Survivor: Θεάματα δίχως άρτο αλλά με RT στην εποχή της κρίσης

Αν ο επιχειρηματίας των ΜΜΕ μπορούσε να βγάλει λεφτά προβάλλοντας όλη μέρα Ταρκόφσκι ή την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν, θα το έκανε. Όχι γιατί θα ήθελε να ανυψώσει το πολιτιστικό επίπεδο των τηλεθεατών αλλά γιατί θα γέμιζε μηδενικά τον τραπεζικό του λογαριασμό.

«Φαινόμενο δεν είναι οι αστραπές και το χαλάζι», μας πληροφορούσε ο Βασίλης Καρράς το 1999. Και είχε δίκιο. Φαινόμενο είναι το Survivor ή Σαρβάιβορ ή Σερβάιβερ ή Σoυρβάιβορ ανάλογα αν αυτός που το λέει είναι κάτοχος lower, proficiency ή απλά βλέπει πολλές αμερικάνικες ταινίες μαζεμένες το Σαββατοκύριακο.

Τι είναι όμως αυτό το ρημάδι το «Survivor»; Και τι το κάνει ιδιαίτερα ελκυστικό σε μια ευρεία γκάμα τηλεθεατών; «Μέλι έχει»; Πώς γίνεται να το παρακολουθεί ταυτόχρονα ο 21χρονος φοιτητής Αρχιτεκτονικής από το Βόλο, μεταθέτοντας χρονικά την έξοδό του για τσίπουρα, ο 47χρονος ιδιοκτήτης συνεργείου αυτοκινήτων από τα Σεπόλια, χωρίς να δυσανασχετεί που η ανάλυση των φάσεων της Σουπερλίγκας από τον Παναγιώτη Βαρούχα θα καθυστερήσει λιγάκι αλλά και η 64χρονη κυρά-Ματούλα, από το Κοπανάκι Τριφυλλίας που το ίδιο πρωί άκουγε με ευλάβεια το κήρυγμα του παπά-Φώτη «ενάντια στα πρότυπα των κίναιδων που περνάει η τηλεόραση»;

Survivor: Θεάματα δίχως άρτο αλλά με RT στην εποχή της κρίσης

Ο Λάμπρος Χούτος στην πιο λαμπρή περίοδο της καριέρας του

Έστι δε «Σαρβάιβορ» (και μάλιστα «5», λόγω των διάφορων εκδοχών που προηγήθηκαν) το reality-τηλεπαιχνίδι επιβίωσης όπου καμιά 20αριά άνθρωποι βρίσκονται «αποκλεισμένοι» σε ένα ειδυλλιακό αλλά αφιλόξενο νησί της Καραϊβικής κοντά στον Άγιο Δομίνικο και προσπαθούν να επιβιώσουν με πενιχρά τεχνικά μέσα και ανεπαρκή ποσότητα τροφής. Οι διαγωνιζόμενοι είναι χωρισμένοι σε δύο ομάδες, τους (όχι και τόσο) «Διάσημους» (μοντέλα, γυμνάστριες, ποδοσφαιριστές της Ρόμα κλπ), και τους κοινούς θνητούς «Μαχητές» στους οποίους περιλαμβάνονται μέχρι και «μάνατζερ ράγκμπι» (;). Οι συμμετέχοντες λαμβάνουν περιοδικά μέρος σε αγωνίσματα στα οποία η νικήτρια ομάδα κερδίζει κάποιο έπαθλο, συνήθως αυξημένη παροχή τροφίμων, ενώ ταυτόχρονα αποκτά «ασυλία» για τα μέλη της (δηλαδή τη δυνατότητα να παραμείνουν στο παιχνίδι). Παράλληλα, οι συμμετέχοντες κρίνονται και ατομικά με τους καλύτερους να απολαμβάνουν και τη λεγόμενη «ατομική ασυλία». Οι «χειρότεροι», μαζί με τους πιο αντιδημοφιλείς της ηττημένης ομάδας (μετά από εσωτερική ψηφοφορία) τίθενται υπό την κρίση του τηλεοπτικού κοινού το οποίο και αποφασίζει την αποχώρηση απ’ το παιχνίδι. Στο τέλος του παιχνιδιού ο νικητής, ο οποίος, όπως και στον Χαϊλάντερ, μπορεί να είναι μόνο ένας, θα κερδίσει 100.000 ευρώ.

Το Φεβρουάριο, όταν ξεκίνησε η προβολή του Survivor, το σόου αντιμετωπίστηκε με θυμηδία και χλιαρότητα, όχι μόνο από τους «πολέμιους των reality», αλλά ακόμα και από τους fans τέτοιων εκπομπών ως κάτι παρωχημένο, ως «ξαναζεσταμένο φαγητό» της εποχής της λεγόμενης «επίπλαστης ευμάρειας» των αρχών της δεκαετίας του 2000. Όμως μετά τις πρώτες προβολές άρχισε να αποκτά τηλεθέαση και κυρίως κοινωνική απήχηση. Η χρήση ονομάτων, ατακών και περιστατικών από το παιχνίδι ως αναλογία για κάτι άλλο έγινε κοινός τόπος σε παρέες, χώρους δουλειάς, σε κάθε μετερίζι. Καταλαβαίνεις κάτι τέτοιο στην καθημερινότητα, όταν, παρακολουθώντας τις αργές κινήσεις ποδοσφαιριστή του ΠΑΟΚ σε αγώνα ήσσονος σημασίας, ακούς από θαμώνα της καφετέριας «Ρε μαλάκα, πόσο χοντρός είναι αυτός ο Μπίσεσβαρ! Αυτός έχει μεγαλύτερο κώλο και από τη Λάουρα» κάνοντάς σε βέβαια να απορείς για την κοινή περί χοντρότητας αντίληψη που τείνει να επικρατήσει στις μέρες μας. Ή ακόμα όταν μαθαίνεις ότι αυξήθηκαν κατακόρυφα οι πωλήσεις καρύδας στην Ελλάδα λόγω της άτυπης «τοποθέτησης προϊόντος» ή μάλλον λόγω της τοποθέτησης ενός προϊόντος (τηλεοπτικού) εκεί που προϋπήρχαν καρύδες.

Survivor: Θεάματα δίχως άρτο αλλά με RT στην εποχή της κρίσης

Οι διαγωνιζόμενοι σε στιγμές που γίνονται ένα με το όλο

Στην αυγή του πρώτου Survivor (2003) και νωρίτερα του Big Brother (2001) η χρήση, και η ίδια η ύπαρξη κοινωνικών δικτύων (κι ακόμα-ακόμα και του Internet καθαυτού) ήταν σε εμβρυακό στάδιο στη χώρα μας. Το μόνο μέσο που μπορούσε να αναπαράγει και να σχολιάσει ξανά και ξανά τα τεκταινόμενα σε ένα τηλεπαιχνίδι ήταν η τηλεόραση κυρίως μέσω των μεσημεριανών εκπομπών, πράγμα που προσέφερε χαμηλή ή καθόλου διάδραση. Σήμερα όμως στην εποχή του Facebook και του Twitter, η δυνατότητα αναπαραγωγής, διαστρέβλωσης και διόγκωσης ενός γεγονότος, μια είδησης ή εν τέλει μιας φράσης σε μια «ιδιωτική» συνομιλία σε ένα τηλεπαιχνίδι είναι μεγάλη και οι συνέπειες είναι πολλές φορές βίαιες και μη αναστρέψιμες. Ο ούτως ή άλλως παραμορφωτικός φακός ενός, αναγκαστικά, «άγρια» μονταριζόμενου προϊόντος περνάει από πολλαπλή παραμόρφωση ξανά και ξανά από το ίδιο το τηλεοπτικό κοινό. Ένα σωματικό ελάττωμα, μια κακή επίδοση σε ένα αγώνισμα, μια βρισιά πάνω στα νεύρα μπορούν να γίνουν viral memes (τι;) για μέρες, η Χριστίνα Λαμπίρη θα βγάλει «αποκλειστικά» τον πρώην σύντροφο της διαγωνιζόμενης στο τηλέφωνο να μας πει για την καθημερινότητά της, ενώ η μητέρα του έτερου διαγωνιζόμενου θα ορκιστεί σε απευθείας μετάδοση για το «πόσο καλός και υπάκουος μαθητής» ήταν ο γιος της. Την ίδια ώρα στα social media η «Ευρυδίκη» θα είναι για κάποιους μια [email protected]@μητη πουτ@[email protected] (ενδιαφέρων συνδυασμός είναι αλήθεια), ενώ «ο Κινέζος τον παίρνει». Η αδηφάγα, μισανθρωπική, «σκατόψυχη» ελλείψει καλύτερης λέξης, σύγχρονη εκδοχή του κουτσομπολιού. Τα υποκείμενα που δρουν σε ένα παιχνίδι με ορούς κατασπάραξης του διπλανού «μέσα», γίνονται με τη σειρά τους αντικείμενα κανιβαλισμού «έξω».

Μπαίνει λοιπόν το ερώτημα. Το Survivor είναι απλά ένα τηλεοπτικό παιχνίδι ή «παράγει ιδεολογία»; Ο Σκάι και η εταιρεία παραγωγής θέλουν απλά να βγάλουν ένα κάρο λεφτά ή θέλουν να μας «αποβλακώσουν για να μην αντιδρούμε στα μνημόνια». Και δηλαδή αν δεν υπήρχε Survivor «ο κόσμος θα ήταν στους δρόμους» και θα «ανατρέπαμε τον καπιταλισμό»;

Survivor: Θεάματα δίχως άρτο αλλά με RT στην εποχή της κρίσης

Άλλη μια όψη του θεμελιώδους ερωτήματος σχετικά με το Survivor

Η ιστορία έχει δείξει ότι η ιδεολογική λειτουργία των δημόσιων θεαμάτων είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό τους. Συμβάλλει στην αναπαραγωγή των κοινωνικών προτύπων και δίνει το γενικό «τόνο» στους «από κάτω». Οι δημόσιοι απαγχονισμοί πχ. στο Μεσαίωνα, μολονότι «διασκεδαστικό» θέαμα, εξυπηρετούσαν την αναπαραγωγή του φόβου. Όμως στη σύγχρονη εποχή, θεωρώ ότι ο παραγωγός ενός τηλεοπτικού προϊόντος αποσκοπεί πρωτίστως στην αποκόμιση άμεσου κέρδους και λιγότερο στην ιδεολογική προπαγάνδα. Δε λέω ότι αυτό δεν υπάρχει, λέω ότι μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Τρανταχτό παράδειγμα. Σε πρόσφατο επεισόδιο του σόου, όπου προσφέρθηκε στους συμμετέχοντες μια έκτακτη βραδιά χαλάρωσης με όλες τις ανέσεις του πολιτισμού, οι παίκτες κλήθηκαν να τραγουδήσουν, χαβαλετζήδικα, από ένα τραγούδι. Ένας από αυτούς επέλεξε τη Μπαλάντα του Κυρ-Μέντιου του Ν. Ξυλούρη. Σαν να μην έφτανε αυτό είπε: «Θα σας πω τη Μπαλάντα του κυρ-Μέντιου, από Σφακιανάκη». Για να κάνουμε σαφές το μέγεθος της ειρωνείας πρόκειται για το τραγούδι που περιλαμβάνει τους στίχους «Και στον πόλεμο όλα για όλα, κουβαλούσα πολυβόλα, να σκοτώνονται οι λαοί, για τ’ αφέντη το φαΐ» και για το ίδιο ποίημα του κομμουνιστή ποιητή Κώστα Βάρναλη που λίγες αράδες πιο κάτω λέει μεταξύ άλλων: «Κι ο παπάς με την κοιλιά του, μ’ έπαιρνε για τη δουλειά του, και μου μίλαε κουνιστός: “Σε καβάλησε ο Χριστός”». Δεν περιμέναμε βέβαια από έναν παίκτη ριάλιτυ να «νιώσει» τι τραγουδάει (εδώ δεν «ένιωσε» ο ίδιος ο, κατά διαδοχικές δηλώσεις του «άθεος», «12θεϊστής», «χρυσαυγίτης» αοιδός που το επανεκτέλεσε). Πρόκειται όμως για ένα δείγμα χαρακτηριστικό της νοοτροπίας των παραγωγών. Αν ο επιχειρηματίας των ΜΜΕ μπορούσε να βγάλει λεφτά προβάλλοντας όλη μέρα Ταρκόφσκι ή την 9η Συμφωνία του Μπετόβεν, θα το έκανε. Όχι γιατί θα ήθελε να ανυψώσει το πολιτιστικό επίπεδο των τηλεθεατών αλλά γιατί θα γέμιζε μηδενικά τον τραπεζικό του λογαριασμό. Αν μπορούσαν να μας πουλήσουν το «Δεκέμβρη του ’44» σε τηλεοπτική σειρά, θα το έκαναν.

Όμως, λένε ότι «The Revolution wont be televised» («Η Επανάσταση δε θα προβληθεί στην τηλεόραση»).

Ούτε όμως θα αποτραπεί απ’ αυτήν.

Facebook Twitter Google+ Εκτύπωση Στείλτε σε φίλο

2 Σχόλια

  • Ο/Η Poexania Poexania λέει:

    Εγω παλι πιστευω οτι δεν πρεπει να υποτιμουμε την νουθεσια που κανουν αυτες οι εκπομπες και τα προγραμματα γενικως και δεν πρεπει να τη βαζουμε σε δευτερη μοιρα. Γιατι αν τους ενδιεφερε να βγαλουν λεφτα με ποιοτητα, θα διαμορφωναν τα αναλογα τηλεοπτικα προτυπα, ομως αυτο δεν τους ενδιαφερει. Και δεν τους ενδιαφερει επειδη η ποιοτητα καλλιεργει τον ανθρωπο και η καλλιεργεια δινει στον ανθρωπο κριτηριο, αναπτυσσει το αισθημα αξιοπρεπειας του και δεν αφηνει τον εγκεφαλο του να παραιτηθει. Τα προγραμαμτα λοιπον των τηλεορασεων ειναι ετσι φτιαγμενα ωστε να φερνουν την παραιτηση και την παθητηκοτητα, να μολυνουν το κριτηριο και να κανουν τον κοσμο να παπαγαλιζει αυτα που λεει ο ανκορμαν χωρις να καταλαβαινει καν οτι τα παπαγαλιζει… λιγοι ειναι που βριζουν ξερω γω τον πορτοσαλτε αλλα αναπαραγουν τις παπαριες του;

    Υπαρχει βεβαι και το παραμυθι οτι αυτο πουλαει αυτο πλασσαρω… ναι αλλα στην εποχη του Μαρκετινγκ, τα γουστα του καθενος διαπλαθονται απο τον συνεχη βομβαρδισμο, δεν ειναι δηλαδη αλήθεια αυτο που λενε οτι “αυτο θελει ο κοσμος” η αληθεια ειναι οτι αυτο θελει ο κοσμος που διαμορφωσες.

    Η τιβι- και οχι μονο καθως στο χορο μπαινουν ολα τα μεσα- εχει ως συνεχη της αποστολη να κραταει το επιπεδο του κοσμου χαμηλα, αυτο ειναι το πρωτο της μελημα και υστερα το αν πουλαει, και, αυτό, επειδη ειναι οργανο της αρχουσας ταξης η οποια ξοδευει εκατομμυρια για να διαμορφωσει τις συνειδησεις των λαων. Και θα πει κανεις, “ναι αλλα υπαρχουν και εξαιρεσεις”, οι εξαιρεσεις αυτες ομως επιβεβαιωνουν τον κανονα.

    Ακομα και λιγοτερο χυδαια προγραμματα απο το survivor, αναπαραγουν και αυτα την ηλιθιοτητα και τον εξυπνακισμο, πχ δειτε τι εικονα εχουν δημιουργησει τα media για τον Αγγελοπουλο. Ο περισσοτερος κοσμος -μεταξυ αυτων και εγω- δεν εχει δει ουτε μια ταινια του, παρολα αυτα εχει αποψη, και η αποψη ειναι πως καλυτερα να βλεπεις τον μπογια σε ενα τοιχο να στεγνωνει παρα τις ταινιες του αγγελοπουλου… οτι το στεγνωμα του μπογια ειναι λιγοτερο βαρετο

    τεσπα αυτα ως πρωτο σχολιο

  • Ο/Η Poexania Poexania λέει:

    Συμπληρωμα:

    Και μην ξεχναμε την ανηλεη προπαγανδα υπερ των μνημονιων απο τα διαφορα καναλια

    το πως παρουσιαζουν τους κομμουνιστες τα διαφορα σιριαλ(σαν γραφικους τυπους που κανουν μια τρυπα στο νερο, η σαν παλιους αριστερους που βολευτηκανε)

    Και υστερα την ρηχη πολιτικη σατυρα των διαφορων εκπομπων στυλ μητσηκωστα, ραδιο αρβυλα, κλανιαρη, κλπ, που παντα μενουν στην επιφανεια και ποτε δνε πανε στην ουσια, παντα στοχευουν στο θυμικο και ποτε στη λογικη… ολα αυτα τυχαια;
    ολα αυτα μονο επειδη πουλανε;
    δεν θα το ελεγα…

    …δεν θα πουλουσε δηλαδη ενα σηριαλ που οι χαρακτηρες του εργατες και καθημερινοι ανθρωποι στην κριση θα εξεγειρονταν και θα διεκδηκουσαν τη ζωη τους(και γιατι οχι την εξουσια;); δεν θα ταυτιζονταν το κοινο με τους ηρωες μιας τετοιας σειρας νομιζετε; δεν θα την παρακολουθουσε. εγωπιστευω οτι θα την παρακολουθουσε και θα πουλουσε…. αλλα δεν θα βγαλουν ποτε κατι τετοιο επειδη αντιτιθεται στους σκοπους τους, που ειναι η αποβλακωση και η υποτελεια και οχι η αγωνιστικοτητα και η αξιοπρεπεια

Κάντε ένα σχόλιο: