Ειρήνη (Οι θεοί δεν είναι πια εδώ)

Σε γιορτινό αγώνισμα παίζατε τις αμάδες,
Και δεν καταδεχόσασταν το κωμικό παιδί,
Μα, τώρα, στον αγώνα νικούνε οι καρβουνάδες,
Που έχουν στην μεριά τους τον ίδιο τον ποιητή

Πριν δέκα χρόνια είχα πάει γεμάτος ενθουσιασμό στην Επίδαυρο – ο Τζίμης Πανούσης ανέβασε την ειρήνη του Αριστοφάνη. Ο ενθουσιασμός βέβαια δεν κράτησε πολύ, το έργο ήταν τελείως επίπεδο, πιστό στο αρχαίο κείμενο και χωρίς καθόλου από τη σπιρτάδα του καλλιτέχνη. Με λίγα λόγια δειλό και άτολμο. Ίσως βέβαια αυτό να συμβαδίζει με την τελευταία πολιτική στάση του μεγάλου Τζιμάκου. 

Είναι εξάλλου σύμπτωμα των πρώην ή συμβιβασμένων αριστερών να επιμένουν στο γράμμα και όχι στο πνεύμα των έργων. Και όχι μόνο. Από τις εκδηλώσεις για το Πολυτεχνείο έως μια θεατρική μεταφορά, όλα τα βλέπουν σα μουσειακά εκθέματα, καθώς οποιαδήποτε σύγχρονη προσέγγιση θα απειλούσε την ηρεμία και το βόλεμα τους. 

Η παράσταση Ειρήνη του Αριστοφάνη σε σκηνοθεσία Νίκου Καραθάνου και διασκευή κειμένου από τον Φοίβο Δεληβοριά κάνει αυτό που δεν κατάφερε να πετύχει, ή μάλλον δεν προσπάθησε καν, ο Τζίμης. Το έργο είναι ανατρεπτικό, διατηρεί το χαρακτήρα της αρχικής ιδέας αλλά την εξέλιξη όχι μόνο στο σήμερα, αλλά και με μια ματιά στο μέλλον. 

Η συνοπτική διάθεση του κειμένου δεν περιορίζεται στο ζήτημα του πολέμου, εξετάζει τις σχέσεις των γονιών με τα παιδιά, τον ρόλο της μητέρας, την διαφορά της εξουσίας, την επιλογή του να αντιστέκεσαι. Και οι άνθρωποι σε αυτό το έργο αντιστέκονται μόνοι. Οι θεοί δεν είναι πια εδώ, έχουν φύγει από τον Όλυμπο και η Ειρήνη που σώζεται από τους πρωταγωνιστές είναι ένα άβουλο ον, σαν το κλασσικό στερεότυπο μιας νικήτριας καλλιστείων που απλά εύχεται αγάπη στον κόσμο.

Προφανώς όμως και αυτό δε φτάνει. Είναι μια ειρήνη χωρίς περιεχόμενο, καθώς ο πόλεμος δεν κινούταν μόνος του, αλλά από συμφέροντα και καταστάσεις που δε θα λυθούν αν όλοι βάλουμε λουλούδια στο κεφάλι μας, δε θα γίνει χωρίς σύγκρουση. Αυτόν το ρόλο αναλαμβάνει ο ποιητής Αριστοφάνης, ενός ανθρώπου που δεν καθόταν καλά. Με αυτό το πνεύμα, το έργο μέσα από μια καταπληκτική μουσική σπάει το όριο κωμωδίας και τραγωδίας, σπάει το φράγμα παρελθόντος και παρόντος και φτάνει να διακωμωδεί τη μόνιμη κατάσταση πολέμου στην οποία βρισκόμαστε, την ανάγκη για ήρωες που δε θα έχουν προλάβει να δουν γιατί θυσιάστηκαν, την υποκρισία της κυρίαρχης τάξης και το κενό της πασιφιστικής λογικής.

Και τι μένει; Η υπόσχεση ότι το πνεύμα του Αριστοφάνη ζει και θα συνεχίζει να αγωνίζεται ενάντια στο συμβιβασμό και την αδικία. Αν δε σε μισούν αυτοί που δε σε νιώθουν κάτι έχεις κάνει λάθος όπως αναφέρει το έργο. Γιατί η αγάπη δεν είναι η λύση για όλα. 

Ζει τα ωραία πράγματα μ’ αίμα και με θυσίες,
Προς το συμφέρον όλων σας και το κοινό καλό
Δε θα σας πει παινέματα, δεν ξέρει κολακείες,
Και για την ευτυχία σας πληρώνει τον καιρό (Παράβαση)

 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης