Ποιος θα δικάσει ποιον; (Ο νόμος των ισχυρών και η δικαιοσύνη των αδύναμων)

Ο τίτλος είναι παράφραση του στίχου who watches the watchmen, από την ποιητική συλλογή Σατυρικά του Ρωμαίου Juvenal (Satire VI, 347–348). Quis custodiet ipsos custodes? Μια φράση που ταξίδεψε στους αιώνες για να δώσει έμπνευση για το graphic novel του Alan Moore Watchmen. Πέρα όμως από τους φύλακες μας, μπαίνει και ένα άλλο βασικό ερώτημα: ποιος και με τι κριτήρια αποδίδει δικαιοσύνη;

Σε μια σκηνή αυτής της εξαιρετικής ιταλικής σειράς Ο νόμος της Λίντια Πόετ (βασισμένη στην αληθινή ιστορία της πρώτης γυναίκας δικηγόρου της Ιταλίας), η τύχη μιας γυναίκας κρέμεται από την απόφαση ενός σώματος ενόρκων που βασίζεται αποκλειστικά σε άντρες. Είναι αυτό ένα δίκαιο σύστημα; Είναι εύκολο να απαρνηθεί κάποιος την εξουσία του επιτρέποντας το δικαίωμα σε κάποιον άλλο να αντιδρά; 

Πέρασαν αυτές οι εποχές θα πει κάποιος. Όντως οι εποχές πέρασαν και τη θέση των γυναικών πήραν οι μαύροι. Για χρόνια οι δίκες μαύρων κρίνονταν από σώμα λευκών ενόρκων. Στις δίκες αυτές δε βασιζόταν μόνο το μέλλον των κατηγορουμένων, αλλά και η εξουσία των  λευκών, όπως και των ανδρών πιο πριν. Θα πει κάποιος και πάλι πέρασαν τα χρόνια. Μόνο που τα χρόνια περνούν, και αλλάζει μόνο ο στόχος, όχι το σύστημα, αντί για γυναίκες και μαύρους είδαμε εβραίους, Άραβες, κομμουνιστές, ομοφυλόφιλους, να βρίσκονται σε μια ανισόπεδη έδρα δικαστηρίου, στο έλεος των καταπιεστών τους. 

Η δικαιοσύνη δεν είναι τυφλή, ή μάλλον δεν είναι για όλους τυφλή. Είναι τυφλή για τους ισχυρούς. Από τον τρόπο που διαμορφώνεται το σώμα των ενόρκων, το ότι ο δικηγόρος και η αμοιβή του δεν είναι για όλους και όλες, από την πολιτική χειραγώγηση που ασκείται στο διορισμό των δικαστικών. Και αυτό δε σταματά μόνο στη δικαιοσύνη, επεκτείνεται στην ίδια την άσκηση πολιτικής. Τα κοινοβούλια και τα συστημικά ΜΜΕ είναι μια μορφή δικαστηρίου, όπου τα όποια αρνητικά μέτρα οφείλονται στο ότι κάποιοι είναι κακοί: η γιαγιά που πούλαγε κάστανα χωρίς απόδειξη, οι δημόσιοι υπάλληλοι, οι φοιτητές. Και έτσι φτάνουμε στο σημείο πλούσιοι να αποφασίζουν για τη λιτότητα των υπόλοιπων, άνθρωποι με δεκάδες σπίτια για το ένα σπίτι του άλλου, και πρόσφατα, από ό,τι είδαμε, άνθρωποι με πλαστά αγορασμένα πτυχία, με πτυχία αμφιβόλου ποιότητας και εγκυρότητας να διαγράφουν φοιτητές του δημόσιου πανεπιστημίου. 

Όλο αυτό, όλος ο κύκλος της επιβολής, ώστε αυτοί που έχουν εξουσία να συνεχίσουν να την αναπαράγουν και να την επιβάλλουν και να την υπερασπίζονται με το πρόσχημα της αμερόληπτης δικαιοσύνης. Αυτό εννοούν όταν λένε ότι εμπιστεύονται τη δικαιοσύνη, για αυτό το λόγο είναι ελεύθεροι ο φραπές και ο τζιτζής, για αυτό η καθαρίστρια έφαγε δέκα χρόνια φυλακή και ο Λαζαρίδης χρειάστηκε πέντε μέρες για να οδηγηθεί απλά σε παραίτηση. Και θα συνεχίσουν να ζητούν θυσίες από τους υπόλοιπους, θα συνεχίσουν να παραδειγματίζουν όσους αντιστέκονται και να επιβάλουν την αναπαραγωγή της εξουσίας τους. Θα συνεχίσουν μέχρι οι υπόλοιποι να επιβάλουν την πραγματική λαϊκή δικαιοσύνη των υποτελών. 

Τρανό πρόσφατο παράδειγμα η περίπτωση της παιδιάτρου από το νησί, η οποία ανέβασε ένα μήνυμα αγωνίας, μια κραυγή αγανάκτησης η οποία συγκίνησε μεγάλο μέρος του πληθυσμού, αν όχι όλο, και αποτέλεσε μια φωνή δικαίωσης για όσους και όσες έχουμε ζήσει ανάλογα σκηνικά και πολλές φορές ακούγαμε το ‘έλα μωρέ έτσι είναι τα πράγματα, μικρός είσαι ακόμα και δε γίνεται αλλιώς’. Και όμως γίνεται, και όμως δεν έχει όλος ο κόσμος αυτή τη μίζερη τοξική αντίληψη. Την έχει όμως ο υπουργός υγείας, ο οποίος αντί να ντραπεί, αντί να ζητήσει συγγνώμη και να παραιτηθεί και να επιστρέψει στις πωλήσεις ναζιστικών και χουντικών βιβλίων, βγήκε να τραμπουκίσει τη συνάδελφο και να περηφανευτεί ότι αφού την απείλησε κατέβασε την ανάρτηση. 

Αυτό συνοψίζει τη δικαιοσύνη τους. Αυτό είναι το τι θεωρούν ότι αξίζει στις γυναίκες, στους μετανάστες, στους εργαζόμενους, το να σιωπούν μπροστά στην αδικία και την κακοποίηση. Αυτό είναι το δίκαιο για αυτούς. Και η σημαία πάνω στα ερείπια του Ράιχσταγκ συμβολίζει την τύχη που έχουν τέτοιες αντιλήψεις και πρακτικές. 

 

Πάνος Χριστοδούλου, Βιοπαθολόγος/Εργαστηριακός Ιατρός, MSc Διοίκησης Μονάδων Υγείας, MSc Διατροφής, Τροφίμων και Μικροβιώματος, Υποψήφιος Διδάκτορας Ιατρικής Πανεπιστημίου Πατρών, PGCert Διαχείρισης κρίσεων στη δημόσια υγεία και ανθρωπιστικής απάντησης.