιστική. Είναι μικρή ικανοποίηση αυτή; Κάθε άλλο.