Αποβιομηχανοποίηση τώρα (Επιστροφή σε ένα διαφορετικό μέλλον)

Τεχνητή νοημοσύνη, έξυπνες συσκευές, αυτοματοποιήσεις. Το σκηνικό, όπως περιγράφεται καμιά φορά σε τηλεοπτικές εκπομπές και επιστημονικά συνέδρια, θυμίζει λίγο το παλιό κινούμενο σχέδιο Jetsons. Και όπως και το παιδικό αυτό, έτσι και το αφήγημα του μεγάλου θαυμαστού κόσμου είναι επιστημονική φαντασία. Γιατί όλα αυτά τα τεχνολογικά επιτεύγματα δεν χρησιμοποιούνται ώστε να βελτιωθεί η καθημερινότητα των πολιτών, αλλά να αυξηθούν τα κέρδη των κεφαλαιοκρατών. Αντίθετα, η καθημερινότητα των εργαζομένων χειροτερεύει: οικονομική δυσκολία, κατάθλιψη, διαταραχές άγχους, ανεργία, αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης. 

Περίεργα όλα αυτά για μια κοινωνία όπου η τεχνολογία, υποτίθεται, διευκολύνει τη ζωή των ανθρώπων, ειδικά το τελευταίο, έξυπνες μηχανές, τεχνητή νοημοσύνη, και πρέπει να δουλεύουμε περισσότερο, για παραπάνω χρόνο και με λιγότερα λεφτά; 

Ακριβώς αυτό πραγματεύεται η ταινία Good Fortune, όπου μετά από ορισμένες μεταφυσικές περιπέτειες, τράμπες και παρεξηγήσεις, ένας επιχειρηματίας καταλήγει πως αν και φθηνότερα πρέπει να καταργήσουν τα μηχανήματα αυτόματης διανομής και να ξαναπροσλάβουν κόσμο, αλλιώς όταν καταλάβουν πως τους κλέβουν ακόμα παραπάνω θα τους φάνε. Μου έκανε εντύπωση όταν το άκουσα.

Ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση μου έκανε το συγκινητικό τέλος της ελληνικής μεταφοράς του Christmas Carol, Τα κάλαντα των Χριστουγέννων, όπου ο αναγεννημένος κύριος Λυκούργος κλείνει το ορυχείο μετά από προβλήματα ασφαλείας που είχαν οι υποδομές του. Και πραγματικά η πρώτη μου αντίδραση ήταν του στυλ καλά γιατί δεν το βελτιώνει και το κλείνει;

Όσο το σκεφτόμουν όμως είχε απόλυτο δίκιο. Μερικά πράγματα απλά δεν βελτιώνονται. Δουλειές που δημιουργούν προβλήματα υγείας, υποδομές που καταστρέφουν το περιβάλλον, τίποτα δεν έχει περισσότερη αξία από την ζωή με ασφάλεια, αξιοπρέπεια και ποιότητα. 

Και η αλήθεια είναι πως η μετάβαση από τη μικρή βιοτεχνική παραγωγή στη μεγάλη μαζική παραγωγή έχει καταστρέψει την ποιότητα: από τα τρόφιμα έως τα ρούχα υπάρχει η χαμηλής ποιότητας μαζικής κατανάλωσης επιλογή για τους πολίτες και η χειροποίητη, βιολογική, ποιοτική επιλογή από μικρού βεληνεκούς βιοτεχνίες για τα αφεντικά. Αλήθεια, αφού είναι τόσο ποιοτική η βιομηχανική παραγωγή, οι ιδιοκτήτες της γιατί δεν την προτιμούν; 

Το πιο τρανταχτό παράδειγμα ήταν η έγκριση της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη χρήση σκόνης από πρωτεΐνη κατσαρίδας σε τρόφιμα (για όσους και όσες δεν έχετε δει, να δείτε τη σειρά Snowpiercer). Άρα ίσως είναι η ώρα να τεθεί το ερώτημα, θέλουμε, έχουμε ανάγκη από περισσότερη βιομηχανοποίηση ή από το αντίθετο; Μια μικρή ματιά στις διατροφικές και στις αγχώδεις διαταραχές, στο πώς εμπλέκονται μεταξύ τους αλλά και με το εργασιακό και αστικό περιβάλλον, θα βοηθήσει στο να καταλήξουμε πως μάλλον περισσότερη αποβιομηχανοποίηση χρειαζόμαστε.

Αυτό δε σημαίνει σε καμία περίπτωση τεχνοφοβία, όλες οι τεχνολογικές εξελίξεις  είναι χρήσιμο να υπάρχουν, με επικουρικό ρόλο προς το ανθρώπινο δυναμικό και τη δημιουργικότητα, όχι με κατασταλτικό. Με όρους ποιότητας, βιωσιμότητας, και ταξικής μεροληψίας είναι προτιμότερη η συνεργατική βιοτεχνική παραγωγή, κυρίως στον διατροφικό τομέα, με στόχο την κοινωνικοποίηση της μέχρι σήμερα θεωρούμενης πολυτέλειας. 

Είναι ένα ερώτημα, γιατί να θεωρείται πολυτέλεια για τους εργαζόμενους, τους αγρότες, τους συνταξιούχους να καταναλώνουν τα προϊόντα που οι ίδιοι, στην τελική, παράγουν και να θεωρείται κανονικότητα να καταναλώνουν κατσαρίδες, έντομα, και πολυεστέρα. Εκτός αν αποδεχτούμε την κατάληξή μας σε μια δυστοπία όπου στην πυραμίδα οι εργαζόμενοι θα είναι άλλο ένα εκτρεφόμενο είδος για την αναπαραγωγή των αφεντικών. 

 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, Ιατρός Δημόσιας Υγείας και κοινωνικής Ιατρικής, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης.