The sign of the cross (Η σταύρωση ως συλλογική πράξη αντίστασης)

Η σταύρωση έχει εμπνεύσει μεγάλο κομμάτι της λαϊκής τέχνης, είτε αυτό είναι αγιογραφίες, είτε πίνακες ζωγραφικής, είτε τραγούδια. Είναι ένα κορυφαίο θρησκευτικό γεγονός γιατί είναι μια στιγμή που συγκλονίζει: ο θεός επιλέγει να θυσιαστεί για να ανοίξει το δρόμο της αντίστασης. Να τον ανοίξει, όχι να ηγηθεί. Αυτό είναι μια πραγματική τομή στην φιλοσοφία των θρησκευτικών πεποιθήσεων. Η έως τότε εβραϊκή θεολογία προέβλεπε την άφιξη ενός μεσσία που θα τους έσωζε από τους Ρωμαίους και θα δημιουργούσε μια χώρα για τον περιούσιο λαό. 

Αντί όμως για αυτό εμφανίζεται στη χριστιανική φιλοσοφία ένας Θεός ο οποίος αρνείται να σώσει τους πιστούς του, αρνείται να δεχτεί θυσίες, αρνείται να τιμωρήσει. Το παράδειγμα που δείχνει είναι ένα παράδειγμα αντίστασης στην τυπολατρία, την εμπορευματοποίηση, την ανάδυση ενός ανταλλακτικού νέου κόσμου που αρχίζει να εμφανίζεται. Ο περιούσιος λαός δεν είναι εθνικός, είναι ταξικός, είναι αυτοί που αδικούνται και υποφέρουν. 

Όμως αυτός δεν ήρθε να αποδώσει δικαιοσύνη σε αυτούς, δεν ήρθε για να επιβάλει μια αλλαγή, κάτι που θα καταργούσε εξάλλου την ελεύθερη βούληση που πρεσβεύει. Ο ίδιος ήρθε για να δείξει πως η αντίσταση έχει νόημα ακριβώς όταν οδηγεί στο Σταυρό, πως ο παράδεισος δεν είναι κάτι το οποίο θα έρθει ως ώριμο φρούτο, αλλά ως συνέχεια μιας συλλογικής ζωής στον αγώνα για ένα καλύτερο κόσμο. 

Έτσι τη στιγμή της σταύρωσης, τη στιγμή του “πατέρα γιατί με εγκατέλειψες”, ο θεός απαρνείται τη θεϊκή του υπόσταση για να πεθάνει και να υποφέρει ως άνθρωπος, για να δείξει πως ο άνθρωπος δε θα σωθεί ούτε από κάποια ανώτερη δύναμη, ούτε μόνος του ως μια πράξη ατομική, για να δείξει πως χρειάζεται μια συλλογική αντίσταση ώστε πολλοί σταυροί, πολλοί γολγοθάδες να ενωθούν. Σε αυτούς χωράνε ληστές, πόρνες, οι πάντες εκτός από τους πλούσιους και τους έχοντες εξουσία. 

Αυτό εξηγεί και τον τρόπο ζωής των πρώτων χριστιανικών κοινοτήτων, ο οποίος σε ένα βαθμό έχει διατηρηθεί σε μικρές κοινότητες στους ορθόδοξους και στους καθολικούς. Αυτό εξηγεί επίσης γιατί όποια ταξική επανάσταση έχει γίνει, έχει γίνει σε χώρα είτε ορθόδοξη (ανατολική Ευρώπη) είτε καθολική (λατινική Αμερική). Αντίθετα οι προτεσταντικές χώρες έχουν διαμορφώσει μια διαφορετική ηθική, μια ηθική ατομική οι οποία μεταθέτει τα πάντα στον παράδεισο, άρα όχι μόνο δεν έχει νόημα να αντιστέκεσαι, είναι και αμαρτία. Αρνούμενοι τη συγχώρεση, αποδέχονται ως ντεφάκτο κακές κάποιες πράξεις, καταδικάζουν τη βία από όπου και αν προέρχεται και κινούνται ενάντια σε ό,τι θεωρείται πως προσβάλει τους θρησκευτικούς τύπους. 

Σε προτεσταντικές χώρες άνθισε με μεγάλη ευκολία ο νεοφιλελευθερισμός. Όχι μόνο επανάσταση δεν έγινε, αλλά εμφανίστηκαν φαινόμενα όπως ο ναζισμός (χωρίς ιδιαίτερη αντίσταση, σε αντίθεση για παράδειγμα με την Ελλάδα ή την Ιταλία) ακόμα και ο  Τραμπ με τις σκηνές προσευχής που έκαναν τον γύρω του κόσμου πρόσφατα. 

Όλως περίεργος η προτεσταντική ηθική έχει επιβληθεί και από το σύστημα στην Ελλάδα. Και θα ακούσουμε πάλι αυτές τις ημέρες για τη θυσία της σταύρωσης, για τις αμαρτίες που την ακυρώνουν, για προσευχή και νηστεία, από ανθρώπους που είναι οι πνευματικοί απόγονοι των φαρισαίων, από τους οποίους δε θα ακούσουμε ποτέ ούτε για το μαστίγωμα στους τραπεζίτες, ούτε για τη συγχώρεση του ληστή, ούτε για το κάλεσμα για αντίσταση και δικαιοσύνη. 

Ευτυχώς όμως τα κείμενα, ακόμα τουλάχιστον, παραμένουν όπως και οι εικόνες και οι ύμνοι. Και μπορούν ακόμα να ξυπνήσουν ένα συλλογικό υποσυνείδητο που διψά για την ανατροπή κάθε καταπίεσης, κάθε αδικίας, κάθε επίθεσης στον άνθρωπο. 

 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης