Ο Τσόρτσιλ και το πραξικόπημα του 1953 στο Ιράν

Το κείμενο που ακολουθεί αποτελεί μετάφραση αποσπάσματος από το βιβλίο του Tariq Ali, «Churchill: His Times and His Crimes» (εκδόσεις Verso 2023) και αναφέρεται στον ρόλο των αποικιοκρατών στο Ιράν και κατ’ επέκταση, στο Ιράκ. Στόχος είναι να κατανοηθεί ότι η σημερινή κατάσταση των μουλάδων στο Ιράν, αλλά και όσα συνέβησαν στο Ιράκ, αποτελούν γνήσιο τέκνο της παλαιάς και της νέας αποικιοκρατίας: δηλαδή των Βρετανών και των Αμερικανών στη συνέχεια.

Ο σκοπός είναι να αντιληφθούμε ότι οι εκκλήσεις προς τις ΗΠΑ να «σώσουν» έναν λαό που βασανίζεται και υποφέρει από τους μουλάδες είναι σαν να ζητάς από τον χασάπη να σώσει το κοτόπουλο που ετοιμάζεται να αποκεφαλίσει. Με λίγα λόγια, είναι απολύτως σαφές ότι το να ζητείται βοήθεια εναντίον του θεοκρατικού καθεστώτος από εκείνους που το γέννησαν ισοδυναμεί με το να καλείς τον δολοφόνο να προστατεύσει τα παιδιά του θύματος. Οι φενάκες περί Δύσης που θα δράσει «προστατευτικά» ή περί αμερικανικής σωτηρίας, αν δεν είναι απλή αυταπάτη, είναι εκ του πονηρού.

Αικατερίνη Καραγεώργου

Ο Τσόρτσιλ και το πραξικόπημα του 1953 στο Ιράν

Στο Ιράν, το αγγλοαμερικανικό πραξικόπημα του 1953 οδήγησε στην ανατροπή του λαοφιλή πατριώτη, φιλελεύθερου και δημοκρατικά εκλεγμένου πρωθυπουργού Μοχάμεντ Μοσαντέκ. Ο Ουίνστον Τσόρτσιλ τον αποκαλούσε περιφρονητικά «αδέξια πάπια», σε έναν γελοίο νεολογισμό που μαρτυρούσε την αποικιοκρατική αλαζονεία.

Για πολλά χρόνια πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, το Ιράν ήταν σαν μπάλα ποδοσφαίρου ανάμεσα στη Τσαρική Ρωσία και τη Βρετανική Αυτοκρατορία. Το1907 οι δύο δυνάμεις υπέγραψαν μυστική συμφωνία για τον διαμελισμό της χώρας και την διαμοίραση μεταξύ τους.

Μετά τη Μπολσεβίκικη επανάσταση, ο Λένιν και ο Τρότσκι, όπως είχαν δεσμευτεί δημοσιοποίησαν όλες τις μυστικές ιμπεριαλιστικές συνθήκες που μπόρεσαν να βρουν στα αρχεία τους συμπεριλαμβανομένης και αυτής. Όταν τα νέα έφτασαν στην Τεχεράνη, προκλήθηκε πολιτική αναταραχή.

Μετά την μπολσεβίκικη επανάσταση, στην πραγματικότητα κάθε κομμάτι της Ιρανικής κοινωνίας από τους γαιοκτήμονες μέχρι τους αγρότες και τις αγορές, συνταράχθηκε. Με την κατάρρευση της Τσαρικής Ρωσίας, η Βρετανία και ιδιαίτερα ο λόρδος Κέρζον (Αντιβασιλέας της Ιδίας και αργότερα υπουργός εξωτερικών της Βρετανίας) επιχείρησαν να επιβάλουν τάξη στο χάος, προωθώντας τους πράκτορες και τους μισθοδοτούμενους κολλητούς τους, από την ελίτ της Τεχεράνης, για να σχηματίσουν γρήγορα μια κυβέρνηση.

Έτσι, ο Βοσούκ αλ-Νταουλέχ διορίστηκε πρωθυπουργός τον Αύγουστο του 1918 και για αυτό το λόγο το όνομά του έγινε συνώνυμο του Νορβηγού ναζί, Κουίσλινγκ ο οποίος απόκτησε παρόμοια φήμη κατά την διάρκεια του επόμενου παγκοσμίου πολέμου με μία διαφορά: Ελάχιστοι εκτός Ιράν γνώριζαν τις βρομοδουλειές του Βοσούκ. 

Μόλις η περιώνυμη συνθήκη των Βερσαλλιών, έδωσε το πράσινο φως για την συνέχιση της ευρωπαϊκής αποικιοκρατίας απορρίπτοντας οποιαδήποτε απαίτηση, για εθνική αυτοδιάθεση των αποικιοκρατούμενων, ο σερ Πέρσι Κοξ, Βρετανός υπουργός στην Τεχεράνη, ενεργώντας κατ’ εντολή του Κέρζον, προσήλθε σε μυστικές διαπραγματεύσεις με τον Βοσούκ και 2 από τους στενούς του συνεργάτες. Ο στόχος ήταν να διασφαλίσουν  μια νέα μυστική συμφωνία που-στην πραγματικότητα- θα μετέτρεπε το Ιράν σε βρετανικό προτεκτοράτο. Ο Βοσούκ δέχτηκε την συμφωνία υπό τον όρο ότι οι Βρετανοί θα κατέβαλλαν και στους τρείς τους μία αμοιβή για «συμβουλευτικές» υπηρεσίες πλέον εξόδων: Ζητήθηκαν με την μορφή ενός προφορικού τιμολογίου 500.000 Τομάνς.    

Ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ και ένα μέλος της κοινοβουλευτικής αντιπολίτευσης, ο οποίος διαφωνούσε, υπολόγισε τη μίζα στο ισοδύναμο περίπου 131.000 αγγλικών λιρών της εποχής.

Τα χρήματα πληρώθηκαν και το 1919 η συμφωνία έκλεισε με τους Βρετανούς συμβούλους να διορίζονται ως τοποτηρητές του Υπουργείου Οικονομικών και του στρατού.

Η αντίθεση προς την συμφωνία ένωσε το Ιράν με τους ποιητές στην εμπροσθοφυλακή του εθνικού ξεσηκωμού που ερχόταν. Ο Αρέφ απήγγειλε δημόσια ένα ποίημα στον Βοσούκ με έναν οργίλο εναρκτήριο στίχο:
«Εσύ που άνοιξες τις πόρτες σου στις πόρνες». Ένας άλλος ποιητής απήγγειλε: «Ω Βοσούκ αλ- Νταουλέχ το Ιράν δεν ήταν του μπαμπά σου η περιουσία..» Ο Φαροκί Γιαζ ντι έβαλε στο στόχαστρο ένα άλλο μέλος της προδοτικής τριάδας γράφοντας:

«Ο Νοζράτ αλ-Νταουλέχ είναι απασχολημένος στην Ευρώπη αφανίζοντας την μητέρα-πατρίδα -για δες- σαν έμπορος που πουλά την μητέρα πατρίδα και βρίσκει πάντα πελάτες –για δες- για να παραδώσει την μητέρα πατρίδα. Είναι πιο έξυπνος από αυτήν –για δες-».

Πίσω στο Λονδίνο κι άλλοι ήταν επίσης απασχολημένοι. Ο Τσόρτσιλ ως υπουργός πολέμου την δεδομένη στιγμή εναντιώθηκε στις περιπέτειες του Κέρζον και μαζί με το γραφείο της Ινδίας, ζήτησαν την αναστολή των διαδικασιών επιμένοντας μάλιστα ότι: Καθώς ένας ναυτικός στόλος με επικεφαλής τον βετεράνο μπολσεβίκο Ρασκόλνικοφ εμφανίστηκε στο λιμάνι Ενζιλί της Κασπίας για να απαιτήσει την επιστροφή των ρωσικών πλοίων που ήταν αγκυροβολημένα εκεί, δεν θα έπρεπε να υπάρξει κανενός είδους αντίσταση.

Τόσο ο Τσόρτσιλ όσο και ο λόρδος Χάρντινγκ, αντιβασιλέας της Ινδίας, ανησυχούσαν ιδιαίτερα ότι μιας μεγάλης κλίμακας αποτυχία της Βρετανίας στο Ιράν, θα είχε σοβαρές επιπτώσεις στην Ινδία. Ο Χάρντινγκ κατέστησε σαφές ότι δεν θα διατίθεντο Ινδικά στρατεύματα για να βοηθήσουν τον Κέρζον.

Εβδομάδες πριν την ανακοίνωση της συμφωνίας, ο σοβιετικός κομισάριος εξωτερικών υποθέσεων Γκεόργκι Τσιτσέριν ανακοίνωσε ότι –μονομερώς- η Σοβιετική Ένωση διέγραψε όλα τα χρέη του Ιράν προς την Ρωσία και κατήργησε τα ρωσικά προνόμια και συνομολογήσεις.
Η στάση αυτή δεν άλλαξε.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες –για δικούς τους λόγους- δεν ήταν ικανοποιημένες με τη συμφωνία του 1919.
Παρότι ο Κέρζον ισχυριζόταν ότι είχε εξασφαλίσει την υποστήριξη του Γούντροου Ουίλσον μέσω του προσωπάρχη του, ο ίδιος απογοητευμένος απεσύρθη.
Το State Department εξέδωσε ανακοίνωση που αντέκρουε τον Κέρζον ο οποίος τότε απεσύρθη δυσαρεστημένος σημειώνοντας ότι δεν ήταν διατεθειμένος να συνεχίσει πολεμικές αντιπαραθέσεις πάνω σε ένα ζήτημα, στο οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν κάνει ό,τι μπορούσαν για να γίνουν δυσάρεστοι. Οι Γάλλοι ήταν επίσης δυσαρεστημένοι, με την «Λε Φιγκαρό» να ειρωνεύεται ότι ένας μικρούλης Σάχης πούλησε την χώρα του για μια πεντάρα.

 Ήταν φανερό ότι αυτή η συνθήκη ήταν μη βιώσιμη. Ολόκληρο το Ιράν ήταν εναντίον της και για διαφορετικούς λόγους οι τρεις μεγάλες δυνάμεις, Η.Π.Α., Γαλλία και Σοβιετική Ένωση αρνήθηκαν, να αποδεχθούν το αποτέλεσμα.
Το κατεστημένο της Βρετανίας ήταν διαιρεμένο και η αδιαλλαξία του Κέρζον οδήγησε το εγχείρημα σε αποτυχία.

Αμετανόητος ο Κέρζον και οι ημέτεροι, οργάνωσαν ένα πραξικόπημα από ένα Σύνταγμα Βρετανών Κοζάκων, υπό τις διαταγές του στρατηγού Άιρονσαϊντ, ο οποίος παρέδωσε την εξουσία σε έναν φιλόδοξο λοχία που προήχθη στις τάξεις των αξιωματικών: τον Ρεζά Χαν. Ο Ρεζά Χαν ο οποίος διόρισε έναν πολιτικό πρωθυπουργό έχοντας πλήρη επίγνωση του εθνικού συναισθήματος, ανακήρυξε άκυρη και ανίσχυρη τη συνθήκη του 1919.
Το πραξικόπημα ήταν αναίμακτο αλλά πυροδότησε ένα κίνημα που οδήγησε σε συνταγματική επανάσταση. Πολλοί φιλελεύθεροι διανοούμενοι στο Ιράν και επίσης αρκετοί ριζοσπάστες εμπνευσμένοι από την ρωσική επανάσταση μαζί με κάποιους θρησκευτικούς αρχηγούς ήταν υπέρ της δημοκρατίας, ενός δημοκρατικού κοινοβουλίου και ενός δημοκρατικού Συντάγματος. Ο κανόνας δικαίου έγινε το κεντρικό αίτημα της κίνησης που περιέγραφε τον εαυτό της: «εναντίον κάθε μορφής αυθαίρετης εξουσίας»
Το 1926 ο Ρεζά Χαν, που φλέρταρε με την ιδέα ενός δημοκρατικού καθεστώτος, ανήλθε στον θρόνο, αφού προηγουμένως κατάφερε να πείσει το κοινοβούλιο να ανατρέψει τον τελευταίο Σάχη της δυναστείας των Κατζάρ. Ο Ρεζά ήταν μίγμα από παλιά υλικά. Μέχρι ενός σημείου αντέγραφε τον Κεμάλ Ατατούρκ εισάγοντας κάποια μέτρα αλλά άφησε ανέπαφη την επαρχία επιχειρώντας να δημιουργήσει μια νέα ιρανική ταυτότητα πάνω στο μοντέλο της Τουρκίας, αλλά τελικά το μόνο που κατάφερε ήταν να δημιουργήσει αντιμαχόμενες εθνοτικές ομάδες.

Κατά την διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου η στάση του υπέρ του Άξονα ανησύχησε τους συμμάχους.
Το 1941 οι Βρετανοί τον ανέτρεψαν και τον αντικατέστησαν με τον γιό του. Τον Ρεζά τον εξόρισαν στη Νότια Αφρική, όπου και πέθανε.

Ο Τσόρτσιλ και ο Στάλιν προσωρινά διαίρεσαν την χώρα για να διασφαλίσουν το πετρέλαιο το οποίο θεωρούσαν αναγκαίο για τον πόλεμο αλλά ο Κόκκινος στρατός απεσύρθη μετά την νίκη των συμμάχων το 1945.

Η βρετανική επιρροή διατηρήθηκε μέσω του εμπορίου, του στρατού και της Αγγλοϊρανικής Εταιρείας Πετρελαίων, τις οποίας οι διευθυντές συμπεριφέρονταν ως αποικιοκρατικοί αξιωματούχοι, αντιμετωπίζοντας τους Ιρανούς ηγέτες απαξιωτικά. Καθώς τα εμπορικά δικαιώματα (royalties) παρουσίαζαν μεγάλες διακυμάνσεις, οι Ιρανοί κατάλαβαν ότι η συμφωνία ήταν ενάντια στα συμφέροντά τους. Έτσι, απαίτησαν το 50% των μετοχών όπως έκαναν οι Η.Π.Α. με την Σαουδική Αραβία. Οι Βρετανοί αρνήθηκαν επιμένοντας στην διατήρηση της πλειοψηφίας των μετοχών. Τόσο οι ισλαμικές όσο και οι κοσμικές πολιτικές ομάδες, διαμαρτυρήθηκαν έντονα.

Τον Μάρτιο του 1951 ο φιλοβρετανός πρωθυπουργός στρατηγός Ρασμάρα, δολοφονήθηκε από μέλη της οργάνωσης Φενταγίν του Ισλάμ.

Η ισλαμική κοινοβουλευτική συνέλευση (Μαζλίς) υιοθέτησε ένα ψήφισμα με το οποίο απαίτησε την εθνικοποίηση της πετρελαϊκής εταιρείας. Η δημοτικότητα ενός κοσμικού συνταγματικού κόμματος αυξάνονταν και οι διαδηλώσεις στους δρόμους πίεσαν τον Σάχη να διορίσει τον αρχηγό του εθνικού μετώπου Μοχάμεντ Μοσαντέκ, πρωθυπουργό.
Την 1η Μαϊου του 1951 ο Μοχάμεντ Μοσαντέκ υπέγραψε το διάταγμα εθνικοποίησης της πετρελαϊκής βιομηχανίας. Η φθαρμένη και ήδη τελείως ανύπαρκτη κυβέρνηση των εργατικών στην Βρετανία θεώρησε ότι αυτό ήταν ένα καίριο πλήγμα στην βρετανική επιρροή στην περιοχή και επίσης μια οικονομική καταστροφή. Είχε και στα δύο, δίκιο.

Ο υπουργός εξωτερικών Χέρμπερτ Μόρισον ήταν υπέρ μιας γρήγορης στρατιωτικής επέμβασης αλλά ο Λευκός Οίκος ανησυχούσε και συμβούλευε τον Άτλι (πρωθυπουργός του Ηνωμένου Βασιλείου μετά τον Τσόρτσιλ) να χειριστεί το θέμα προσωπικά. Ο υπουργός πολέμου των εργατικών Εμμάνουελ (Μάνι) Σίνγουελ έβριζε την τύχη του. Και αυτός ήταν υπέρ ενός σύντομου έντονου πολέμου αλλά αν αυτό δεν ήταν δυνατόν, τότε η βρετανική κυβέρνηση θα έπρεπε να λάβει σκληρά μέτρα.

«Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να παραιτηθούμε, όχι μόνο λόγω των άμεσων συνεπειών της απώλειες του Περσικού πετρελαίου αλλά και λόγω της επίπτωσης που θα είχε μια διπλωματική ήττα στην Περσία στο πρεστίζ και στην διπλωματική μας θέση στην Μέση Ανατολή. Εάν η Περσία κατάφερνε να μείνει ατιμώρητη, τότε η Αίγυπτος και οι χώρες της Μέσης Ανατολής θα ενθαρρύνονταν να σκεφτούν ότι θα μπορούσαν κι αυτοί να δοκιμάσουν το ίδιο. Έτσι, το επόμενο, θα μπορούσε να είναι προσπάθεια εθνικοποίησης του καναλιού του Σουέζ» Αυτό βέβαια ήταν η άποψη του Τσόρτσιλ αλλά ούτε αυτός ούτε οι ιμπεριαλιστές του εργατικού κόμματος ήταν σε θέση να αποδεχθούν ότι η Βρετανική αυτοκρατορία είχε τελειώσει.

Πίσω στο γραφείο, μετά την ήττα των εργατικών το 1951, ο Τσόρτσιλ εξασφάλισε την υποστήριξη του Τρούμαν σε ένα πραξικόπημα εναντίον του Μοσαντέκ.
Το SIS (MI6) και η CIA ανέλαβαν την αποστολή. Μέχρι πρόσφατα ήταν ευρέως αποδεκτό ότι τον κύριο ρόλο τον έπαιξε η CIA. Στα χαρτιά ίσως, αλλά ο Τσόρτσιλ ήταν αποφασισμένος να δώσει ένα μάθημα στον Μοσαντέκ που τόλμησε να εθνικοποιήσει Βρετανικά κεφάλαια.

Στα τέλη της δεκαετίας του ’20 Ο βρετανός κινηματογραφιστής Ταγκί Αμιρανί (ιρανικής καταγωγής) ολοκλήρωσε την ταινία του (ντοκιμαντέρ) Κού 53 «Coup 53», μια σοβαρή αποτίμηση της δυτικής επέμβασης στο Ιράν επανεξετάζοντας τα ιστορικά ορόσημα. Το αξιοσημείωτο βιντεοληπτικό υλικό, δεξιοτεχνικά συνδυασμένο με το νέο υλικό από τον μοντέρ Γουόλτερ Μέρκ θα είχε από μόνο του ισχυρό αντίκτυπο έστω και αν δεν υπήρχε τίποτα άλλο. Αναπάντεχα, κατά την διάρκεια της έρευνας ο Αμιρανί, πληροφορήθηκε από τον εγγονό του Μοσαντέκ  για ένα  ντοκιμαντέρ που ελάχιστοι γνώριζαν την ύπαρξή του: Την απομαγνητοφώνηση μιας συνέντευξης με έναν ανώτερο Βρετανό πράκτορα στο Ιράν εκείνη την εποχή, τον Νόρμαν Νταρμπισάϊρ. Αυτός ήταν που σχεδίαζε τις λεπτομέρειες του πραξικοπήματος στο πεδίο και απομάκρυνε με επιτυχία τον Μοσαντέκ από την εξουσία απάγοντας τον στις 19 Αυγούστου του 1953.

Ο Ντάρμπισάϊρ για πρώτη φορά αποκάλυψε την συνέντευξη στην τηλεόραση της Γρανάδα και συγκεκριμένα στην σειρά: «Το τέλος της Αυτοκρατορίας» αλλά η μαρτυρία του δεν συμπεριελήφθη ποτέ στην σειρά. Αρχικά οι παραγωγοί επέμειναν ότι ποτέ δεν του είχαν πάρει συνέντευξη. Οι τεχνικοί που μαγνητοσκοπούσαν και που υποστήριζαν το αντίθετο, ξαφνικά, άλλαξαν γνώμη. Η τελευταία εκδοχή μοιάζει να είναι ότι η συνέντευξη έγινε, αλλά ο Ντάρμπισάϊρ απέσυρε την άδεια του. Η επάρκεια των μυστικών υπηρεσιών της ΜΙ6 δεν είναι μυστικό. Έτσι οτιδήποτε συνέβη τότε ή μετά έχει το αποτύπωμά τους. Στην πραγματικότητα τα περισσότερα έγγραφα που αναφέρονται στο ρόλο της Βρετανίας στο πραξικόπημα, καταστράφηκαν. Η ύπαρξη της απομαγνητοφώνησης (αλήθεια τι απέγινε η βιντεοταινία;) πρέπει να ήταν ενοχλητική. Επιβεβαιώνει τον ρόλο που έπαιξε η Βρετανία. Ο πράκτορας της CIA Κερμίτ (Κιμ) Ρούζβελτ έφτασε να αναγγείλει την επιτυχία στον Τσόρτσιλ κατά την διάρκεια ενός γεύματος με μπόλικο αλκοόλ, στο Κονότ. Ο γέρος ήταν ενθουσιασμένος απολαμβάνοντας κάθε λεπτομέρεια παρά το γεγονός ότι τον έπαιρνε ο ύπνος κατά την διάρκεια του γεύματος. Η παρουσία του Ντάρμπισάϊρ θα μπορούσε να αναβαθμίσει την περίσταση περιορίζοντας την προβολή του Ρούζβελτ. Η απομαγνητοφώνηση της συνέντευξης, που εξαφανίστηκε για πάνω από 30 χρόνια, αποκαλύπτει ότι η απαγωγή και η εκτέλεση του αρχηγού της αστυνομίας -φίλα προσκείμενου στον Μοσαντέκ- Μαχμούτ Αφσαρτούς, οργανώθηκε από τον ίδιο τον Ντάρμπισαϊρ.

Ο δημοσιογράφος ρωτάει: «Συμμετείχατε στην δολοφονία του Αφσαρτούς;» κι ο Ντάρμπισαϊρ απαντάει «Ναι» προσπαθώντας έπειτα να εξηγήσει ότι δεν είχαν την πρόθεση να τον σκοτώσουν και ότι «κάτι δεν πήγε καλά». «Απήχθη και κρατήθηκε σε μια σπηλιά» και ο φρουρός του ήταν ένας «νεαρός αξιωματούχος του στρατού». «Υποθέτουμε ότι ο Ασφαρτούς φέρθηκε απερίσκεπτα προβαίνοντας σε υποτιμητικά σχόλια για τον Σάχη και τότε ο αξιωματούχος τράβηξε το όπλο και τον σκότωσε». Ο Ντάρμπισαϊρ (του οποίου τα λόγια μεταφέρθηκαν και μεταγλωττίστηκαν στο ντοκιμαντέρ από τον Ράλφ Χένες), επέμεινε στο σημείο ότι η απαγωγή έγινε «για να τονωθεί το ηθικό της αντιπολίτευσης» και για αυτό ο θάνατος του Αφσαρτούς, δεν βοήθησε. Αυτό δεν μοιάζει πειστικό διότι, δεδομένου του χαρακτήρα της αντιπολίτευσης, κυρίως ο θάνατος θα μπορούσε να βοηθήσει. Καθόσον όμως ο πρώην πράκτορας έχει πεθάνει εδώ και χρόνια, ίσως να μην μάθουμε ποτέ την αλήθεια.

Ο Μοσαντέκ είχε αρνηθεί να δεχθεί το καθεστώς του Σάχη που τον είχε απομακρύνει τον Αύγουστο 1953 και ανακοίνωσε στον λαό ότι αυτή ήταν παράνομη πράξη. Ο Σάχης που απλώς εκτελούσε τις οδηγίες των CIA/MI6, τρομοκρατήθηκε από την υποστήριξη του λαού στον Μοσαντέκ, διέφυγε από την χώρα και του δόθηκε προστασία στην Ρώμη. Για να επιστρέψει χρειάστηκε την ισχυρή πίεση της αδελφής του, Ασράφ, για την οποία ο Ντάρμπισάϊρ αποκαλύπτει ότι την είχαν δωροδοκήσει με πολλά χρήματα. Το πραξικόπημα ήταν μια επιτυχία των δυτικών βραχυπρόθεσμα. Είχαν απαλλαγεί από την πατριωτική κυβέρνηση και το κομμουνιστικό κόμμα «Τουντέχ». Το κίνημα των συνδικάτων, συνετρίβη από τους υποστηρικτές του Σάχη και της μηχανορραφίες της άπληστης και ξεδιάντροπης δίδυμης αδελφής του. Υπέρ του Σάχη έγινε μόνο μια ισχνή διαδήλωση. Νταβατζήδες, πόρνες και μπράβοι από το κέντρο της Τεχεράνης έβαλαν ένα χεράκι μαζεύοντας μερικούς σαν κι αυτούς για να ενισχύσουν τους υποστηρικτές. Ένας στρατηγός της δεκάρας ο Φαζλολάχ Ζαχεντί έγινε πρωθυπουργός και τουλάχιστον κάνα-δυο οπαδοί των Αγιατολάχ ο Κασανί και ο Μπέχ-Μπεχ Χανί πείστηκαν να δώσουν τις ευλογίες τους.

Το σκηνικό στήθηκε για να επιστρέψει το Ιράν σε ασφαλή χέρια, υπό τον ισχυρό έλεγχο των Ηνωμένων Πολιτειών. Έτσι έχοντας διακόψει την φυσική ροή της Ιρανικής δημοκρατίας οι Αμερικάνοι στήριξαν τον Σάχη με όλες τους τις δυνάμεις, υπερασπίστηκαν το καθεστώς του, συμπεριλαμβανομένης της μυστικής αστυνομίας Σαβάκ της οποίας η συνεισφορά στην βιομηχανία των βασανισμών υπήρξε μια σχάρα ψησίματος στην οποία οι πολιτικοί κρατούμενοι θα μπορούσαν να σιγοψηθούν. Τον εξόπλισαν ως τα δόντια, ικανοποίησαν όλες τις βλακώδεις φαντασιώσεις του και μετά προσποιούνταν τους έκπληκτους όταν ανετράπη από μια λαϊκή επανάσταση το 1979. Αφού βοήθησαν να καταστραφούν οι εθνικιστικές και οι αριστερές δυνάμεις, προσποιούνταν ακόμα περισσότερο τους έκπληκτους που οι μουλάδες ανέλαβαν τον έλεγχο του κράτους.

Η αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν ήταν η τελευταία συνεισφορά του Τσόρτσιλ στην υπόθεση της «ελευθερίας και της δημοκρατίας», πριν την παραίτησή του το 1955 από την πρωθυπουργία. Τα ίδιο του το κόμμα έβγαλε μια ανακούφιση αλλά ήταν λίγο πρόωρη. Ο διάδοχος του Τσόρτσιλ, Άντονι Ίντεν, δεν κατάφερε να πάρει το βασικό μάθημα από το πραξικόπημα στο Ιράν καθώς τέτοια εγχειρήματα μόνο με την υποστήριξη των Η.Π.Α. θα μπορούσαν να είναι επιτυχημένα. Αμέσως μετά άρχισε να συνωμοτεί με την Γαλλία και το Ισραήλ για να πραγματοποιήσει μια ανάλογη αλλαγή καθεστώτος στην Αίγυπτο. Η Ουάσιγκτον εξοργίστηκε και διέταξε άμεση απόσυρση. Ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νασέρ συγκλόνισε τον Αραβικό κόσμο όταν εθνικοποίησε την διώρυγα του Σουέζ. Η θέση του στον Αραβικό κόσμο εκτοξεύτηκε, όταν η σιωνιστική οντότητα και οι ιμπεριαλιστές σύμμαχοί της εξαναγκάστηκαν σε αποχώρηση, κατόπιν της παρέμβασης της Ουάσιγκτον.

Ο ίδιος ο Ίντεν δεν κράτησε για πολύ. Και το φάντασμα στην σοφίτα τι απέγινε; Ο Τσόρτσιλ δεν είπε πολλά εκφράζοντας την βαθιά του λύπη που οι σχέσεις των δύο χωρών έφτασαν σε αυτό το σημείο εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα αποκατασταθούν. Απλώς η καταστροφή στο Σουέζ έκανε γνωστό αυτό που Άγγλοι και Αμερικάνοι πολιτικοί και διπλωμάτες γνώριζαν ήδη: Η αυτοκρατορία του Τσόρτσιλ είχε τελειώσει. Η νεκρώσιμη ακολουθία θα έπρεπε να περιμένει δέκα χρόνια ακόμα, αλλά το παιχνίδι είχε τελειώσει.

Το παρακάτω απόσπασμα επιβεβαιώνει την υποκρισία της κυβέρνησης των Η.Π.Α. ότι δήθεν βρίσκεται στον αντίποδα του καθεστώτος του Ιράν.

Η δαιμονοποίηση του Ιράν είναι βαθιά υποκριτική γιατί χωρίς την σιωπηλή στήριξη των Ιρανών στους Αμερικανούς δεν θα μπορούσαν ποτέ ούτε να καταλάβουν ούτε να κρατήσουν το Ιράκ υπό την επιρροή τους. Η αντίσταση του Ιράκ εναντίον της κατοχής εξελισσόταν θετικά μέχρις ότου οι Ιρανοί είπαν στον Σιίτη αρχηγό Μοκταντά Αλ Σαρ που συνεργαζόταν με τους αντικαθεστωτικούς Σουνίτες, να αποσυρθεί. Χωρίς την ιρανική βοήθεια στο Ιράκ και το Αφγανιστάν θα ήταν πάρα πολύ δύσκολο για τις Η.Π.Α. να διατηρήσουν την κατοχή τους. Το Ιράκ ανταμείφθηκε με κυρώσεις και πολιτική δύο μέτρων και δύο σταθμών. Το Ισραήλ μπορούσε να έχει πυρηνικά ενώ εσύ δεν μπορείς. Η απόφαση του Ιράν να αποκαταστήσει τις σχέσεις του με τους Ταλιμπάν, δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει έκπληξη.

  Για την μετάφραση: Αικατερίνη Καραγεώργου – Φλεβάρης 2026

   Υ.Γ. Η ιστορία επαναλαμβάνεται. Ο γιός του Ρεζά έχει ήδη εκδηλώσει το ενδιαφέρον του να αντικαταστήσει τους Μουλάδες στην εξουσία..