Ο καθείς εφ’ ω ετάχθη… Οι μητροπολίτες Ιωακείμ Στρουμπής και Παντελεήμων Φωστίνης στο διάβα της τοπικής Ιστορίας

Ο μήνας Μάρτης έχει συσσωρευμένη «καύσιμη» ιστορική ύλη για το νησί μας, γιατί το μήνα αυτό  του 1948 εξελίχθηκε η κορυφαία  ένοπλη ταξική σύγκρουση μεταξύ της εργατικής  και αστικής τάξης, με εκφραστές το ΔΣΕ και τον κυβερνητικό στρατό, καθώς και το θάνατο των  Μητροπολιτών Ιωακείμ Στρουμπή(1950) και Παντελεήμονα Φωστίνη(1962),όπου ο καθένας απ’ τη θέση που είχε ταχθεί υπηρέτησε τα ταξικά συμφέροντα της τάξης, που τον εξέφραζε και διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στα πολιτικά τεκταινόμενα στη Χίο.

Ο αγώνας του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας στο νησί μας έκφραζε τα συμφέροντα  των εργατών, ναυτεργατών, των φτωχών αγροτών και  των αυτοαπασχολούμενων  και ήταν αποτέλεσμα  της σκληρής ταξικής σύγκρουσης ,που είχε τις ρίζες της στην επαναστατική κατάσταση ,που διαμορφώθηκε κατά την απελευθέρωση  από την τριπλή φασιστική κατοχή , με την αποφασιστική δράση του ΕΑΜ –ΕΛΑΣ , υπό την καθοδήγηση του ΚΚΕ.

Η δράση του στρεφόταν ενάντια στην εγχώρια αστική τάξη (σημαντικό τμήμα της ήταν το εφοπλιστικό κεφάλαιο από τη Χίο, Καρδάμυλα και  Οινούσσες) , που γνώρισε τότε το μεγαλύτερο κίνδυνο  για την κυριαρχία της,  την οποία στήριζε το σύνολο των αστικών  πολιτικών δυνάμεων («δεξιοί» και «κεντρώοι» ) σε συμμαχία με τα καπιταλιστικά κράτη της Μ. Βρετανίας και των ΗΠΑ, των οποίων η οικονομική, στρατιωτική και πολιτική ενίσχυση  ήταν καθοριστική.

Οι  μεταπολεμικές οικονομικές και πολιτικές  συνθήκες στη Χίο (και στην Ελλάδα) αυτές που δημιούργησαν  το ΔΣΕ αποτελούν την πιο σημαντική απόδειξη  ότι οι κοινωνικές συνθήκες  δεν χωράνε σε ιδεολογήματα περί  «εθνικής ομοψυχίας»  και κατάργηση των ταξικών διαχωριστικών γραμμών π.χ. στα καράβια (πλοιοκτήτης και μούτσος) στην ντόπια  βιομηχανία( βιομήχανοι των Ταμπάκηκων και ταμπάκηδες) κλπ.

Δεκάδες  δημοσιεύματα του τοπικού τύπου(της εποχής) που υπάρχουν στη βιβλιοθήκη Κοραή,   αναλύουν πτυχές της τραγικής κατάστασης των κατοίκων του νησιού στα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, όταν γύρισαν οι πάνω από 25 χιλιάδες πρόσφυγες των προσφυγικών καταυλισμών της Μ. Ανατολής και Αφρικής (Γιοχάνεσμπουργκ, Βελγικό Κογκό, Ντιριντάουα, Κύπρος, Βηρυτός, Νουσειράτ (Γάζα), Πηγές Μωυσέως, Ιεροσόλυμα, Χαλέπι, Αντίς Α μπέμπα, Τανγκανίκα,  Ελ Στατ., Βελγικό Κογκό, Κύπρος κλπ.) και βρήκαν τα σπίτια και τα χωράφια τους να’ χουν «αγορασθεί» με τις γνωστές αγοροπωλησίες της Κατοχής της περιόδου  του κουίσλγκ νομάρχη Λουλακάκη, τις περίφημες διατακτικές να λυμαίνονται τον παραγόμενο πλούτο πχ λάδι, μαστίχα και εσπεριδοειδή και τα εργοστάσια «κλειστά» για να πάρουν οι βιομήχανοι ( που στην Κατοχή πουλούσαν τα προιόντα στη μαύρη αγορά) τα περίφημα «δάνεια» για να τα ανοίξουν…

Ο λαός (οι παραμένοντες στο νησί στην Κατοχή και οι επανελθόντες από την προσφυγιά ) είχε συνειδητοποιήσει στη σκληρή περίοδο της Γερμανικής Κατοχής και των δεινών που βίωσε (εκτελέσεις, εξορίες, μεταφορά στα στρατόπεδα Παύλου Μελά στη Θεσσαλονίκη   και  Στάλαγκ στη Γερμανία ) ότι ο ιμπεριαλιστικός Β’ Παγκόσμιος πόλεμος γέμιζε τις τσέπες των ολίγων και γι’ αυτούς  λιμός και θάνατος.

Όμως η στρατηγική των ντόπιων και ξένων καπιταλιστικών δυνάμεων  ήταν προδιαγεγραμμένη …έβλεπαν ότι απειλούνταν η καπιταλιστική εξουσία ( οι τοπικές αστικές πολιτικές και οικονομικές δυνάμεις  δεν είχαν  το  απαιτούμενο πολιτικό κύρος είτε λόγω της συνεργασίας τους με τους Γερμανούς είτε γιατί διέφυγαν  στη Μ. Ανατολή και της απουσίας τους από τον εθνικό – απελευθερωτικό αγώνα)γι’ αυτό επεδίωξαν  να  τσακίσουν το ΚΚΕ και το ΕΑΜ , που παρά την ήττα του Δεκέμβρη του 1944 στην Αθήνα  είχε βαθιές ρίζες στο ντόπιο πληθυσμό, γι’ αυτό έδρασαν να το ξεριζώσουν από τη συνείδησή του.

Πρώτη πράξη  τους η δημιουργία της Εθνικής Οργάνωσης Χίου, που δημιουργήθηκε στις 20 Δεκέμβρη 1944 από οικονομικούς και πολιτικούς παράγοντες της Χίου με στόχο όπως γράφουν στη διακήρυξή τους :

«Εμείς οι πολίτες της Χίου αντιπροσωπεύοντες, πάσας τας κοινωνικάς τάξεις και επαγγέλματα, ανεξαρτήτως πολιτικών φρονημάτων έχοντες υπ’ όψιν το οικτρόν κατάντημα είς ό ήγαγε το Έθνος, μια ελάχιστη μειοψηφία αναρχικών και κακοποιών ήτις, υπό το πρόσχημα δήθεν διεξαγωγής απελευθερωτικού αγώνος παραπλάνησε αριθμόν  καλών πολιτών και σφετερισθείσα τα τίμια όπλα, τα οποία οι μεγάλοι Σύμμαχοι εμπιστεύθησαν είς την Ελλάδα διά νά αποτινάξη τον ζυγόν βαρβάρου κατακτητού, τα εχρησιμοποίησε δια να προκαλέση εμφύλιον  σπαραγμό και  αιματοκύλισμα διά να καταλαβη με τη βία την εξουσία και να επιβάλη την δικτατορίαν της μίας φατρίας, υπακουούσης τυφλώς εις μίαν ξένην ανθελληνικήν προπαγάνδα, συνήλθομεν εκτάκτως εις σύσκεψιν, ίνα ανταλλάξωμεν γνώμας και αποφασίσωμεν περί των μέτρων (…)προς αντιμετώπισιν του επαπειλούντος την κοινωνία και το Έθνος μεγίστου κινδύνου.

Υπακούοντας εις μίαν επιτακτικήν (…) αξίωσιν, ολοκλήρου της κοινωνίας της Χίου, όπως απαλλαγή πλέον ο τόπος και το Έθνος ολόκληρον από το άγος των αναρχικών(…)Αποφασίζομεν, όπως εις την (…) εθνοκτόνον προσπάθεια των μισελλήνων τούτων αντιτάξωμεν  ευατούς, ιδρύοντας μίαν Εθνικήν Οργανωσιν της οποίας ο σκοπός θα είναι:

Η  διάσωσις της κινδυνευούσης  Ελλάδος, του πολιτισμού και της ιστορίας της (…)και  να παλαίση δια παντός μέσου κατά του κομμουνιστικού κινδύνου, αλλά και του φασιστικού τοιούτου, να προασπίση, τας καλώς νοούμενας ελευθερίας του Λαού και την ελευθέραν εκδήλωσιν των οιωνδήποτε πολιτικών πεποιθήσεων και φρονημάτων του άνευ οιασδήποτε βίας υλικής και ψυχολογικής τοιαύτης »¹.

Δεύτερη  πράξη τους να χτυπήσουν τη ριζοσπαστικοποίηση των λαϊκών μαζών που δημιουργήθηκε στο καμίνι των πολεμικών γεγονότων και κυρίως το πιο δυναμικό και πρωτοπόρο, τη νεολαία, που βρέθηκε στα μέτωπα του Ελ Αλαμέιν και τις ναυμαχίες της Μεσογείου και των ωκεανών προσφέροντας το άλικο αίμα της, ποτίζοντας το δέντρο της λευτεριάς της πατρίδας.

Τη  νεολαία αυτή, που μέσα από  τη διαφωτιστική, ιδεολογική και οργανωτική παρέμβαση της Αντιφασιστική Στρατιωτική Οργάνωση(ΑΣΟ) οδηγήθηκε απ’  το αυθόρμητο στο συλλογικό της  καθολικής αντίθεσης «δίνοντας περιεχόμενο αγώνα, πειθαρχίας και ελπίδας στα ιδανικά, που έπρεπε να διαπαιδαγωγούν τους οπλίτες και να εξυπηρετούν το συμμαχικό αγώνα και την αντιφασιστική πορεία στις ελληνικές υποθέσεις» απαντώντας έτσι στις  μεθοδεύσεις της μοναρχοφασιστικής ΣΑΝ, που επιδίωκε να ελέγξει το στράτευμα και να επιταχύνει την αποδημοκρατικοποίησή του με τον παραμερισμό των δημοκρατικών αξιωματικών.

Στη σκληρή ταξική αντιπαράθεση και πολιτική διαπάλη που  εξελίσσονταν στην  Ελλάδα και στο Κάιρο, ανάμεσα αφ’ ενός στις λαϊκές δυνάμεις, που πάλευαν για τη Λευτεριά, ενάντια στο φασιστικό άξονα και αφ’ ετέρου τις αστικές δυνάμεις, που επεδίωκαν να συνεχίσουν να κάθονται στο σβέρκο του λαού,  η παρέμβαση των Άγγλων ιμπεριαλιστών  οδήγησε σε τρομοκρατικές ενέργειες σε βάρος των στρατευμένων παιδιών οδηγώντας τα, σε δύσκολες καταστάσεις αφού:  «Περί τις είκοσι χιλιάδες αξιωματικούς οπλίτες, ναύτες και αεροπόρους έκλεισαν  στα στρατόπεδα συγκέντρωσης  της  Αιγύπτου, του Κασσασίν, του Χελουάν, του Καμπρίτ, της Αμρίγια του Σουδάν, του Γκεμπέιτ, της Κυρηναϊκής, της Μπαρντία, του Τμίμι, του Γιαντζούρ, του Τομπρούκ και της Ερυθραίας, του Ντεκαμερέ και της Ασμάρα»².

Όλοι τους οδηγήθηκαν  σε περιοχές όπως η Λιβυκή έρημος όπου ο  καυτερός αφρικανικός ήλιος – τον Ιούνη του 1944 – απετέλεσε το μέσο για να εφαρμοστούν μέσα στα αντίσκηνα της εκστρατείας δίχως νερό και κανένα εφόδιο, οι πιο απάνθρωπες μεσαιωνικές μέθοδοι προκειμένου να χτυπήσουν την αγωνιστική συνείδηση.

Το ΚΚΕ  όμως ήταν εγκλωβισμένο – λόγω των ιδεολογικοπολιτικών στρατηγικών αναλύσεων του –  στη στρατηγική που οδήγησε  το ΕΑΜ στις 5 Ιούλη 1943  να υπογράψει συμφωνητικό με το Βρετανικό Στρατηγείο Μέσης Ανατολής (ΒΣΜΑ) με την υπαγωγή του ΕΛΑΣ  υπό τις στρατιωτικές διαταγές και τους πολιτικούς σχεδιασμούς των ιμπεριαλιστών στην περιοχή(στη Χίο είχαμε την αποστολή του κλιμακίου του Βρετανικού στρατηγείου Μ.Α. με επικεφαλή τον Ιάσονα Καλαμπόκα και τον  ασυρματιστή  Παναγιώτη Καρασούλη).

Και η συνέχεια ακόμα πιο οδυνηρή….,  συμμετείχε στη Διάσκεψη που  πραγματοποιήθηκε  έξω απ’ τη Βηρυτό και υπόγραψε  τη Συμφωνία του Λιβάνου.

Ακολούθησαν η Συμφωνία της Καζέρτας (Σεπτέμβρης 1944)  και μετά τη στρατιωτική ήττα του Δεκέμβρη στην Αθήνα , στην υπογραφή  της εξίσου απαράδεκτης  Συμφωνίας της Βάρκιζας( Φλεβάρης   1945).

Στα Στρατόπεδα συγκέντρωσης της Αφρικής οι αντιφασίστες  Έλληνες συνέχιζαν να βιώνουν τον εγκλεισμό μέχρι το 1946 (η Χίος πλήρωσε βαρύ το τίμημα με  πάνω από 2.750 αντιφασίστες  ) μετατρέποντας  τα  σε σχολεία ταξικής διαπαιδαγώγησης μαζί και παιδευτήρι του αγώνα, που στήλωνε τις ψυχές και τις συνειδήσεις, για να’ χουνε πάντα ψηλά το φρόνημα και ασάλευτο το ηθικό μεγαλείο τους και όταν επιστρέψουν  να συμβάλλουν στον κοινωνικό αγώνα για μια καλύτερη κοινωνία.

Τρίτη πράξη  τους,  να  επιτύχουν τη μεταπολεμική ανασύνταξη και ανασυγκρότηση  της αστικής εξουσίας λαμβάνοντας  τα αναγκαία μέτρα κλιμάκωσης της καταστολής  εναντίον του εργατικού – λαικού κινήματος  υπό τον μανδύα της αστικής κοινοβουλευτικής νομιμότητας  και ενώ το ΚΚΕ συνέχιζε να διεκδικεί τη « δημοκρατική ομαλότητα» ,αν και η συμμετοχή του στην κυβέρνηση «Εθνικής Ενότητας» ήταν πολύ μικρής διάρκειας.

Το έργο αυτό ανέλαβαν να υλοποιήσουν ο νομάρχης Αντώνιος Σβώκος , δημοσιογράφος, γνωστός απ’ τη δράση του στο Κάιρο με την έκδοση της εφημερίδας  «Αίμα» , οι αστυνομικοί Πλατάκης ,Παντελίδης και ο Ζορμπάς,( γνωστός στους Χιώτες από τη Μεταξική δικτατορία) και  ο Στρατιωτικός Αρχιερέας  Μέσης Ανατολής , Παντελεήμων Φωστίνης, μετέπειτα Μητροπολίτης Χίου, με στόχευση να αξιοποιήσει τις γνώσεις του (απ’ τα στρατόπεδα προσφύγων και ενόπλων δυνάμεων Μ.Α., για τη δράση  των προσφύγων και στρατευμένων παιδιών του λαού στις γραμμές της ΑΣΟ) για την «εκρίζωσι του κομμουνισμού».

Η σύγκρουση ήταν σκληρή και βίαιη σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο την περίοδο της «Λευκής Τρομοκρατίας»  και οι λαϊκές μάζες το πλήρωσαν …..  με ανεργία, φτώχεια, διώξιμο από τη δουλειά, απαγόρευση μπάρκου, αφού έπρεπε να γίνεται δήλωση κοινωνικών φρονημάτων (εκατοντάδες ναυτεργάτες  διέφυγαν κρυφά  είτε μέσω Τουρκίας είτε «λαθραία» μέσα σε πλοία που έφευγαν από τη Χίο ή τον Πειραιά), παρακολούθηση από τη Βασιλική χωροφυλακή και καθημερινούς ελέγχους στο δρόμο, τα μαγαζιά, τις προσφυγικές συνοικίες.

Έχοντας στα χέρια τη νομοθετική θωράκιση του συστήματος όπως το: «Γ’ Ψήφισμα « Περί εκτάκτων μέτρων αφορώντων την Δημόσιαν Τάξιν και Ασφαλειαν» και στη συνέχεια με τη  σωρεία διαταγμάτων με αποκορύφωμα τη θέσπιση του Α.Ν. 509/1947 « δια τη διάδοσιν ιδεών εχουσών σκοπόν την ανατροπήν  του κρατούντος κοινωνικού συστήματος»  άρχισαν τους διωγμούς , φυλακίσεις στη Χίο και τη Σύρα, τις εξορίες στον Άη Στράτη κ.α.  (Η Επιτροπή Ασφαλείας του νομού «συνελθουσα προχθές αποφάσισε να προβεί σε Εκτοπισμούς 28 κομμουνιστών  είς  Άγιο Ευστράτιον  επί 18μηνον ώς επικινδύνων, δια τήν δημόσιαν  ασφάλειαν: «Σωτήρη Λίναρη και Πέτρο Σταμούλη οδοντιάτρων, Ιωαν. Βαριαδάκη εκκαθαριστή δημοδιδάσκαλον, Γεώργιο Μαρή τέως ταμειακόν υπάλληλον, Νικόλαο Χαρτουλάρη άεργον, Νικόλαο Ξενάκην ιερέα, Ματθαίο Καρτοκέφαλον γκαρσόν, Εμμανουήλ Καμπάνην ζαχαροπλάστην, Δημήτρη Αιγινίτην υποδηματεργάτην, Μ. Μπουμπούλην και Κ. Καββάδα λιμενεργάτας, Θεμιστοκλή Τσατσαρώνη άεργος, Παντελή Χαρίτον οπερατέρ του Ρέξ, Ιωάννη Ψωμαδάκην άεργον, Δημήτρην Καψάλην εργολάβον διοδίων, Νικόλα Κουσκουσάκην εργάτην, Ι. Μαυρογιάννην, Νικ. Πισίτην, Χρ. Συριώδην, Πολυχρόνην Μανίκαν, Φίλλιπαν Πολίτην, Στέλιο Ποδιάν, Αντώνην Καζάναν, Βασίλην Παναγιωτίδην, Γ. Καββάδαν, Χαρ. Σέρμπον, Κ. Σκαπινάκην και Κώστα Καραμαιλήν.»³ )  τις καθαιρέσεις των διοικήσεων του Εργατικού Κέντρου Χίου και των Α’/ Βάθμιων   συνδικαλιστικών οργανώσεων, το σπάσιμο των γραφείων του ΚΚΕ, του Σοσιαλιστικού και Αγροτικού Κόμματος,  του ΕΑΜ και της Εθνικής Αλληλεγγύης, την καταστροφή των τυπογραφείων του  «Εμπρός» και του «Πρωτοπόρου» , την αθώωση των δωσίλογων και μαυραγοριτών  του νησιού και  τη δολοφονία των κομμουνιστών  «Συρματένιων» νεολαίων Μαυράκη Μ. και Πίττα Ι. στο Βαρβάσι, από το μοίραρχο Παντελίδη, γιατί τραγουδούσαν αντιφασιστικά τραγούδια.

Στοιχείο όμως της ιδεολογικοπολιτικής διαπάλης απετέλεσε  η δράση του Ιωακείμ Στρουμπή, που έμπαινε εμπόδιο στα σχέδια τους, γι’ αυτό έπρεπε να απαλλαγούν από  τον ΕΑΜίτη , όποιος είχε απτά δείγματα γραφής ότι στο διάβα του ιερατικού βίου του είχε  διαλέξει πλευρά  της ιστορίας , είχε ταχθεί με το ΛΑΟ!!!!

Αυτό δεν του το συγχώρεσε η ντόπια αστική τάξη και δια της παρακρατικής Ε.Ο.Χ. άρχισε τις αήθεις επιθέσεις της  προσπαθώντας να τον συκοφαντήσει…

Η εφημερίδα των κομμάτων  του ΕΑΜ «Πρωτοπόρος» με σειρά άρθρων απαντούσε στο βρώμικο πόλεμο της αστικής τάξης όπως:    

• Για  «την εμπάθεια και το τυφλό και εύκολο – ξήγητο μίσος» των εκπροσώπων της Ε.Ο.Χ. απέναντι στον Ιεράρχη Ιωακείμ Στρουμπή  όπου κατακεραυνώνοντας τους έγραφε: «Αυτοί  που δήθεν αγωνίζονται για την πατρίδα, τη θρησκεία και την οικογένεια και συκοφαντούν το Ε.Α.Μ, για εχθρό τους δε δείχνουν ίχνος σεβασμού(…) για τη θρησκεία(…), γιατί την ήθελαν πάντα όργανο και υπεράσπιση των ανοσιουργημάτων τους. Γι’ αυτό δεν ντράπηκαν και δεν σεβάστηκαν ούτε την κεφαλή της εκκλησίας.»

Και συνεχίζει ο «Π»: «Τους κατηγορούμε ότι δεν έχουν, ούτε ποτέ είχαν θρησκεία, πατρίδα, οικογένεια. Όλα τα προδίδουν για το συμφέρον της τσέπης τους.(…) Και όλα αυτά, γιατί; «Ο Ιεράρχης  πιστός στα παραγγέλματα του Χριστιανισμού στέκεται κοντά στον εξαθλιωμένο λαό και δεν δέχτηκε να γίνει όργανό τους.»⁴

• Με αφορμή άρθρο στη Χιώτικη εφημερίδα «Νεολόγος» ,όπου γράφει ότι «ο Σεβασμιώτατος παραιτήθηκε ή εζήτησε μετάθεση και άλλες φλυαρίες.»

Ο Ιωακείμ Στρουμπής απαντώντας στην «καταστροφική μανία μερικών, με διαθέσεις εξοντωτικές εναντίον εκείνων, που στάθηκαν κοντά στο λαϊκό κίνημα για τη λευτεριά και την πρόοδο , ιδιαίτερα εναντίον των σεμνών Ιεραρχών , που πήραν μέρος στον Εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα.» λέει: 

       «Δεν εγκαταλείπωμεν το καθήκον μας»

           Πάντα εταχθηκα με το λαό…..

 «Είνε και η είδηση αυτή μια από τας πολλαπλάς κακοήθεις συκοφαντίας, που κατά τας τελευταίας ημέρας εκτοξεύονται εναντίον μου. Ούτε μετάθεσιν εζητήσαμεν ποτέ, ούτε παραίτησιν εθέσαμε στη διάθεση της Ιεράς Συνόδου. Ουδέποτε διανοήθημεν να εγκαταλείψωμεν το καθήκον μας και να αφήσωμεν έκθετον το ποιμνιό μας και τα φιλανθρωπικά μας ιδρύματα.»⁵

• Όμως και πολίτες όπως ο Νίκος Αθηναίος απ’ το Βροντάδο με  εμπεριστατωμένο άρθρο του απαντά σ’ όλους αυτούς, που στρέφονται κατά  «του Δεσπότη μας» γράφοντας:

Γι’ αυτούς που τον κατακρίνουν γράφει:  «Άνθρωποι, που ποτέ δεν ενδιαφέρθησαν, για τα ζητήματα του τόπου μας(…) ζητούν την κεφαλήν του επί πίνακι.(…) κανένας απ’ αυτούς δεν πρόσφερε ουδέ την ελάχιστη υπηρεσία στον τόπο, απ’ εναντίας συνετέλεσαν , ποιος λίγο, ποιος πολύ, στη δυστυχία και την κακοδαιμονίαν.»

Για δε το Μητροπολίτη γράφει: «Ο Μητροπολίτης Χίου είναι εκείνος, που κράτησε στα χρόνια της πείνας και της δυστυχίας ανοικτά τα φιλανθρωπικά ιδρύματα, για να εξυπηρετούν το πτωχό λαό(…)

Είναι εκείνος, που προ του πολέμου εμάζεψε δεκάδες χιλιάδες λιρών, δια την ανέγερση νέου Νοσοκομείου και Σανατορίου.(…) Είναι εκείνος ,που με κόπους και αγώνες εύρισκε τα μέσα (…)να συντηρή τας οικογενειάς των τυφεκιζομένων απ’ τους Γερμανούς, να οργανώνη συσσίτια(…) να διατρέφη τους φυλακισμένους,  να συντηρή τας οικογενείας των εξοριζομένων, να συντρέχει τις οικογένειες των εις τη Μ. Ασία αναχωρούντων για να υπηρετήσουν την πατρίδα (…) πολλοί σήμερα των  διωκτών, υβριστών και συκοφαντών εθεώντο συχνά εξερχόμενοι της Μητροπόλεως, με γεμάτα σακούλια τρόφιμα.»⁶

Τέλος ο «Πρωτοπόρος»  ανακοινώνει τη «Νέα Απόφαση για το Μητροπολίτη Χίου» όπου φαίνεται ότι : «Την περασμένη Δευτέρα και Τρίτη το πρωτοβάθμιο Συνοδικό Δικαστήριο εκδίκασε την ανακοπή του Μητροπολίτη Χίου ,ο Ιωακείμ ,για την εναντίον του καταδικαστική απόφαση.

«Το πρωτοβάθμιο Συνοδικό Δικαστήριο απλώς εκήρυξε έκπτωτο το Μητροπολίτη απ’ την έδρα του.

Υπάρχει το δικαίωμα της έφεσις στο Δευτεροβάθμιο Ανώτατο Δικαστήριο».⁷

Η οποία έφεσις ουδέποτε έγινε εκ μέρους του αείμνηστου Ιωακείμ Στρουμπή…

Η κυβέρνηση και η Ιερά Σύνοδος της εκκλησίας της Ελλάδος είχαν δρομολογήσει τη λύση και «δούλεψαν» με τις συκοφαντικές επιθέσεις και αφού είδαν ότι ο λαός βρέθηκε στο πλευρό του, τον έσυραν στα Συνοδικά δικαστήρια με χαλκευμένες κατηγορίες, που έδειχναν τις πολιτικές επιλογές της αστικής τάξης. 

Έτσι  ο ερχομός του Παντελεήμονα Φωστίνη  στο νησί μας  απετέλεσε στοιχείο έντονης πολιτικής αντιπαράθεσης και η εφημερίδα των κομμάτων του Συνασπισμού του ΕΑΜ  έθεσε την πολιτική ουσία   : «Το Σάββατο 9 Νοέμβρη αντί με το αντιτορπιλικό «Θεμιστοκλής» έφτασε τα μεσάνυχτα με το ατμόπλοιο «Λήμνος» ο διορισθείς Μητροπολίτης (…) εναντίον του οποίου εκκρεμεί, ως γνωστόν κατηγορία «επί Τυρεία», δηλ. σκευωρία και  «επί ψευδή δηλώσει». Η σχετική υπόθεση βρίσκεται στα χέρια του ανακριτού Μητροπολίτη Κυθήρων και δημιουργήθηκε ύστερα από καταγγελίες του σημερινού Μητροπολίτη Καρυστίας κ. Ανανία. Συγκεκριμένα, ο κ. Παντελεήμων είχε επί κατοχής αγοράσει ορισμένα μοναστηριακά κτήματα προπολεμικής αξίας 600.000 δρχ. πληρώνοντας μόνον 150.000 δρχ.(…) Στην πρόσκληση της Ιεράς Συνόδου δεν προσήλθε να απαντήσει(…) Ο διορισμός του στη μητροπολιτική έδρα της Χίου χαρακτηρίστηκε από τον αθηναϊκό τύπο σαν «σκάνδαλο στην εκκλησία της Ελλάδος» και τις κατηγορίες κατ’ αυτού ανέγραψε η «Καθημερινή»⁸.

Και  με νέο άρθρο του  ο «Π» αναλύει τους «Σκοπούς του Διορισμού του», όπου φαίνεται αβίαστα μέσα από τις προσφωνήσεις των παραγόντων του νησιού (κ. Νομάρχη κ. Σβώκου, του κ. Σ. Γανιάρη και του κ. Β. Κουκουρίδη)που του παρέθεσαν γεύμα, αλλά και από τη δική του αντιφώνηση ότι:

Ο διορισμός του κ. Φωστίνη (…) είναι  για να γίνει ο πνευματικός και ακόμα περισσότερο, ο πολιτικός ηγέτης της Δεξιάς στη σταυροφορία της κατά της Αριστεράς. Ο κ. Φωστίνης είναι Ρεαλιστής!

Γι’ αυτό, από την πρώτη κιόλας επίσημη εμφάνισή του, χωρίς περιστροφές, προσχήματα και περιττές εισηγήσεις, πέρασε κατ’ ευθείαν στο ψητό.

Ο άνθρωπος το είπε καθαρά: «Ήρθα στη Χίο για να φέρω στην ευθείαν οδόν όλους τους παραπλανηθέντας και να εκριζώσω τον αριστερισμό και τον επάρατο κομμουνισμό, την επάρατη αυτή αρρώστια.» Και σ’ αυτό το θεραπευτικό του έργο, ο απρόσκλητος αυτός γιατρός πιστεύει ότι θα ’χει την αμέριστη υποστήριξιν της ηγέτιδος τάξεως του νησιού. Αυτό πιστεύουμε και μεις. Γιατί η ίδια πάσχισε, για να τον φέρει. Τώρα μερικά δάκρυα κάτι αποστροφές προς τους φτωχούς και δυστυχισμένους και μερικές προγραμματικές δηλώσεις για  δράση και δημιουργία (…)δεν ήταν παρά η διακόσμηση της γαρνιτούρας του λόγου του (…) Και ο κ. Φωστίνης, δεν ήρθε να εξυπηρετήσει το λαό, αλλά την ηγέτιδα τάξις.»⁹ 

   Η δε  Περιφερειακή Επιτροπή Χίου του ΚΚΕ απαντώντας  στην  πολιτική επίθεση που επιχειρεί ο Μητροπολίτης Χίου, Παντελεήμονας  Φωστίνης, «για εξερίζωσι του Κομμουνισμού»  του διαμηνύει τα παρακάτω:                                                                                                                                   

                    «ΣΚΛΗΡΟΝ  ΣΟΙ  ΠΡΟΣ  ΚΕΝΤΡΑ   ΛΑΚΤΙΖΕΙΝ»

«Ο σεβάσμιος συντάκτης της Προόδου κ. Παντελεήμων (…)αφού πρώτα «χριστιανικώτατα» μας απεκάλεσε Βούλγαρους  προδότες (…), γιατί μας περιφρονεί(…)Όμως είμαστε τα «κέντρα» στα οποία λακτίζει με ακαταπόνητη δραστηριότητα(…) Σεμνύεται «με χριστιανική πραότητα» ότι αυτός και τα ιερά τάγματα του δεν έχουν κανένα άλλο προορισμό λέγοντας :  «Βεβαίως τρέμουν προ  της οργανώσεως του Ιερού Τάγματος του Αγίου Παντελεήμονος, διότι γνωρίζουν ότι αυτό  εξερίζωσε τον κομμουνισμό εις  την Καρύστιαν και ότι το ίδιο θα πάθουν και εδώ όπου και  αν αναλάβουν υπηρεσία  τα μέλη του. Τρέμε Σύμπαν…! Ωστόσο, ο άγιος Χίου κ. Παντελεήμων πρέπει να είναι και λίγο μετριόφρων.

Δεν είναι σωστό να μονοπωλεί (…) τα τρόπαια της εξολοθρεύσεως του… κομμουνισμού. Ας μην ξεχνά (…) ότι είναι ένας απλός ταγματαρχίσκος στα επιτελεία της αντικομουνιστικής εκστρατείας.

Αρχιστράτηγοι είναι ο Χίτλερ, ο Μουσολίνι, ο Φράνκο, ο Τσώρτσιλ, ο Περόν, ο Σαλαζάρ και ολόκληρη χορεία  ανά τον κόσμο κομμουνιστικοφάγων.»¹⁰

 Χαρακτηριστικό στοιχείο του ρόλου που διαδραμάτισε  ήταν  ότι ξεκίνησε μ’ αφορμή διάφορες εορτές, όπως στις 6 Δεκέμβρη, να επισκέπτεται τα χωριά και από άμβωνος να ξιφουλκεί με τους ταξικούς αντιπάλους του.

 Έτσι τη μέρα  αυτή λειτούργησε στον Άγιο Νικόλαο Καρδαμύλων, όπου ξαπόλησε τον εμπρηστικό δαυλό του εμφυλίου πολέμου.

Λέγοντας ότι : «Η Ελλάς δεν έχει ξανακάνει πατριωτικό πόλεμο. Ο μόνος πατριωτικός πόλεμος είναι αυτός που κάνουν οι χωροφύλακες εναντίον των αναρχοκομμουνιστών, πόλεμος υπέρ πίστεως, πατρίδος και οικογένειας».

Οι ναυτεργάτες και οι οικογένειές τους βίωσαν εκείνη τη μέρα της ναυτοσύνης αντί λόγια αγάπης και συμφιλίωσης», λόγια μίσους και διχόνοιας.

Οι δε Συρματένιοι δεν παραξενεύτηκαν αφού ακόμη  ηχούσαν, τα λόγια του στα θεία κηρύγματα του στα στρατόπεδα της Μέσης Ανατολής, όπου απευθυνόμενος στις Ένοπλες Δυνάμεις έλεγε :

 «Καλύτερα χίλια χρόνια με τους Γερμανούς, παρά ώρα με το Ε.Α.Μ.»

Αυτά τα λόγια τα  έλεγε ο Παντελής Φωστίνης τότε που Ελληνικός λαός πάλευε στα βουνά και τις θάλασσες ενάντια στο Χιτλερικό εισβολέα μέσα απ’ τις γραμμές του Ε.Α.Μ. ¹¹

Επίσης πρωτοστάτησε κατά την περίοδο της ύπαρξης του Στρατοπέδου εξόριστων γυναικών στη Χίο 1948 – 49  μπαίνοντας  μπροστάρης της προσπάθειας ιδεολογικής χειραγώγησης των γυναικών όπως

θυμάται η εξόριστη Ουρανία Σταβέρη: «Η Διοίκηση, βλέποντας «την  «πλήξη» που μας μάστιζε, σκέφτηκε να ποικίλλει λίγο τη ζωή μας. Έτσι, κάθε Παρασκευή απόγευμα, ερχόταν στο στρατόπεδο, ο Παντελεήμων Χίου και μας έκανε μία ομιλία που έμοιαζε κατά τ’ άλλα χριστιανική, μα για τη δική μας περίπτωση είχε παραγεμιστεί με αντικομουνισμό. Την πρώτη φορά που ήρθε, τον ακούσαμε με πλήρη αδιαφορία και περίσσια αξιοπρέπεια, όση δεν είχε αυτός για τον εαυτό του. Τη δεύτερη φορά πήρε πιο πολύ θάρρος και άρχισε χωρίς προσχήματα χριστιανικά να μπαίνει κατ’ ευθείαν στο θέμα του, κάνοντάς μας ένα κήρυγμα αντικομουνισμού, που θα το ζήλευαν κι οι αναμορφωτές της Μακρονήσου.

Τότε χωρίς καμιά συμφωνία εκ των προτέρων, άρχισε ένα μουγκρητό απ’ άκρη σ’ άκρη του Στρατοπέδου, που έμοιαζε μ’ εκείνο που ακούγεται στα σφαγεία, όταν τα μοσχάρια παίρνουν χαμπάρι την τύχη που τα περιμένει. Αυτός μίλαγε, αλλά δεν ακουγόταν τίποτα.

Η φρουρά βρέθηκε απροετοίμαστη, ξαφνιάστηκε άργησε να συνέλθει και να πάρει τα δραστικά μέτρα που επέβαλε η στιγμή και να σώσει τον ομιλητή απ’ το ρεζιλίκι. Αυτός καταντροπιασμένος κατέβηκε γρήγορα από το βήμα, μπήκε στο αυτοκίνητο κι έφυγε. Κάνα δυο Παρασκευές μας τιμώρησαν και μας άφησαν χωρίς ψυχαγωγία.»¹²

Και για να κλείσουμε τα απάνθισμα  της δράσης του – περίπου στα 1952 – σε τοπική εφημερίδα προκειμένου να βάλει στο χέρι το παγκάρι  της ενορίας του Αγίου Μακάριου παρενέβει   στην «εμφύλιο διαμάχη» μεταξύ των εκκλησιαστικών  επιτροπών των ενοριών του Αγίου Γεωργίου και της Παναγίας Ερυθειανή του Βροντάδου…. Φτάνοντας να θεωρήσει υπεύθυνη μέχρι  και την Κομινφόρμ» ( Γραφείο πληροφοριών των Κομμουνιστικών κομμάτων) γράφοντας: «Τέκνα μου αγαπητά. Προς σας κυρίως αποτείνομαι δια της παρούσης μου, τους ενορίτας του Ιερού ναού  της Παναγίας Ερυθειανή. Είμαι βέβαιος  ότι οι περισσότεροι  από σας χωρίς να το θέλετε  έχετε παρασυρθεί είς τας  αντιχριστιανικάς  και επαναστατικάς ενεργείας  του τελευταίου αυτού καιρού.  Παραδίδω είς την κρίσιν του θεού  τους κακούς ανθρώπους  οι οποίοι μόνον  από προσωπικά πάθη  κινούμενοι  εναντίον αδελφών  σας ενοριτών του Αγίου Γεωργίου  έγιναν  και αυτοί  χωρίς να το θέλουν  ίσως, όργανα γνωστών Κομμουνιστών  και ετόλμησαν  να προβούν  είς  τας παρανόμους  ενεργείας  είς βάρος  της ευσεβείας σας(…)Μεταξύ των καλών χριστιανών  που επλανήθησαν  φαίνονται  οι κακοποιοί  που υποκινούν την επανάστασιν.  Είναι ειδικώς σπουδαγμένοι κομμουνισταί  δια να φέρουν  αναστατώσεις , να κρημνίσουν  τας ηθικάς αξίας και να οδηγούν  είς την απαθλίωσιν.  Τι άλλο θέλετε  για να πεισθείτε  ότι όλα  είναι Κομμουνιστικαί  ενέργειαι. Τέτοιες οδηγίες  έλαβον  από την καταραμένην Κομινφόρμ  και εδημιούργησαν το ζήτημα του Αγίου Μακαρίου…»¹³

 Η προσέγγιση του ιστορικού ρόλου του Αρχιερέα των Ελληνικών ενόπλων δυνάμεων Παντελεήμονας, μετέπειτα μητροπολίτη Χίου Παντελεήμονας Φωστίνη, και του μητροπολίτη Ιωακείμ Στρουμπή πρέπει να γίνεται στη βάση της στάσης που τήρησαν στο διάβα του ιστορικού γίγνεσθαι  στα μεγάλα γεγονότα  της Ελλάδας και της πλευράς που στάθηκαν.

 Και οι δύο αυτοί ιερωμένοι προσέγγισαν τη χριστιανική θεολογία, ακολούθησαν όμως διαφορετικούς δρόμους για να υλοποιήσουν τον σκοπό τους, έχοντας διαφορετική αντίληψη για τον Άνθρωπο.

 Η Ιστορία είναι γέννημα των οικονομικών ,κοινωνικών και πολιτικών  γεγονότων στο οποίο παίρνουν μέρος τάξεις που δρουν για να προωθήσουν τα ταξικά συμφέροντα τους στην προκειμένη περίπτωση οι ανωτέρω Μητροπολίτες, είχαν από την αρχή της εκκλησιαστικής λειτουργίας τους σημαντική πολιτική δράση, εκ της πορείας, της δράσης και της θέσης τους διαδραμάτισαν κορυφαία παρουσία υπερασπίζοντας τα ταξικά συμφέροντα της πλευράς που διάλεξαν να σταθούν.

 Ο Ιωακείμ Στρουμπής πορευόμενος στο διάβα των εθνικών και κοινωνικών εξελίξεων έγινε ο φλογερός εκφραστής των δίκιων του λαού και ο Παντελεήμονας Φωστίνης  στην ιστορική διαδρομή του υπηρέτησε πιστά τα συμφέροντα της αστικής τάξης, γινόμενος ο κήρυκας της  φιλοσοφίας  της εκμετάλλευσης ανθρώπου από άνθρωπο. 

Η εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα οφείλουν, να μάθουν να προσπερνούν τις τρικλοποδιές(της εθνικής Ενότητας) να διδαχτούν από την κορύφωση της ταξικής πάλης τη δεκαετία του 1940 και να μάθουν να μπαίνουν μόνο κάτω από τη σημαία της τάξης τους. Οφείλουν να κατανοήσουν την αναγκαιότητα συμπόρευσης με το ΚΚΕ και να συμμετέχουν στο χτίσιμο της κοινωνικοπολιτικής συμμαχίας, που θα δώσει ρόλο και ευθύνη στις λαϊκές μάζες, για μια Ελλάδα με σοσιαλιστική  προοπτική.

Παραπομπές:

1. Αρχειακό υλικό, χειρόγραφο 2078, τετράδιο ν με τίτλο: «Πρακτικά Προεδρείου Ενώσεως Γεωργικού Συνεταιρισμού Μαστιχοχωρίων Χίου, Συν Π.Ε.», σελ.1 από τη «Σύσκεψη παραγόντων της Χίου στις 20 Δεκέμβριου 1944 εις το γραφείο του δικηγόρου κ. Κίμωνος Πυργάρη για την ίδρυση της Ε.Ο.Χ», στη Δημόσια Κεντρική Ιστορική Βιβλιοθήκη Χίου «Κοραής», Δωρεά κ. Κοραή Ν. Τσιμιδόπουλου.

2. ΓΙΩΡΓΗΣ Η. ΑΜΠΑΖΗΣ, «Παπά –Ξενάκης, ο ιερέας που εκτελέστηκε δυο φορές», έκδ. Σ.Ε. Αθήνα 2023.

3. Εφημερίδα «Ελευθερία», α. φ. 2083, 2 Μάρτη 1948,σελ.1, άρθρο: «Εκτοπισμοί».

4. Εφημερίδα «Πρωτοπόρος»,  α. φ.  52,  Κυριακή 4 Φλεβάρη 1945 σελ. 2.

5. Ομοίως, α.φ. 56,  Κυριακή 18 Φλεβάρη 1945 σελ. 2.

6. Ομοίως, α. φ. 70,  Κυριακή 8 Απρίλη 1945 σελ. 2.

7. Ομοίως, α. φ. 313,  Παρασκευή 27 Σεπτέμβρη 1946, σελ.2.

8. Ομοίως, α. φ. 339, Τρίτη 12 Νοέμβρη 1946, σελ. 1.

9. Ομοίως, α. φ. 339, Τρίτη 12 Νοέμβρη 1946, σελ. 1.

10. Εφημερίδα «Εμπρός», α. φ. 196, 2 Ιούνη 1947, σελ. 1.

11. Εφημερίδα «Πρωτοπόρος, α. φ.  352,  6  Δεκέμβρη  1946, σελ. 2.

12. Ουρανία Σταβέρη «ΤΟ ΜΑΡΤΥΡΙΚΟ  ΤΡΙΓΩΝΟ ΤΩΝ ΕΞΟΡΙΣΤΩΝ ΓΥΝΑΙΚΩΝ»  Χίος – Τρίκερι – Μακρονήσι, έκδ.  ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ, ΑΘΗΝΑ 2006, σελ. 58.

13. ΓΙΑΝΝΗΣ ΤΖΟΥΜΑΣ Μια σταγόνα ιστορίας της Χίου, 1945-1955, ΤΟΜΟΣ Γ’, έκδ. αλφαπι, Χίος 2025, σελ.130.

Γιώργης Η. Αμπαζής
Δάσκαλος
Μέλος του Γενικού Συμβουλίου της ΠΕΑΕΑ-ΔΣΕ